[Dit is het laatste van drie blogjes die Nimue van Dijk wijdde aan de speelfilm The Odyssey. Het eerste was hier.]
Odysseus heeft volgens de film inderdaad iets verschrikkelijks gedaan, en boetedoening in de vorm van zijn omzwervingen is noodzakelijk, maar hij vindt in zekere zin absolutie door zijn schulderkenning. Zijn directe en indirecte slachtoffers daarentegen blijven buiten beeld; hun verlies krijgt geen vergelijkbare afronding. Dit levert naar mijn mening iets van frictie op binnen een film die een punt maakt van de blijvende gevolgen van geweld, maar vooral de dader de catharsis gunt.
Het einde van de beschaving
Zo vind ik dat er meer van dit soort interne frictie is. Om weer terug te komen op de afrekening met de vrijers: dit wordt slim geframed als een soort omkering van de slachting in Troje, als Odysseus die het onkruid dat hij in Troje gezaaid heeft nu wiedt. Dat neemt niet weg dat de film ons door de vrijers te demoniseren manipuleert om van dit geweld te genieten, terwijl we het andere geweld dat we zien moeten veroordelen. Dan is er ook nog de sleutelscène aan het eind van de film, waarin Odysseus, vermomd als bedelaar, voor Penelope uit de doeken doet wat het innemen van Troje echt inhield. Hier wordt expliciet de link gelegd met het verbreken van Zeus’ Law en de toestand waar de beschaving in verkeert. “Our age of bronze is collapsing,” zegt Odysseus onheilspellend.
Penelope concludeert dat de dreiging van de Sea Peoples veroorzaakt is door haar man. Na het bloedbad blikt Odysseus ook nog enkele eeuwen vooruit, op het verdwijnen van het schrift, het ontstaan van de orale traditie en de manier waarop de mens zich na dark ages weer zal opheffen. Uit deze monologen spreekt een verlangen de film toch historisch te verankeren, een soort “de geschiedenis herhaalt zichzelf”-kaart om de boodschap voor de moderne samenleving extra gewicht te geven. Op mij kwam het echter eerder over als van twee walletjes eten. Niet alleen omdat het een vereenvoudiging is die weinig recht doet aan wat er speelde rond het verval van de Myceense beschaving, maar vooral omdat de film enerzijds artistieke vrijheid claimt (hij speelt zich af in een tijdloze, haast magische setting) maar anderzijds selectief toch naar de geschiedenis grijpt als het zijn thematiek uitkomt.
De expliciete moraal
Deze scènes aan het eind illustreren ook een andere neiging die de film heeft: er is zeker show, maar dat wordt vaker wel dan niet gevolgd door tell. De moraal van de film wordt geëxpliciteerd en doorgetrokken naar de toekomst. De mate waarin de karakters Zeus’ Law benoemen is een ander voorbeeld. Aan de ene kant begrijp ik dat Nolan er hiermee voor zorgt dat het punt helder overkomt, maar aan de andere kant zit hier misschien wel het grootste “probleem” met deze versie van de Odyssee voor mij. Hij bevat een relevante en actuele boodschap, een herkenbare, mooi uitgewerkte psychologische ontwikkeling, en geeft je behoorlijk wat stof tot nadenken, maar veel minder tot voelen. Ik weet dat dit heel subjectief is; voor sommige mensen zit de emotie juist in de filosofie. Maar ik wil niet bij de hand genomen worden en uitgelegd krijgen wat ik zie en wat ik ervan moet vinden. Ik wil niet dat de film ons zijn eigen these vertelt, dat de hoofdpersoon een helderziende buikspreekpop van de regisseur wordt, dat de lessen die we hier moeten leren ons in compacte quotes worden geleverd.
Uiteindelijk vertrouwt Nolan de intellectuele overtuigingskracht van zijn ideeën meer dan de transformerende kracht van zijn beelden. En tot dit soort beelden is hij juist wel in staat: het grijpen van de priesteres, Agamemnon die zijn dochtertje wegvoert, Odysseus’ geschreeuw tijdens het horen van de voor ons gedempte sirenen. Een mythe overtuigt mij niet doordat zij haar moraal formuleert, maar doordat zij haar laat ervaren.
[Dit was een gastbijdrage van Nimue van Dijk. Dank je wel Nimue!]
Zelfde tijdvak
Over een Romeins parasolletjeaugustus 13, 2026
Multi- en interdisciplinariteitapril 13, 2020
Zonsverduisteringaugustus 12, 2026
Dank je wel. Met een mooie conclusie.
Ik moet de film nog gaan zien, maar liefst samen met mijn kinderen (late tieners, jongvolwassenen). Dit moeten ze ook maar eens lezen. Bedankt!
Gerelateerd:
https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/07/20/odyssee-boeken-verkoop-filmeffect/
Een erg mooie recensie, ik sluit mij aan bij Karel – een betere recensie dan die in veel kranten! Een aantal dingen vallen voor mij nu een aantal dagen na het zien meer op zijn plek doordat je het nog eens expliciet benoemt. Omdat ik dat laatste zoals nu blijkt soms nodig heb mag het van mij mag het alle twee naast elkaar bestaan: show en tell ;). Maar je opmerkingen over de dubbele moraal in de verfilming zijn sterk, en doen mij beseffen wat mij wellicht onbewust nog dwars zat maar ik niet wist aan te wijzen. Dank je wel!
“Een mythe overtuigt mij niet doordat zij haar moraal formuleert, maar doordat zij haar laat ervaren.” Absoluut, want moralisme of rationalisering verengen de werkelijkheid. Dank voor dit verhaal!
Dank je wel Nimue.
Je bevestigt me in het idee dat een film het nooit haalt bij het boek. Sterker nog, de film tast je eigen leesbeleving aan. Bij herlezing komen de filmbeelden ertussen. De rijkdom en de nuance van het boek gaat in de film voor een groot deel verloren en dat kan natuurlijk ook niet anders bij een medium dat je in een uur of twee, drie tot je neemt.
Het mooie is, dat de vraag naar een papieren versie van de Odyssee vanwege de film explodeert.
Valt er ook nog wat te lachen in die film?
Zeker valt er wat (maar niet veel) te lachen: zie mijn recensie, die vanmiddag op deze blog verschijnt.
Ik vertrouw erop dat Niemand er in zit. (De makers van “My Name is Nobody” kenden hun klassiekers.)
En nu bezorg je me opnieuw twijfel, Nimue (zie mijn reactie bij deel 1)!
Ik ga de film toch maar zien en voor Frans Buijs het aantal grappen tellen.
Een bevriend filmkenner meldde mij a. dat het een shitfilm is, maar b. dat hij hem nog een 2e keer ging zien. Kortom: reden genoeg.
Hoe dan ook, mijn dank Nimue! Wanneer kunnen we je recensies in het NRC verwachten?
“Nimuë van Dijk is een Nederlandse gastblogger die bekendheid kreeg door haar driedelige filmanalyse van Christopher Nolans speelfilm The Odyssey op het weblog Mainzer Beobachter” aldus Google AI. Betrapt Jona Lendering – Tenzij…hij een heel goede bekende afvaardige…
Nee, ik heb mej. Van Dijk niet uitgeleverd aan de AI. Die scrapers die informatie vinden, zijn werkelijk bliksemsnel.
Een mooie recensie met een heldere conclusie
Nimue van Dijk levert een indrukwekkende prestatie met haar recensie van ‘The Odyssey’ en ook al lijkt het of zij en ik naar totaal verschillende films gekeken hebben (zie mijn eigen impressies op dit blog van Jona Lendering), toch roept haar visie ook voor mij zeer interessante vragen op. De meest prangende kwestie is: wat bedoelde Nolan nou eigenlijk te zeggen met het maken van deze film? Ik vermoed dat ‘The Odyssey’ een commentaar is op onze huidige, nogal verwarde en verwarrende wereld, waarin Wahrheit al gauw Dichtung is, en andersom. Of – om Pontius Pilatus te citeren – “wat is waarheid?”
Haar kritische noten over de rol van vrouwen in deze film worden mijns inziens al enigszins gepareerd door de in 2024 voltooide trilogie van Pat Barker, over de vouwen in en na de Trojaanse oorlog. De titels: “The Silence of the Girls” (2018), “The Women of Troy” (2021) en “The Voyage Home” (2024). Boeken die om een goede, weloverwogen recensie schreeuwen, en Nimue van Dijk lijkt me daarvoor een zeer geschikte persoon.
Een mooie recensie die duidelijk maakte wat Nolan er van gemaakt heeft.
“Uit deze monologen spreekt een verlangen de film toch historisch te verankeren”
En dat is de triestheid van de spagaat die Nolan zichzelf heeft aangedaan: als je een epos loszaagt uit de historische achtergrond om je eigen moderne kwesties in beeld te willen krijgen, maak je een einde aan je eigen wens om die historiciteit toch vast te houden. Tragisch, eigenlijk, dat Nolan zichzelf de das om heeft gedaan.
Wat een doordachte en knappe recensie!