De Bronzi Dorati van Pergola

De Bronzi Dorati van Pergola (©Wikimedia Commons | gebruiker Accurimbono)

Op een uurtje rijden ten zuidoosten van het prachtige Urbino (bezoek er vooral het Palazzo Ducale en het Oratorium van San Giovanni, dat laatste vanwege de schitterende fresco’s van de gebroeders Lorenzo en Jacopo Salimbeni) ligt het onooglijke plaatsje Pergola. Je rijdt er zo maar aan voorbij, maar Pergola herbergt een bijzonder museum, dat zeker een bezoek waard is.

De verguld bronzen beelden van Pergola

Net als kanunnik Joseph Sautel in het Zuid-Franse Vaison belangrijke vondsten deed, zo kwam diens ambtgenoot Giovanni Vernarecci in de tweede helft van de jaren veertig van de vorige eeuw op het spoor van een zeer belangrijke vondst uit de Romeinse periode. Vernarecci hoorde het verhaal over twee boeren, die in de aarde van het dorpje Cartoceto fragmenten verguld brons hadden gevonden. Hij ging erop af, samen met enkele politieagenten, maar de vondsten waren zo maar “verdwenen”.

In de periode vlak na de Tweede Wereldoorlog ging de belangstelling in Italië niet zozeer uit naar archeologische vondsten, en veel van wat er illegaal werd opgegraven belandde bij handelaren in artefacten in Rome. Zo ook de vondst van de twee boeren uit Cartoceto: “Rome” werd door de carabinieri ingelicht, en men wist veel van het gevonden materiaal alsnog veilig te stellen.

Begraven en gerestaureerd

Een eerste restauratie vond plaats in Florence, en vanaf 1959 stonden de stukken opgesteld in het Archeologisch Museum van de Marken, in Ancona. Een tweede periode van de restauratie (het betrof vele honderden deels beschadigde en samengedrukte fragmenten) vond tussen 1972 en 1988 plaats, en er kon uit de brokstukken zowaar een hele beeldengroep worden samengesteld.

Eén van de problemen was dat we hier in feite met spolia te maken hadden. De oorspronkelijke plaats waar de beeldengroep stond opgesteld kon niet worden vastgesteld, maar het geheel moet wel ergens een ereplaats gehad hebben (op een forum?). Ze zijn mogelijk in de Late Oudheid of in de Byzantijnse tijd van hun oorspronkelijke plek verwijderd en begraven bij Cartoceto.

Museaal gesteggel

Eind jaren tachtig ontstond er een geweldige ruzie tussen het Archeologisch Museum van Ancona en de autoriteiten in Pergola, de gemeente waar de stukken gevonden waren. Men had een bruikleen voor Pergola geregeld, maar toen de leentermijn verstreken was weigerden de autoriteiten in Pergola de stukken aan Ancona te retourneren. Een ware volksopstand voorkwam uiteindelijk dat Ancona met de eer ging strijken, maar de museumdirectie aldaar besloot een replica op het dak van het museum neer te zetten.

Nu staat de groep dus opgesteld in het kleine museum van Pergola en zal daar wel nooit meer worden uitgeleend, ook al wordt er nog steeds een juridische strijd gestreden tussen “Ancona” en “Pergola” om een wat vage overeenkomst, waarbij de stukken ieder half jaar van locatie zouden moeten ruilen.

De groep zelf bestaat uit twee paarden in “loopstand”, bereden door twee ruiters (waarvan er één goed bewaard is, de ander slechts in fragmenten). Deze paarden-met-ruiters worden geflankeerd door twee vrouwenfiguren, waarvan er één goed bewaard is en de ander helaas maar half. De datering is nog steeds niet helemaal zeker, maar vermoedelijk ergens tussen 50 voor Chr. en 30 na Chr.

[Het 451e voorwerp in de reeks museumstukken was een gastbijdrage van Han Borg.]