De tekst die bekendstaat als de Tweede Brief van Petrus is vermoedelijk geen echte brief. Wie in de Oudheid een brief schreef en een dure bode in dienst nam, nam doorgaans de gelegenheid te baat ook anderen dan de geadresseerde de groeten te doen. Dit standaardonderdeel van een brief ontbreekt in 2 Petrus. Het is eigenlijk meer een essay waarin de auteur, die zijn einde voelt naderen,noot2 Petrus 1.14. zijn visie geeft op wat het christelijke geloof inhoudt. Misschien is de tekst wel ontstaan als preek.

Gevallen wereld

Aan het begin van de brief vertelt de auteur, die we gemakshalve maar Petrus zullen noemen, dat de gelovigen alles bezitten om vroom te leven. Dat wordt gepreciseerd als kennis (gnosis) van Christus – de toegesprokenen wisten wel wat daarmee was bedoeld. Het is in elk geval niet de geheime leer van de gnostische christenen maar inzicht in wat nodig is voor een vroom leven en kennis van de daden van Christus. En vooral: de kennis vormt een belofte

opdat u zult ontkomen aan het verderf dat de wereld beheerst als gevolg van de begeerte, en opdat u deel zult krijgen aan de goddelijke natuur.noot2 Petrus 1.3.

Dit is een leuke passage. Om te beginnen leven de gelovigen dus in een wereld die “als gevolg van de begeerte” is gedegenereerd. Dat is geen ongebruikelijke gedachte. In het toenmalige joodse denken was het kwaad in de wereld gekomen toen kort na de Schepping sommige engelen verliefd waren geworden op aardse vrouwen en kinderen bij hen hadden verwekt. Die waren helaas nogal agressief van karakter gebleken en hadden allerhande ellende veroorzaakt.

Godwording

De wereld is volgens Petrus dus gecorrumpeerd, maar door kennis van de werken van Christus en door vroom te leven kan de gelovige zich daaraan onttrekken en deel krijgen aan de goddelijke natuur. Dat is nogal wat. Maar opnieuw is het geen ongebruikelijk denkbeeld. Het is de taal van de Griekse mysterieculten.

Daniël De Waele, de auteur van het mooie boek Ontluikend christendom, wijst op nog enkele andere parallellen van mensen die als een god werden herschapen. Plato schreef in zijn dialoog Theaitetos dat de gelijkwording aan de goden betekende dat je rechtvaardig en vroom werd met redelijk inzicht.nootPlato, Theaitetos 176b. De neoplatoonse filosoof Plotinos ging een stap verder en had het over de ziel die god geworden was of zelfs god was.nootPlotinos, Enneaden 6.9.9.59. Ook het Corpus Hermeticum, een verzameling esoterische teksten uit de tweede en derde eeuw, spreekt over de godwording.nootCorpus Hermeticum 13.2.

Mystiek

Ik voeg de henochitische literatuur nog toe, en dan met name 3 Henoch. In een visioen ziet de mysticus Henoch eerst hoe een tweede godheid wordt gekleed, gekroond en voorzien van de macht op aarde, om vervolgens te vernemen dat hij zelf deze tweede godheid is. De datering van deze tekst is een berucht probleem, maar het moge duidelijk zijn dat het idee dat de gelovige deel zal krijgen aan de goddelijke natuur, de lezers en toehoorders van 2 Petrus niet heel erg zal hebben verbaasd. En uiteraard vormt het de basis van nogal wat middeleeuwse mystiek.

[Een overzicht van deze reeks over het Nieuwe Testament is hier.]