Was ik in mijn vorige blogje wat kritisch over de door Karl Stimm gekozen vorm, ik wil er geen enkel misverstand over laten bestaan dat hij in De verzamelaar gedemoniseerd tal van relevante punten aansnijdt. Zo wijst hij er terecht op dat de gedocumenteerde provenance geen perfecte oplossing is om vervalsing en roof uit te sluiten. Een gedocumenteerde provenance helpt, natuurlijk, maar dat ze bij veel verzamelstukken – denk aan munten – ontbreekt, wil niet zeggen dat de handelaar en de verzamelaar charlatans zijn. Als jij als koper wil dat jouw aankoop 101% zeker uit een legale opgraving komt, kan een handelaar in oudheden dat zelden garanderen.

Oudheden en hun provenance

De documentatie van de provenance valt bovendien te vervalsen. Misschien heeft u weleens gelezen dat veilinghuizen objecten terug moeten trekken omdat de documentatie niet in orde blijkt te zijn. Het gebeurt eigenlijk bij elke beurs weleens.

Een voorbeeld dat de vaste lezers van deze blog herinneren, is het schandaal rond de Sapfo-papyri. Daarvoor werden binnen een maand twee en uiteindelijk zes verschillende provenances genoemd. Minimaal vijf zijn dus vals. De recentste is gedocumenteerd met een foto waarop de snippers staan afgebeeld, liggend op een krant. Die foto zou bewijzen dat de fragmenten van een illegale opgraving komen en dus weliswaar geroofd zijn, maar wel echt. We moeten maar aannemen dat de plunderaars die krant “toevallig” mee namen toen ze het grafveld gingen vandaliseren en “toevallig” een foto maakten. Het is allerminst uitgesloten dat het een slim uitgezet dwaalspoor is, bedoeld voor classici die zó vreselijk graag nieuwe Sapfo-teksten willen hebben dat ze zelfs de meest voor de hand liggende kritische vragen niet willen stellen. Er is domweg geen bewijs dat de Sapfo-papyri echt zijn.

Wiens wet?

Ik weet niet of de kunsthandelaren zelf uitgebreid herkomstonderzoek doen, zoals musea dat doen. Herkomstonderzoek is voor een handelaar in elk geval niet aantrekkelijk. Wie ontdekt dat iets is gestolen, moet het teruggeven aan het land van herkomst en krijgt daarvoor misschien een compliment en wellicht een lintje, maar geen vergoeding. Stimm besteedt er minder aandacht aan dan ik had verwacht. Een uitgebreid overzicht van zijn inspanningen en verliezen zou zijn betoog overtuigender hebben gemaakt.

Nu geloof ik dat de meeste kunsthandelaren zich willen houden aan de niet altijd evengoed op hun werkzaamheden toegesneden wet. Een van de weinige keren dat ik zelf iets heb gekocht (bovenstaande Iraanse ring), kreeg ik een factuur mee met een verklaring dat de verkoop in overeenstemming was met de Britse regelgeving. Later kwam bij mij de vraag op of dat ook was volgens de Iraanse regels. Dit is geen nodeloze paranoia. Duitse handelaren ontwijken de Duitse regels door te verkopen via Nederland.

Oplossingen

De enorme toestroom van relatief onbeduidende oudheden, constateert Stimm, zal niet snel afnemen. En bedenk: oudheden zijn lang niet allemaal illegaal. Waar metaaldetectoramateurs vroeger golden als criminelen, is hun hobby inmiddels toegestaan en onderworpen aan regels, waar veruit de meeste betrokkenen zich aan houden. Stimm is ook te spreken over PAN, waar mensen die zo iets vinden, hun vondsten kunnen melden.

Bij wijze van oplossing voor de illegale aanvoer oppert hij dat het wellicht mogelijk is dit lage segment van de markt te laten rusten om te focussen op het hoge segment. Grijp de vandaal die een zeldzaam Keltisch graf plunderde en arresteer de oudheidkundige die met zijn publicatie over een gestolen voorwerp medeplichtig was aan heling, maar laat de toerist met rust die op de luchthaven van Bagdad werd betrapt met een dozijn scherven. Stimm geeft aan dat scheiding van de markten niet de perfecte oplossing is; de dilemma’s die spelen bij het scheiden van soft en hard drugs, spelen ook hier.

Legale en illegale oudheden: hoe verder?

Laat ik afronden. Stimm pleit terecht voor een serieuze benadering van de handel in illegale oudheden. Hij beschrijft ergens een huiveringwekkende moord, die mij eraan deed denken dat vandalen een paar jaar geleden de bewakers van de Leuvense opgraving in Dayr al-Barsha om het leven brachten. Aan zulke praktijken moet een einde te komen.

Of dat gebeuren kan door de lage en hoge segmenten van de markt in oudheden te scheiden, en of verzamelaars en kunsthandelaren ten onrechte worden gedemoniseerd, dat weet ik niet. U merkt echter aan de lengte van dit blogje, en aan het feit dat ik voorbeelden aanhaal van buiten het boek, dat De verzamelaar gedemoniseerd in elk geval mij stof tot na- en meedenken heeft geboden.

[De oudheidkundige wetenschappen bieden meer dan feitjes, wistjedatjes en trivaliteitjes. Het zijn in de eerste plaats wetenschappen. Een overzicht van vergelijkbare stukjes is daar.]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Geschiedenisliefde
oktober 18, 2014

Het backfire-effect
juli 31, 2017

Klassieken & communicatie (1)
april 18, 2013