Portretten uit Jemen

Jemenitisch portret (Institut du monde arabe, Parijs)

Ze zijn te bewonderen in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel; in Parijs zijn ze te zien in het Louvre; ze zijn aanwezig in de collectie van het Metropolitan Museum in New York; er zijn er minstens acht in het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg: de portretten uit Jemen. Het laatste museum was in staat iets specifieker te zijn dan “uit Jemen” en kon zeggen dat ze afkomstig waren uit Saba, een van de Jemenitische koninkrijkjes. Het Parijse Institut du monde arabe toont er vijf en identificeert het bovenstaande exemplaar als “uit de vallei van de Jawf”, ook niet heel specifiek, maar het is de noordgrens van Saba.

Het zijn wonderlijke kunstwerkjes: alleen een gezicht, altijd ongeveer half zo groot als in het echt, meestal gemaakt van albast, nooit helemaal goed van proporties, vaak wat vierkant, alsof de beeldhouwer een geometrisch model volgde. Voor zover ik kan zien, zijn ze gemaakt tussen pakweg 500 v.Chr. en 300 na Chr.

Lees verder “Portretten uit Jemen”

Het teken van Tanit

Het “teken van Tanit (Bulla Regia)

Vorige week was ik in Bulla Regia, een van de mooiste opgravingen in Romeins Afrika. De rijke mensen bouwden er, zoals ik laatst al vertelde, hun huizen grotendeels ondergronds: koel in de zomer, warm in de winter. Bij het restaurantje zagen we bovenstaand kapiteel, dat daar bij mijn vorige bezoek nog niet stond en afkomstig schijnt te zijn uit de Apollotempel. Het is bijzonder, want tussen de twee ionische krullen (“voluten”) links en rechts staat het zogeheten Teken van Tanit. Je vindt het overal waar de Karthagers zijn geweest en op alle voorwerpen, gemaakt van alle materialen: op de schouders van amforen, op medaillons, in het plaveisel van een huis, op een stèle. Ik had het echter nog nooit gezien op een kapiteel.

Maar wat was dit van teken? We weten het weer eens niet, hoewel er al sinds de negentiende eeuw over wordt gepubliceerd. De naam is in elk geval modern. Ze is gemunt door de Franse oudheidkundige Stéphane Gsell, in het in 1920 verschenen vierde deel van zijn Histoire ancienne de l’Afrique du Nord. Hij noteerde dat het signe de Tanit altijd bestaat uit drie elementen: onderaan een driehoek, daarboven een (incomplete) cirkel, en daartussen een horizontale balk. Al met al lijkt het wat op een persoon in een lange rok met de armen uitgestrekt.

Lees verder “Het teken van Tanit”

Een Sumerische tempelzanger

Beeldje van iemand die bidt of zingt (Louvre, Parijs)

Voor het Sumerische beeldje hierboven moet u naar het Louvre in Parijs, waar als uitleg wordt gegeven dat het ergens rond 2700 v.Chr. in een tempel is geplaatst door een zekere Ginak. De oude Mesopotamische mannen lieten graag iemand anders namens hen bidden en als ze hun vrouw of dochter niet konden sturen, zoals vaak gebeurde, dan was een beeldje als dit een waardige plaatsvervanger. Zoiets heet een orant.

Lees verder “Een Sumerische tempelzanger”