Brief aan een student

Geachte […],

Zojuist heb ik uw mailtje ontvangen. U vertelt me dat u werkt aan een scriptie en hebt vragen over informatie die u vond op mijn website. Eén van uw docenten vond het citeren van die website in orde, de tweede vond van niet en nu vraagt u toelichting op wat ik heb geschreven.

Die vraag verbaast me. U mailt mij via een pagina waarop ik heb aangegeven dat studenten van een oudheidkundig vak weinig hebben te zoeken op het internet. Ik citeer mezelf:

Do you need help for an assignment? Please first check the library! Although the internet offers many resources, it cannot yet be a substitute for a visit to the library.

Lees verder “Brief aan een student”

Paashoax 2017

Grafbasiliek in Jeruzalem, na de restauratie (foto Jan-Pieter van de Giessen)

En daar was ’ie, de paashoax van 2017. Het is elk jaar vlak voor pasen weer raak: steeds is er ergens een kwakwetenschapper of een echte wetenschapper die een kulbericht de wereld instuurt dat inhaakt op het christelijke feest. Journalisten hebben in de week voor pasen immers behoefte aan een bericht dat én op dat feest inhaakt én nieuws is (en dat is prima) maar hebben meestal de kennis niet om kaf en koren te scheiden (en dat is niet prima). Het gevolg is dat elk jaar rond pasen een evident stuk kulleklap onverdiende media-aandacht krijgt.

Dit jaar: een historicus die beweert dat Jezus en een koning Manu één en dezelfde waren. Ik ga de moeite niet nemen álle flauwekul te weerleggen en beperk me tot een paar punten. Ten eerste: let op het selectieve gebruik van argumenten. De auteur baseert zich op de normale bronnen waar het hem uitkomt (Jezus werd koning genoemd enz.) maar negeert diezelfde bronnen als de informatie niet in zijn straatje past (Jezus leefde dertig, veertig jaar later enz.). Zulk brongebruik is mogelijk, maar dat moet je wel rechtvaardigen. Tip voor journalisten: als iemand het heeft over oude geschiedenis en geschreven bronnen gebruikt, vraag dan even naar de toegepaste hermeneutische strategie. Als de ondervraagde het antwoord niet meteen kan geven, weet je dat het een beunhaas is.

Lees verder “Paashoax 2017”

Jezus, Mithras, Zondeval

De twintigste eeuw bestaat niet. Zoveel is duidelijk als je Trouw leest. De krant publiceerde een tijdje geleden een stuk over de negentiende-eeuwse theorie dat Jezus niet had bestaan, en deed daar in een hoofdredactioneel commentaar nog een schepje bovenop (de discussie zou zijn geëindigd zonder bewijs vóór Jezus’ bestaan). Toen men inzag dat men een complete eeuw aan wetenschap had genegeerd, zei men dat dit “nuance” had verdiend. Dan ben je net zo onwetenschappelijk als – ik noem eens een opvallend voorbeeld – Donald Trump.

Onlangs was het weer raak: in een stuk over Mithras werden allerlei verouderde theorieën herhaald. Dat er een Mithrasfeest was op 25 december bijvoorbeeld en dat de christenen dat hadden overgenomen. Nul bewijs, gewoon een verouderde theorie. De cultus is niet verspreid door soldaten – en dat is geen inzicht dat alleen specialisten kennen, dat kunt u vinden in publiekstijdschriften als Ancient Warfare. Dat er in Elst een mithraeum zou zijn is niet eens verouderd, het is kletskoek. Als ze daar bij Trouw ontdekken dat er in de twintigste eeuw onderzoek is gedaan naar Mithras, zullen ze wel weer zeggen dat de berichtgeving nuance behoefde.

Lees verder “Jezus, Mithras, Zondeval”

Waarom ik, tot verbijstering van twee jonge mannen, even na vieren mijn complete voorraad krachttermen over Perron Drie van Den Haag Hollands Spoor slingerde

Vloeken is niet netjes. Het is ook niet stoer. Ik probeer het zo min mogelijk te doen. Maar de woedende kreet die u kort na vier uur vanmiddag hoorde opstijgen vanuit Den Haag Centraal, dat was ik. Sorry dat ik mezelf even niet beheerste, maar er was aanleiding voor.

Ik was op weg naar Rotterdam en daar heb ik mijn fiets nodig. Omdat je in verband met de avondspits na half vijf niet meer met een fiets in de trein mag, zorgde ik ervoor dat ik ruim voor vieren bij het station was. Ik zou met de trein van 15:58 weliswaar veel te vroeg in Rotterdam zijn, maar dat moet je ervoor over hebben als je er zeker van wilt zijn dat je een fiets hebt (wat met OV-fietsen bijvoorbeeld niet zeker is).

Goed. Ik stap in, met fiets. Ik wil net gaan zitten – een lege trein, er is een stoel vrij, ik ben helemaal blij – als een conducteur eraan komt.

Lees verder “Waarom ik, tot verbijstering van twee jonge mannen, even na vieren mijn complete voorraad krachttermen over Perron Drie van Den Haag Hollands Spoor slingerde”

Kleren kopen

Het leven is een hel. Het begint er al mee dat je zomaar geboren wordt zonder dat iemand je ergens om heeft gevraagd. Daarna zit er maar één ding op: proberen er alsnog iets van te maken.

Alleen wordt dát gefrustreerd doordat je voortdurend wordt verplicht tot allerlei handelingen die alleen maar noodzakelijk zijn omdat de wereld gewoon slecht in elkaar is geschroefd. Zo blijven je haren almaar groeien, waardoor je, bij wijze van groot onderhoud, om de zoveel tijd verplicht bent naar de kapper te gaan. Je bent in de wereld geworpen en de wereld doet alles om je diets te maken dat je daar niet hoort.

Lees verder “Kleren kopen”

Schaarse data, diepe haat

De Cyruscilinder. Dit is geen mensenrechtendocument.
De Cyruscilinder. Dit is geen mensenrechtendocument.

Ik heb wel vaker verteld: de Oudheid is zo belangrijk niet. We weten er heel weinig van. Welk onderwerp je ook bestudeert, je hebt te weinig informatie. Zelfs de 130.000 kleitabletten in het British Museum (100.000 ongepubliceerd), de bijna duizend Dode Zee-rollen en de archeologische data-explosie van de laatste jaren vullen maar heel weinig lacunes. Als een vraag een beetje complex en dus relevant wordt, staat een oudheidkundige al snel met zijn mond vol tanden.

Het fijne is hierdoor wel dat de Oudheid jouw idee over hoe het ooit is geweest zelden tegenspreekt. Let wel: het is niet altijd subjectief. Verschillende meningen zijn niet altijd “verschil aan inzicht” maar kunnen ook duiden op beter inzicht. Als je methodisch te werk gaat én alle beschikbare data bekijkt, is verbetering van oudheidkundige kennis wel degelijk mogelijk. Dat gaat weliswaar met kleine stapjes, maar we kunnen ze zetten en na verloop van tijd blijken we dan toch een eind te zijn opgeschoten. Dáár zit de vooruitgang in de wetenschap. Niettemin: het is vaak niet meteen te zien waarom een denkbeeld over de oude wereld niet kan kloppen.

Lees verder “Schaarse data, diepe haat”

De VVD en de wetenschap

vvd_logo

De VVD heeft betere weken beleefd dan de vorige. En wat doen politici dan? Ze proberen de aandacht wat af te leiden. Dat lukte weliswaar niet, maar het is desondanks zinvol even te kijken naar de wijze waarop de VVD het probeerde: door te insinueren dat aan de universiteiten niet alle politieke stromingen evenveel aan het woord komen. De wetenschap is politiek te homogeen. U leest er hier meer over.

Eerlijk gezegd vind ik deze vraag veel verontrustender dan Ruttes zelfpresentatie als Wilders Light, de val van Van der Steur, Wybes’ problemen met de Belastingdienst en Ruttes inschatting dat het presidentschap van Trump niet zou leiden tot chaos. We zien nu namelijk dat de VVD niet goed begrijpt wat wetenschap is. Laat ik dus even wat eerstejaarsstof behandelen.

Lees verder “De VVD en de wetenschap”