Categorie: Dagelijks leven

De eenentwintigste eeuw: je staat erbij en je kijkt ernaar. En soms is het te leuk of te frustrerend om er niet een stukje aan te wijden.

Toerist in Alicante

On door Jona LenderinginArcheologie, Dagelijks leven, El-Andalus, Geschiedenis, Iberië, Romeinse Keizerrijk, Spanje, Toerisme
Alicante, Castell de Santa Bàrbara

Over Alicante, de havenstad waaraan ik deze zesde aflevering van mijn narcistisch winterfeuilleton wijd, is een hoop te vertellen. Historisch bezien gaat het om twee plaatsen: het huidige Alicante, dat ligt aan de voet van het 160 meter hoge Castell de Santa Bàrbara, en een antieke stad op een uur wandelen ten noordoosten van het huidige centrum. Deze plek heet tegenwoordig Tossal de Manises, en het gaat om een gebied van ongeveer drie hectare met een Romeins badhuis, marktplein, woonhuizen, stadsmuur en een islamitisch grafveld.

Drie namen voor twee plaatsen

De Latijnse naam voor deze plaats was Lucentum, waarin het woord lux zit, “licht”. Dat zal wel verwijzen naar een landschappelijk fenomeen dat stralend wit was. In het Grieks heette de stad, gesticht door Hannibals vader Hamilkar Barka, Akra Leukè, “de witte burcht”. De Romeinse geschiedschrijver Titus Livius vermeldt bovendien een fort, waarvan de naam meestal wordt weergegeven als Castrum Album, wat opnieuw “de witte burcht” betekent. Die lezing lijkt ingegeven door de betekenis van het Griekse Akra Leukè, en de aanname is dat het gaat om dezelfde plek.

Lees verder “Toerist in Alicante” →

Toerist in Valencia (2)

On door Jona LenderinginDagelijks leven, El-Andalus, Spanje, Toerisme4 reacties
Standbeeld van El Cid, Valencia

Het was toeval dat wij in Valencia waren op de feestdag van de Romeinse heilige Vincentius. Bij leven was hij in Zaragoza diaken, wat betekent dat hij verantwoordelijk was voor de uitdeling van aalmoezen en het beheer van kerkelijke goederen. In 304, tijdens de vervolging door keizer Diocletianus, werd hij gearresteerd en terechtgesteld in Valencia. Dat is eigenlijk alles wat met zekerheid bekend is, maar dat heeft vanzelfsprekend niet verhinderd dat er allerlei verhalen kwamen.

Vincentius

Een eeuw na zijn marteldood vertelde de Spaanse christelijke auteur Prudentius in zijn Kransrede welke martelingen Vincentius onderging. De arme diaken zou op de pijnbank zijn gelegd en met gloeiende haken zou zijn vlees van zijn botten gerukt. Hij was levend verbrand op een rooster, maar niet helemaal, want daarna was hij in een gevangeniscel gelegd op een bed van gebroken scherven. Daar gaf hij de geest. Zoals te doen gebruikelijk was de beul zó onder de indruk van de sereniteit waarmee de aspirant-heilige zijn martelingen verdroeg, dat hij zich bekeerde. De Kransrede is dus een voorspelbare, brave, kortom stomvervelende tekst.

Lees verder “Toerist in Valencia (2)” →

Toerist in Valencia (1)

On door Jona LenderinginDagelijks leven, Iberië, Spanje, Toerisme3 reacties
Iberisch beeldje van een ruiter (Prehistorisch Museum, Valencia)

De hogesnelheidslijn die onlangs zo negatief in het nieuws was, bracht ons in twee uur vanuit Madrid naar Valencia. Ik wist weinig meer over die stad dan dat de Cid er had gewoond, dat de Heilige Graal werd bewaard in de kathedraal, dat er een wetenschapsmuseum was en dat er een paar jaar geleden een beruchte moordzaak was. Ik moest opzoeken dat het ooit de hoofdstad was geweest van een Iberisch volk, de Edetaniërs.

De Iberiërs

Wie meer over hen wil weten, moet absoluut naar het Prehistorisch Museum, dat een weergaloos mooie en grote collectie heeft. Die begint met de eerste mensen en loopt dan door vele millennia en langs diverse soorten homo naar de Romeinse tijd. De informatie is actueel – ik zag de Denisova-mens netjes genoemd – en wordt gepresenteerd in twee talen, in het Spaans en in het Valenciaans. Het was een prachtig museum maar het was uitgestorven. We waren letterlijk de enige bezoekers.

Lees verder “Toerist in Valencia (1)” →

Toerist in Toledo

On door Jona LenderinginDagelijks leven, El-Andalus, Iberië, Middeleeuwen, Post-Romeins, Spanje, Toerisme11 reacties
Aankomst in Toledo

Toledo, gelegen in het centrum van het Iberische Schiereiland, was in de Late Oudheid de hoofdstad van het Rijk van Toledo. Hier resideerden koningen die stamden uit een dynastie die ook wel Visigotisch wordt genoemd, wat nogal misleidend is omdat die naam een Germaans karakter suggereert dat deze vorsten totaal niet hadden. Ze waren in alle opzichten Romeins en de wetsoptekening van koning Recceswinth, het Liber Iudiciorum uit 654, is na het Byzantijnse Corpus Iuris de meest ambitieuze rechtscodificatie uit de Late Oudheid. Het Rijk van Toledo was simpelweg de post-Romeinse staat par excellence.

De stad bezit het bij mijn weten enige Visigotische museum ter wereld, en dat was één reden om er naartoe te gaan. Maar er was meer. De naam “Toledo” heeft een bijna magische klank, net zoals Venetië, Constantinopel, Damascus, Isfahan of Samarkand. In die plekken is ooit geschiedenis gemaakt en de echo’s klinken nog steeds door. Toledo als plaats van talloze laatantieke synodes, die vooruitwijzen naar de middeleeuwse standenvergaderingen. Toledo als centrale stad in de middelste grensmark van het Emiraat van Córdoba. De inname van Toledo in 1085 als keerpunt in de geschiedenis van het Iberische Schiereiland. Toledo als vertaalschool. Toledo als voornaamste bisdom in Spanje. En verder: Toledo als artistiek centrum, als plaats waar drie godsdiensten elkaar al dan niet harmonieus ontmoetten, en als locatie van beroemde romans (i.c., Het vijfde zegel van Simon Vestdijk).

Lees verder “Toerist in Toledo” →

Toerist in Madrid (2)

On door Jona LenderinginDagelijks leven, Musea, Spanje, Toerisme3 reacties
De krant van vandaag

We stonden in de lift van het hotel, naar beneden, naar het ontbijt. Halverwege stopten we; twee mensen stapten in; en het gesprek ging meteen over het treinongeluk dat gisteravond heeft plaatsgevonden in de buurt van Córdoba. Uiteraard konden de vier toeristen in de lift niet méér zeggen dan dat het verschrikkelijk was, maar het zette de toon van de dag. De vlaggen hingen overal in Madrid halfstok, de kranten openden ermee, je hoorde mensen erover spreken.

Almudena

Wij zelf – ik herneem mijn narcistische winterfeuilleton – waren vooral lang aan het wandelen. Van ons hotel bij het Atocha-station naar de Puerta de Toledo en daarvandaan naar de Almudena-kathedraal. Dat is de oudste christelijke gebedsplaats, maar het is bepaald niet het mooiste gebouw van Madrid. Sterker nog, het representeert een katholicisme waar ik me heel erg ongemakkelijk bij voel. Vóór de kerk staat het beeld van een paus waarvan ik me de naam niet wens te herinneren, de deur is voorzien van een reliëf waarop de koning staat afgebeeld (zoals bekend is het woord van God opvallend vaak dat van de powers that be), binnen is een kapel gewijd aan Josemaria Escrivá en in de crypte is het graf van de dochter van Francisco Franco. Er was ook een beeld van Christus als dakloze, waar de bezoekers aan voorbij liepen.

Lees verder “Toerist in Madrid (2)” →

Toerist in Madrid (1)

On door Jona LenderinginDagelijks leven, Musea, Spanje, Toerisme2 reacties
Madrid

Een tijdje geleden, in de zomer van 2023, bezocht ik Andalusië, waar ik – in het kader van mijn reeks over Julius Caesar – het slagveld van Munda kon bekijken. Tijdens die korte reis realiseerde ik me ineens weer hoe prettig ik Spanje had gevonden bij een eerder bezoek, eind jaren tachtig. Na dat bezoek had ik mijn doctoraalscriptie gewijd aan een vergelijking van de romanisering en arabisering, maar daarna was Spanje uit mijn belangstelling verdwenen. Mocht Spanje na na 2023 nog niet voldoende op mijn netvlies hebben gestaan, dan keerde het afgelopen najaar terug, toen ik werd uitgenodigd voor het Hay Festival. De vaste lezers van deze blog hebben de laatste tijd allerlei blogjes over antiek, laatantiek en middeleeuws Spanje zien langskomen.

Gisteren zijn mijn betere helft en ik hier gearriveerd. We hebben de reis al weken geleden voorbereid, want we willen een zwerftocht maken en helaas is autohuur geen optie. Al in november hebben we dus de treinen en de bussen geboekt, zodat we konden profiteren van de korting van Black Friday.noot Ik moet toch eens opzoeken wat dat nou eigenlijk is. Het idee is dat we steden gaan bezoeken met een Romeins, Visigotisch of Arabisch verleden. We zullen zeker niet verzuimen de kathedralen te bekijken en de man die vreesde dat we naar een stierengevecht zouden gaan kijken, kan gerust zijn: die staan niet op ons programma. Ergens herneem ik mijn doctoraalscriptie over romanisering en arabisering, maar het is vooral fijn om voor het eerst in ruim zes jaar met mijn vriendin langer dan een midweek of een weekend op pad te kunnen.

Lees verder “Toerist in Madrid (1)” →

Brand in de Vondelkerk

On door Jona LenderinginAmsterdam, Dagelijks leven7 reacties
Vondelkerk

De in de oudejaarsnacht afgebrande Vondelkerk staat niet ver van mijn huis. Vroeger, vóór er naast mijn huis een modern nieuw gebouw verrees, kon ik het kerkgebouw zien vanuit mijn raam. Tegenwoordig fiets ik er vrijwel elke dag wel twee keer langs. De plek ligt me na aan het hart ligt en zou nota bene een rol zou spelen in een blogje dat was gepland voor de niet al te verre toekomst.

Maar nu is die kerk dus afgebrand. Ik begrijp van iemand die er nog dichter bij woont, dat het kwam door het vuurwerk en ik heb geen reden daaraan te twijfelen. Het is ook niet de eerste kerk die hier in de stad door vuur wordt verwoest: menigeen heeft de Muiderkerk zien branden. Voor niet-Amsterdammers: de gemeente gaf daarna een sloop- en bouwvergunning af, waarna er een lelijk nieuw gebouw kwam. Later erkende de rechter wat iedereen al wist: dat de vergunningen juridisch niet in de haak waren. Wat ik maar wil zeggen: de huidige brand haalt hier in Amsterdam oude wonden open en ik sluit niet uit dat ook dit keer de monumentenstatus minder belangrijk wordt gevonden dan de zoveelste onaantrekkelijke nieuwbouw.

Lees verder “Brand in de Vondelkerk” →

Supportersgeweld

On door Jona LenderinginDagelijks leven, Verbijstering33 reacties

De actualiteit, daar kunnen we het ook over hebben. Bijvoorbeeld over degenen die in een voetbalstadion vuurwerk afsteken. Het probleem is niet het voetbal, is niet het vuurwerk, is niet het feit dat de betrokkenen beschikken over een negatief intelligentiequotiënt. Het probleem is dat we nu al een halve eeuw te maken hebben met “supporters” die zich misdragen. Ik ben de tel kwijt van het aantal maatregelen dat in die halve eeuw is aangekondigd. Hoeveel commissies zich erover hebben gesproken, wil ik niet eens meer herinneren. Gebiedsverboden, stadionverboden, meldplichten, stilgelegde wedstrijden, wedstrijden zonder publiek: het is dweilen met de kraan open.

Simpel gezegd: in Nederland zijn wangedrag en betaald voetbal verbonden zoals vast en zeker, altijd en eeuwig, geheel en al. Voetbal en wangedrag vormen een tautologie.

Lees verder “Supportersgeweld” →

(Reclame) (wegens Sinterklaas)

On door Jona LenderinginDagelijks leven, Geschiedenis, Wetenschapscommunicatie3 reacties

De kop is duidelijk: dit is reclame. Een advertentie. Consumentenverleiding. Promotie. Werving. Een commercial. Verder lezen is dus helemaal niet nodig. Maar het is de tijd van Sinterklaas. En het eerste item is een goed doel.

Lezingen

Aanstaande donderdagavond 20 november sta ik vanaf 20:00 met classicus Hein van Dolen in Amsterdam, bij Boekhandel Van Rossum (Beethovenstraat 30-32, tram 5, halte Gerrit v/d Veenstraat) te spreken over twee boeken. Het ene boek is Goden en halfgoden, en Hein zal iets vertellen over een van de door hem vertaalde Fenicische mythen; het andere boek is Libanon. Een korte geschiedenis, waarover ik iets zal vertellen. De opbrengst is voor Cordaid-projecten in Libanon, dus ook als u niet langs kunt komen, bestel die boeken via bovenstaande links. Als u het boek zelf al bezit, bedenk dan dat Sinterklaas het graag cadeau doet aan uw ouders, kinderen, vrienden, buren, boeren, burgers en buitenlui.

Lees verder “(Reclame) (wegens Sinterklaas)” →