Onlangs is een van mijn oud-docenten overleden: Frans Wiggermann (1948-2024), kenner van het oude Mesopotamië. Ik heb van hem onder andere colleges over de oosterse literatuur gehad. Daar ben ik nooit veel verder in gegaan, maar een docent is niet alleen iemand die informatie overdraagt. Hij toont dingen. Ik noem één voorbeeld.
Contre coeur archeologiedocent
De Vrije Universiteit in Amsterdam, waar ik toen studeerde, had in de jaren tachtig een overeenkomst met de Universiteit van Amsterdam dat enkele studierichtingen daar niet zouden worden opgeheven: egyptologie, hittitologie en archeologie van het Nabije Oosten. De UvA brak haar woord en de VU-studenten waren mede de dupe. Wiggermann was nu gedwongen voor ons de archeologiecolleges over te nemen. Dat deed hij naar eigen zeggen niet met plezier, want hij wist meer van teksten en iconografie. Zo had hij in zijn proefschrift Babylonian Prophylactic Figures (1982) verbanden gelegd tussen de afbeeldingen van allerlei wonderlijke demonen en de teksten waarin die staan vermeld.
Met gepaste tegenzin begon hij dus de archeologiecolleges te geven. En die klonken als een klok. Natuurlijk, goed onderwijs is een kwestie van studenten nét boven hun niveau aanspreken en je ziet wel aan de gezichten of ze moeite moeten doen. En goed onderwijs geven over een onderwerp dat niet het jouwe is, is een kwestie van advies vragen aan de juiste collega’s en het juiste boek vinden (Redmans Rise of Civilization). Maar wat Wiggermanns onderwijs bijzonder maakte, was dat hij niet wilde vluchten naar gemakzuchtig specialisme. Wiggermann toonde zijn studenten, al was het dus met tegenzin, goed generalisme, ook aan degenen die niet verder gingen met spijkerschriftstudies. Dat is in elk geval voor mij het belangrijkste dat ik van hem (en enkele andere VU-docenten) heb meegenomen.
Met hart en ziel filoloog
Toch waren het vooral de oude Mesopotamische teksten die zijn hart hadden. Hij was betrokken bij het project Tell Sabi-Abyad in Noordoost-Syrië, waar het Rijksmuseum van Oudheden en de Universiteit van Leiden een Assyrische nederzetting uit de Late Bronstijd onderzochten. Wiggermann zorgde voor de uitgave van en de commentaren op de daar aangetroffen spijkerschriftteksten. Dat zijn er ongeveer 400. De tekeningen die hij maakte, zijn het enige wat we nog hebben, aangezien de zogenaamd Islamitische Staat de kleitabletten heeft vernietigd in het museum van Raqqa.
Bert van der Spek, een van zijn naaste collega’s aan de VU, noemt Wiggermann geniaal en herinnert me eraan dat Wiggermann flink wat lemma’s heeft geschreven voor het belangrijke Reallexikon der Assyriologie en dat hij meewerkte aan het al even belangrijke Chicago Assyrian Dictionary. Van der Spek noemt als voorbeeld van Wiggermanns expertise het artikel “Theologies, Priest, and Worship in Ancient Mesopotamia” in Jack Sasson (red.), Civilizations of the Ancient Near East (1995).
Eigenzinnigheid
Ik zou liegen als ik schreef dat Wiggermann mijn grootste leermeester is geweest, maar ik kon met vragen altijd bij hem terecht (zoals). Maar hij toonde zijn studenten wat liefde voor een vak is, hij wilde over disciplinaire grenzen te kijken, hij had humor en hij was op het excentrieke af eigenzinnig. De geesteswetenschappen hebben meer Wiggermannen nodig.
Een foto van Frans Wiggermann heb ik niet, maar hieronder ziet u hem in actie met een replica van de Uruk-vaas. Hij werd zesenzeventig jaar oud.
https://www.youtube.com/watch?v=mGFXOY3ZnZM
Ex oriente nox
Afgestofte materie
Internetboeken
Condolerende groet,
Daar sluit ik me bij aan. Het is een beetje raar als je daar ineens je eigen naam ziet staan. Maar goed, zo te lezen was hij inderdaad een echte vakman.
Mooie blijk van hulde aan je overleden docent, Jona.
Ook een leuk fimpje. Was dat een lezing voor studenten of voor een groep belangstellenden, want ik zag ook even de naam Teleac voorkomen. En de muziek en het gezang is ook mooi.
Correctie: ook een leuk filmpje