Het Proto-taoïsme (1): introductie

Zomaar een mooi bronzen vat uit ongeveer de juiste periode uit de Chinese geschiedenis (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme.]

De filosofische scholen uit de Periode van de Honderd Scholen van het Chinese denken worden, zoals we eerder zagen, vaak in zes hoofdstromingen ingedeeld. We hebben het vroege confucianisme al behandeld, en vervolgens hebben we het mohisme en de School van de Namen bekeken. Het is nu tijd om naar de tweede belangrijkste hoofdstroming naast het Confucianisme te kijken: het taoïsme.

Het taoïsme heet in de moderne spelling overigens daoïsme, maar omdat de naam taoïsme zo is ingeburgerd, gebruik ik in dit geval de oude spelling.

Hoe oud is het taoïsme?

Volgens de traditionele overlevering is het taoïsme ouder dan het confucianisme. De eerste grote taoïstische denker Laozi zou een oudere tijdgenoot van Confucius geweest zijn.

Maar de oudste gevonden fragmenten van het geschrift dat hij zou hebben nagelaten, de Daodejing, zijn van ruim anderhalve eeuw na Confucius, en de oudste complete versies zijn van nog iets later. Omdat het boek vóór die data nergens wordt genoemd, nemen moderne historici aan dat de denkrichting die later taoïsme zou gaan heten, iets later is ontstaan dan Confucius.

De twee belangrijkste boeken van het taoïsme, althans, de twee boeken waar alles mee begon, zijn de Daodejing en de Zhuangzi. Ze zijn volkomen verschillend van aard. Toen ze werden geschreven, bestond de term “taoïsme” nog niet, en de auteurs zagen zichzelf waarschijnlijk ook niet als leden van dezelfde school. Maar later vormden zij samen het hart van het taoïsme, en we zullen ze dan ook als zodanig uitgebreid behandelen.

Proto-taoïsme?

Maar voordat we daartoe overgaan, gaan we eerst kijken naar twee scholen die niet passen in de eerder genoemde zes hoofdstromingen. Ze worden losjes geassocieerd met het taoïsme en kwamen ongeveer gelijktijdig op met het taoïsme. of zijn wellicht net iets ouder, en in die zin zouden we ze kunnen beschouwen als proto-taoïstisch. Het gaat om de School van de Landbouw (Nongjia) en het zogeheten Yangisme.

Verder gaan we kijken naar nog een oude tekst die ook van invloed kan zijn geweest op het taoïsme: de Neiye, een hoofdstuk dat is bewaard gebleven in het samengestelde werk Guanzi.

Het Yangisme en de Neiye komen morgen, straks kijken we naar de School van de Landbouw.

[Dank je wel Kees! Deze reeks zal om elf uur worden vervolgd.]