In het Drents Museum in Assen is momenteel een mooie expositie over het koninkrijk Dacië, zeg maar het antieke Roemenië. In de eerste eeuw voor en na het begin van onze jaartelling lag daar een sterk koninkrijk, dat het zo nu en dan de Romeinen in het zuiden en westen behoorlijk lastig kon maken. Soms kocht Rome de Daciërs dan ook maar af: het was goedkoper dan oorlog. Eén van de verklaringen voor de betrekkelijke sterkte van Dacië was de aanwezigheid van goudaders, die de koningen in staat stelde op elk moment extra soldaten aan te trekken.
De elite van Dacië
Dat goud, dat toonden de koningen van Dacië dan ook maar wat graag. Het was hét symbool van hun macht. In hun hoofdstad Sarmizegetusa Regia zijn in onder andere 1996 en 2003 fikse schatten opgegraven, bestaand uit imitaties van Romeinse goudstukken. Maar het klapstuk is de verzameling spiraalvormige gouden armbanden, waarvan er hierboven een is te zien. Vandalen hebben er vierentwintig gevonden die door de Roemeense autoriteiten zijn teruggevorderd. De helft daarvan is in de collectie van het Nationaal Historisch Museum in Boekarest. En een paar daarvan liggen momenteel in Assen. Ze dateren uit de tweede helft van de eerste eeuw v.Chr.
Deze spiraalvormige armbanden, vermoedelijk zelden gedragen, zijn begraven in putten aan de rotsige rand van Sarmizegetusa Regia. Gewoon archeologisch onderzoek is op die rotsen niet zo eenvoudig, en daarom konden de vandalen er als eersten zijn.
De interpretatie van deze deposities – zoals archeologen opzettelijke begravingen noemen – is dat de armbanden zijn gebruikt bij inwijdingen en vervolgens begraven. Je kunt je voorstellen dat een koning, door in het openbaar dit prachtige goud te dragen, had getoond de macht en (dus) goddelijke steun te hebben, en dat hij daarna aan de aardgoden teruggaf wat uit hun aarde was genomen. Misschien betrof het ook wel de kroning van clanleiders, de wijding van priesters of de investituur van aristocraten.
Lager in de hiërarchie
Heel interessant is dat er vrijwel identieke spiraalvormige armbanden bestaan die zijn gemaakt van zilver. Zie het onderstaande plaatje en let vooral even op de slangachtige uiteindes.
Een logische interpretatie is dat als de gouden armbanden uit de hoofdstad voor de allerhoogste gezagdragers zijn geweest, de zilveren wel voor een lager echelon zullen zijn geweest. Het aardige is nu dat de zilveren armbanden ook op enige afstand van Sarmizegetusa zijn gevonden. En als we nog wat verder kijken, vinden we zilveren armbanden als de onderstaande.
Net zo goed spiraalvormig, eveneens een slangachtig uiteinde, maar veel minder gedetailleerd. Dit suggereert dat ze zijn gedragen door mensen die nog wat lager in de hiërarchie stonden en nog wat verder van de hoofdstad woonden.
Uiteraard is elke interpretatie tijdelijk. Eén vondst van een gouden, spiraalvormige armband buiten de hoofdstad of van een ongedetailleerde armband in Sarmizegetusa kan het beeld veranderen. Maar voorlopig lijken we iets van een hiërarchie gedocumenteerd te zien.
***
Dit was het 465e voorwerp in mijn reeks museumstukken. De expositie “Dacia, rijk van goud en zilver” is nog tot 26 januari. De catalogus kost €28,50.
Zelfde tijdvak
Judas de Galileeëraugustus 18, 2024
Caesar en Ptolemaios op marsjanuari 29, 2023
De slag bij Munda (4)maart 17, 2025
“… is dat de armbanden zijn gebruikt bij inwijdingen en vervolgens begraven. ”
Als je toch niet weet waarom die armbanden daar liggen zou een m.i. plausibeler theorie zijn dat ze zijn verstopt voordat de Romeinen de stad innamen en verwoestten, om te verhinderen dat deze tekens van gezag (?) in Romeinse handen vielen. Verder lijkt het me dat het odnerschrift onder het eerste plaatje niet zilveren, maar gouden moet zijn
Ik heb het bijschrift verbeterd, dank je wel.
Ik denk dat als de gouden armbanden op één moment zouden zijn begraven, ze ook op één plaats zouden zijn begraven.
“Uiteraard is elke interpretatie tijdelijk. Eén vondst van een gouden, spiraalvormige armband buiten de hoofdstad of van een ongedetailleerde armband in Sarmizegetusa kan het beeld veranderen. Maar voorlopig lijken we iets van een hiërarchie gedocumenteerd te zien.”
Is er ondersteunend bewijs voor de hiërarchie van goud, zilver en bewerking in de cultuur van Dacie? Er is altijd de vraag of zoiets een bewuste keuze in hiërarchie is, gemaakt door de koningen, of een situatie waarin mensen ‘mooie dingen’ kopiëren.
Zijn er bijvoorbeeld significante verschillen in de datering van de stukken?
Zonder meer zijn het fantastische sieraden, alle drie de voorbeelden.
Pingback: Armbanden uit Dacië | apenstaartjeweblog.
Ja sorry hoor maar ‘inwijdingen’, ‘gezagsdragers’… hoezo dat?
Er is geen bekende context uit de inhumatie want ze zijn door grafrovers meegenomen, dus waarom zijn dit niet gewoon heel mooie sieraden van (heel) rijke dames?
Soms is een armband gewoon een armband en hoeft er geen dikdoenend gezwets aan besteed te worden.