Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers: ook dit keer een verzameling van berichtjes die mijn aandacht trokken. Niet per se het belangrijkste nieuws, niet per se belangrijk, niet per se nieuws.
Muziek!
Het eerste artikel begrijp ik eerlijk gezegd niet tot in detail, maar wat ik wel denk te begrijpen is dat muziek in Bronstijd-Ugarit en India vergelijkbaar klonk. Een en ander valt af te leiden uit het in Ugarit gevonden lied “De bruiloft van Nikkel en Yarich” en de Indische Rig-Veda.
Assyrië
In de IJzertijd lagen er in wat nu Israël/Palestina heet diverse grote steden, zoals Samaria, Jeruzalem en ook Lachis. De inname van de laatste stad werd in de Assyrische propaganda groots gevierd. Een interessante studie suggereert dat die laatste stad lange tijd een voorname handelspartner was van Damascus, de stadstaat die het hardnekkigst weerstand bood tegen de Assyriërs. Dat zou kunnen betekenen dat de Assyrische aanval op Lachis niet zozeer was gericht tegen het koninkrijkje Juda, als wel een soort opruimoperatie was na de val van Damascus.
Keltisch Europa
Een van de belangrijkste Keltische opgravingen is die bij Manching. De grote ronde stad bevindt zich op het terrein van de Audi-fabriek en een vliegveld. Het onderzoek loopt al jaren en levert nog altijd leuke vondsten op, die overigens geen grote sociaalwetenschappelijke vragen beantwoorden. Eerlijk is eerlijk: nieuwswaardig is het niet. Persoonlijk lees ik het graag, omdat het mijn vak nou eenmaal is en ik data wil kennen, maar het behoeft niet in de krant.
Zelftrivialisering
Daarmee komen we op het pijnlijke punt: archeologen willen vooral dát er over ze wordt gesproken en zijn minder geïnteresseerd in de juistheid van het gebodene of de feitelijke informatiebehoefte. Neem een recent ontdekt laatantiek grafveld in Nijmegen. Een leuke vondst, zeker, maar oef, hoe het in het nieuws komt… Hier is de slotzin:
De archeologen onderzoeken de overige schatten de komende tijd met röntgenapparatuur.
Er is een wereld gewonnen als journalisten zouden ophouden alle data “schatten” te noemen en als onderzoekers geen publiciteit zouden zoeken voordat het onderzoek was afgerond. Onvoldragen nieuwsberichten als dit zijn schadelijk, omdat ze de echte inzichten onzichtbaar maken: u zoekt iets, u vindt trivia, en het echte nieuws ligt bedolven onder de onvoldragenheden. Dit verschijnsel staat bekend als junk news en beperkt zich niet tot Nederland, zoals blijkt uit voorbeelden uit Egypte, Italië, Syrië of Ierland. Geen van deze berichtjes bevat zelfs maar een begin van nieuws.
Tongeren
Wil het voorgaande nou zeggen dat je als archeoloog helemaal geen trivia naar buiten mag brengen? Natuurlijk mag dat wel. Mits het berichtje verder leidt naar verdieping. Dat kan methodische uitleg zijn, of werkelijke informatie over de antieke wereld. Dat is goed gedaan in Tongeren, waar men Romeinse schrijftabletjes heeft gevonden. Nu het onderzoek is afgerond en gepubliceerd, kan men naar buiten treden met allerlei informatieve stukken. Een voorbeeld is hier en er is nog meer daar.
De Pest
Wetenschappers vermoedden al heel lang dat de grote epidemie rond het midden van de zesde eeuw na Chr. geen ander was dan de Pest (Yersinia pestis). Inmiddels lijkt het bewijs dat het inderdaad zo was, definitief te zijn geleverd.
De grote wereld
DNA-onderzoek, zo lezen we, bewijst de aanwezigheid van mensen uit West-Afrika in post-Romeins Afrika. Dit soort berichten lezen we nu alweer tien jaar, dus de vraag is: voor wie is dit nieuws? Geen wetenschapsjournalist zal zwaartekrachtgolven (ook tien jaar oud) nog typeren als iets nieuws, maar als het over de Oudheid gaat, laten wetenschapsjournalisten de innovatie onbesproken.
Ik wil geen brompot zijn
En zo rond ik deze mopperige faits divers af. Ik wil niet steeds de brompot uithangen, en daarom ga ik niet uitgebreid in op de open deuren die hier worden ingetrapt. Het is echter triest dat het vakgebied dat me lief is, keer op keer in het nieuws komt met gebeuzel & geneuzel. Terwijl er écht interessante dingen gebeuren, waar het publiek in geïnteresseerd is. Journalisten denken echter dat het te moeilijk is en wetenschappers laten het daarom ook maar onbesproken.
Het gevolg van alle rondgepompte trivialiteiten is dat de oudheidkunde lijkt op een orkest dat de mooiste muziek maakt naast een heimachine. En dat is een probleem, want onderzoek dat verborgen blijft, is verspilling van talent, energie en tijd. De inzichten moeten bereikbaar zijn, zeker in een vakgebied met een grote groep enthousiaste liefhebbers. En het kan beter. Zoals ik al schreef: we winnen een wereld als onderzoekers pas publiciteit zoeken als het onderzoek is afgerond en als journalisten clichés gaan vermijden. Zo moeilijk is het allemaal niet.
“Er is een wereld gewonnen als …..”
Misschien helpt het als we dit voortaan Donald Duck archeologie noemen, naar het verhaal uit 1943 genaamd De Ring van de Mummie.
“Ik wil niet steeds de brompot uithangen”
Daarom pleit ik nog maar een keertje voor de terugkeer van “Mooiste van de maand”. Want als er één rubriek is uit de Nieuwsbrief die ik mis dan is deze het.
Daarvoor heeft Jona al die andere stukjes al. Het stuk over Faustina was een juweeltje.
Het lot van mooie informatie in de Nieuwsbrief, waarnaar je verwijst, was dat het ondersneeuwde tussen de pulp waaraan ik aandacht besteedde. Ik had het idee dat “het mooiste van de maand” een vlag op een modderschuit was.
Voor mij was het altijd een tegenwicht voor alle droefenis. Want het liet zien waar jij echt enthousiast van wordt.
Mijn beperkte ervaring met journalisten is dat ze weergeven wat ze door een geïnterviewde wordt voorgeschoteld. M.a.w. het gebruik van termen als “schatten” is geheel of gedeeltelijk te wijten aan publiciteit of financiering zoekende collega’s. Een goed ingevoerde journalist zal zijn bron, de geïnterviewde, natuurlijk kritisch benaderen, maar een beetje opblazen is goed voor ieders omzet.
Ik denk dat je gelijk hebt én ongelijk hebt. Ik denk niet dat archeologen hun data aanduiden als schatten. Ik denk wel dat journalisten de presentatie door de geïnterviewde overnemen. Het artikel vol open deuren in de Volkskrant waarnaar ik aan het einde linkte, is een voorbeeld: de journaliste heeft de claims niet gecontroleerd, de open deuren niet herkend. Het was in dit geval te vermijden geweest door de wetenschapsredactie in te schakelen.
mensen uit West-Afrika in post-Romeins *Engeland
Ik voorzie al een Netflix serie met Idris Elba als koning Arthur.
Die serie wordt vast al voorbereid.
Grote behoedzaamheid is geboden bij de claims over Afrikanen benoorden de Sahara voor 1000 of zelfs 1500 n. Chr. Ze zijn lang niet altijd houdbaar gebleken, voorzichtig uitgedrukt en de agenda achter die berichten is enorm.
ad: Karel van Nimwegen 8:38u.
Waarom zou het stuk over Faustina een juweeltje zijn? Qua onderwerp is het dat allerminst. Men weet nauwelijks iets van haar af. Een 15 jarig kind, uitgehuwelijkt om 11x te baren om vervolgens “een goede vrouw, volgzaam, lief en eenvoudig” te worden genoemd. Niet iets om vrolijk van te worden en zoals is gezegd: ze telde niet mee.
Het interessante vond ik dat we niet alleen niks weten, zoals ook u constateert. maar dat wat de bronnen schrijven, niet zomaar roddel is, maar een afgeleide van de reputatie van haar zoon. Het is meer dan niets weten, het is weten waarom we niets weten.
Dank voor de uitleg.