[Tweede deel van een blog van Lauren van Zoonen over Clodia Pulchra. Het eerste deel was hier.]

Hoewel de rechtszaak tegen Marcus Caelius Rufus was aangespannen door Lucius Sempronius Atratinus, legt Cicero in zijn redevoering Voor Caelius de verantwoordelijk bij Clodia Pulchra. Zonder haar, beweert Cicero, zou er überhaupt geen zaak zijn geweest.noot Cicero, Voor Caelius 31-32. Zij was rond 94 v.Chr. geboren als Claudia Pulchra. Een ietwat aristocratische spelling van haar naam, die aangaf dat ze behoorde tot de voorname gens Claudia, die in het verleden menig magistraat had voortgebracht, waaronder haar vader.

Ze had nog twee oudere zusters en drie broers, die alle drie actief waren in de politiek. Eén daarvan, Publius Claudius Pulcher, was een aartsvijand van Cicero. Hun vete ging terug tot 62, toen Claudius als vrouw verkleed de viering van Bona Dea bijwoonde in het huis van hogepriester Julius Caesar, een “women only” plechtigheid. Claudius was daarvoor aangeklaagd maar vrijgesproken. Cicero prikte echter door zijn gelogen alibi heen en had er sindsdien een vijand bij.

In 59 had Claudius zich laten adopteren door een plebejische familie om zich kandidaat te kunnen stellen voor het volkstribunaat. Zijn naam spelde hij voortaan op de meer volkse wijze: Clodius. Zijn zus steunde zijn radicale ideeën en veranderde ook haar naam: ze heette voortaan Clodia Pulchra. Dit alles tot gruwel van haar echtgenoot Quintus Caecilius Metellus Celer, die in datzelfde jaar kwam te overlijden. Cicero spreekt vol lof over hem.noot Cicero, Voor Caelius 34; 59-60.

Als volkstribuun diende Clodius een wetsvoorstel in dat erop neerkwam dat iedereen die een Romeins burger zonder geldig proces ter dood had laten brengen, buiten de wet werd gesteld. Dit trof vooral Cicero, die immers de aanhangers van Catilina zonder proces had laten executeren. Cicero kon niet anders dan in ballingschap gaan. Zijn eigendommen werden geconfisqueerd en zijn huis op de Palatijn werd gesloopt. In 57 keerde hij weliswaar triomfantelijk terug naar Rome, maar de daden van Clodius – en de vermoedelijke bijdrage van Clodia bij het sloop van zijn huis – was hij niet vergeten.

Een verbroken relatie

Terug naar Caelius. Na zijn terugkeer uit Afrika was hij op zoek gegaan naar een woning en hij had uiteindelijk van Clodius een appartement gehuurd op de Palatijnse heuvel. Caelius was toen bevriend geraakt met zowel Clodius als Clodia, maar de goede betrekkingen waren in 57 verstoord geraakt.

Bij Clodia, zo suggereert Cicero, was er sprake geweest van méér dan vriendschap. Ze was halsoverkop verliefd op Caelius geworden.noot Cicero, Voor Caelius 36. Caelius had de relatie echter verbroken. Omdat ze in haar eer gekrenkt was, zo insinueert Cicero, wilde ze wraak nemen. Vandaar dat ze haar broer ervan had overtuigd dat deze zich moest aansluiten bij de rechtszaak waarbij Caelius werd beschuldigd van de moord op Dion van Alexandrië.

Clodia had nog een ander belang. Zij zou Claudius het goud hebben verstrekt om de moord op Dion te organiseren en dat zou de reden zijn geweest waarom Caelius haar willen vergiftigen.noot Cicero, Voor Caelius 30-31.

Cicero presenteerde Caelius als de onschuld zelve. Als een vaderfiguur verwerpt hij alle laster. Ja, natuurlijk, Caelius was – zoals zovelen – gezwicht voor de charmes van Catilina, maar deelname aan de staatsgreep was nu niet in het geding.noot Cicero, Voor Caelius 10-15. Dat Caelius mensen zou omkopen was ook onzin. Waarom zou hij anders anderen daarvoor aanklagen?noot Cicero, Voor Caelius 16. Op soortgelijke wijze verwerpt Cicero een voor een alle beschuldigingen aan het adres van Caelius: zijn schulden, zijn leven in excessieve luxe, het grensoverschrijdende gedrag tegenover dames die ’s avonds na het diner terugkeerden naar huis.

De Palatijnse Medeia

Cicero erkent wel dat ook Caelius zijn fouten heeft gemaakt. Die wijt hij aan diens jeugdige naïviteit. Een jongen was hij, maar een aardige jongen. Meer precies, een adulescens – de jonge man die in het Romeinse toneel een standaardtypetje was.noot Cicero, Voor Caelius 40-43; 48. Een van zijn jeugdige vergissingen was zijn relatie met Clodia. Cicero haalt alles uit de kast om Clodia als de meest verdorven vrouw van zijn tijd neer te zetten, een “Palatijnse Medeia”.noot Cicero, Voor Caelius 18.

Haar misdaden waren vele, waaronder de vergiftiging van haar echtgenoot. Cicero noemt Clodia niet bij naam of toenaam, maar de luisteraar weet precies over wie Cicero het heeft wanneer hij spreekt over de mysterieuze omstandigheden van Metellus Celers dood en “de vrouw” die het presteert over de vergiftiging van Dion te praten terwijl ze zich zélf aan hetzelfde vergrijp heeft bezondigd.noot Cicero, Voor Caelius 59-60.

Clodia krijgt verder te horen dat ze de badplaats Baiae frequenteert, de speelplaats van the rich and famous. Cicero spreekt over strandfeesten, weelderige banketten, overmatig drankgebruik, zingen en dansen en pleziervaart.noot Cicero, Voor Caelius 35. En dan haar seksualiteit. Hij vermeldt haar lust voor mannen en haar talloze buitenechtelijke affaires. Cicero insinueert zelfs bij herhaling dat Clodia een incestueuze relatie heeft met haar broer Clodius.noot Cicero, Voor Caelius 32; 36; 78.

Clodia is – althans volgens Cicero – niets meer dan een prostituee.noot Cicero, Voor Caelius 34; 37; 38; 49. Een quadrantaria zelfs, een “vierstuiverhoer”.noot Cicero, Voor Caelius 62. Opnieuw een typetje uit het Romeinse toneel. Feitelijk maakt Cicero van zijn pleitrede een grappig toneelstuk, waarin professionele contacten met een sekswerker de adulescens niet worden kwalijkgenomen.

Na deze karaktermoord pakt Cicero de draad van zijn betoog weer op en weerlegt hij de twee aanklachten die Clodia betreffen: het aannemen van Clodia’s goud en de poging Clodia te vergiftigen.noot Cicero, Voor Caelius 51-69.

Het moge duidelijk zijn dat Clodia er niet al te best vanaf komt.  Het zal Cicero en Caelius weinig hebben uitgemaakt. Na te hebben gelachen sprak de jury Caelius vrij.

Wordt vervolgd.