Vorig jaar was ik in april in Libanon, waar mijn vriendin Françoise me meenam naar de Qadishavallei. Dat is zoiets als een combinatie van het Vaticaan, Genève, Ons’ Lieve Heer op Solder en de Athos. Hier verblijft de maronitische patriarch, hier werkten de beste theologen, hier was een schuilplaats voor gelovigen en hier staan allerlei kloosters. Die zijn prachtig gelegen op volkomen onbereikbare plaatsen. Voor wie het even kwijt was: maronieten zijn Libanese christenen met een eigen liturgie, die het gezag erkennen van de paus. Er waren ooit theologische verschillen maar die zijn sinds de dertiende eeuw steeds verder onder het tapijt geveegd.

Eén van de kloosters in de Qadishavallei staat bekend als Onze Lieve Vrouwe van Qannoubine en was van de vijftiende tot negentiende eeuw de residentie van de patriarch. Ik noemde dit klooster al eens toen ik hier Girolamo Dandini citeerde, die in 1596 aanwezig was bij een maronitische synode. Zou hij een eeuw later in Libanon zijn geweest, dan zou hij hier niet alleen Cornelis de Bruijn hebben kunnen ontmoeten, maar ook patriarch Istifan al-Duwayhi. (“Isitifan” is de Arabische weergave van de Griekse naam die wij weergeven als Stefanus of Étienne.)

Naar een hoger intellectueel peil

Het Vaticaan probeerde in die tijd, die van de Contrareformatie, enerzijds de scholing van de priesters te verbeteren en anderzijds de banden met christenen elders te versterken. Daarom hadden paus Gregorius XIII (die van de kalender) en de maronitische patriarch Sarkis Rizzi in 1584 een school opgericht voor maronitische priesters in Rome. Studenten leerden aan het Collegio dei Maroniti over hun eigen, oosterse liturgie en over de rooms-katholieke eredienst, en bestudeerden ook allerlei academische vakken.

Istifan al-Duwayhi, geboren ten tijde van de regering van de druzische emir Fakhr ad-Din en opgeleid in Rome, werd in 1670 gekozen tot patriarch en oefende dat ambt uit tot zijn dood in 1704. Hij had in Italië kennis gemaakt met het Europese onderwijs, dat hij hoger aansloeg dan het onderricht in het Ottomaanse Rijk, zodat hij ervoor ijverde zoveel mogelijk priesters naar Italië te sturen, in de hoop dat ze bij terugkeer het intellectueel niveau van het onderwijs in de maronitische dorpen konden verhogen. De hervorming van het kloosterleven diende hetzelfde doel – een doel dat overigens is gehaald.

Zelf deed Al-Duwayhi historisch onderzoek en publiceerde hij een overzicht van de diverse patriarchen, een kroniek van de maronitische kerk, diverse geschriften over de liturgie en een Liber brevis explicationis de Maronitarum origine eorumque perpetua orthodoxia et salute ab omni hæresi et superstitione.noot Boek met korte uitleg van de oorsprong der maronieten en van hun aloude rechtzinnigheid en onbezoedeldheid door alle ketterij en bijgeloof. Ook deed Al-Duwayhi pogingen de Grieks-orthodoxen van zijn tijd ervan te overtuigen dat het goed was samen te werken met het Vaticaan. Dat leidde bij die christelijke groep tot een – eerlijk gezegd – nogal amusante kerkscheuring, waarover ik al eens eerder heb geschreven.

Arabisch

De paus zag het liefst dat de maronieten ook de Latijnse mis zouden overnemen. Maar daartegen had Al-Duwayhi bezwaar. Hij erkende wel het onderliggende probleem, namelijk dat de maronitische liturgie in het Aramees was, wat de meeste mensen niet verstonden. En de apostel Paulus schreef:

Als een trompet een onduidelijk signaal geeft, wie maakt zich dan gereed voor de strijd? Voor u geldt hetzelfde: hoe moet men u begrijpen als u in onverstaanbare klanken spreekt? Uw woorden verdwijnen in het niets.noot 1 Korintiërs 14.8-9; NBV21.

Het invoeren van het Latijn was echter geen oplossing. Turks, de taal van de bestuurlijke elite, was dat evenmin. Beter was het om de mis in het Arabisch op te dragen. En zo is het ook gelopen: een maronitische mis is grotendeels in het Arabisch, met enkele gebeden in het aloude Aramees. Al-Duwayhi vertaalde daarom religieuze literatuur en legde Aramese teksten uit in het Arabisch.

Ik verbeeld me niet dat u, seculiere Nederlander of Vlaming, dit alles met bovengemiddelde interesse leest, maar met zijn nadruk op scholing, op het eigen verleden en op de eigen taal deelt Istifan al-Duwayhi belangstellingen met de grote Europese romantici van de vroege negentiende eeuw. Bij de een kwam die belangstelling voort uit pastorale betrokkenheid, bij de anderen speelde nationalisme een rol, maar de parallel is opvallend.

[Ik gebruik de tijd van mijn revalidatie voor het schrijven van Libanon. Een korte geschiedenis. Dit vond ik een leuk detail.]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Hypothetische geschiedschrijving
december 29, 2023

De tawl
oktober 8, 2023

Vondel aan de Nes
augustus 15, 2013