Mijn laatste dag in Beiroet begon met een vroeg ontbijt met journalist Michael Young, die ik weleens eerder heb gesproken. Eén van de dingen die ik wilde weten was waar Kim Philby, de roemruchte spion, nu had gewoond voordat hij zich in januari 1963 uit de voeten maakte naar de Sovjet-Unie. Ik had afgelopen dinsdag al gezocht naar het huis, waarvan ik wist dat het bestond, en bleek er recht voor te hebben gestaan zonder het te herkennen.
Young en ik hadden het verder over de dingen die je zoal kunt verwachten: “the situation”, de conclusie dat het Libanese systeem sinds 2020 definitief kapot was, dat het land zichzelf zonder regering nog enigszins draaiend hield, dat Hezbollah de staat de facto had overgenomen, dat het er al met al niet goed voorstond, maar dat de gevarieerdheid van de bevolking een nog steeds bestaande troef was.
Ik denk dat wereld zich – daar kan zelfs de conservatiefste conservatief het mee eens zijn – snel zal moeten aanpassen en dat het grootste gevaar voor iedere samenleving de nostalgie is naar een overzichtelijker verleden dat nooit heeft bestaan. In Libanon zijn er federalisten, die denken dat het opsplitsen van het land een manier is om de luiken dicht te doen, maar Young meende dat dat niet zou lukken.
De prehistorie van Libanon
In het hotel pakte ik mijn bagage in, ik checkte uit en nam een taxi naar de Banque du Liban, waar ik de numismatische collectie wilde bekijken. Die zou – zo had men mij gisteren verzekerd – vandaag open zijn. Mijn verwachting dat het niet zo zou zijn, kwam helaas uit en via Philby’s huis wandelde ik naar het Musée de Préhistoire. Het is een klein museum; je moet aanbellen en dan komt de directrice, mw Maya Haïdar Boustani, persoonlijk de deur openen. Ze is de opgraafster van Labwé.
Klein, maar goed. Erg goed. Je krijgt eerst uitleg over de eerste prehistorisch archeologen van Libanon, paters jezuïeten die waren verbonden aan de Université Saint-Joseph van Beiroet. Landkaarten tonen de voornaamste opgravingen uit de diverse perioden, met als opvallendste aspect dat de vallei van de Asi (de antieke Orontes) met de neolithisering ineens het belangrijkste centrum van bewoning wordt.
In een volgende zaal krijg je uitleg over de afstamming van de mens en over archeologische technieken. Vrij gedetailleerd: ook de kalibratie van de koolstofdatering komt aan bod. Daarna is er een mooie collectie van de diverse typen stenen voorwerpen. Voor het eerst begreep ik hoe je een vuurstenen schraper van een vuurstenen bijl van een vuurstenen schaaf van een vuurstenen priem kunt onderscheiden.
Op de benedenverdieping is uitleg over de diverse sites, zoals Labwé, en er is ook een filmpje dat uitlegt hoe men in de diverse tijdperken met stenen instrumenten andere stenen instrumenten maakte. De veranderende technieken werden heel duidelijk uitgelegd. Kortom: een welbesteed uurtje.
Afscheid van Beiroet
Inmiddels was Françoise Hbeiqa aangekomen, mijn ieders favoriete Libanese archeologe en de auteur van een reisgids voor Beiroet. Met haar ben ik nog even wezen lunchen. Het gesprek ging al snel over de Koreaanse televisieseries die we allebei bleken te kennen – kortom, het was gezellig. Het restaurant had overigens een stevige oplawaai gehad bij The Blast, maar was overeind gebleven door mecenaat van Russell Crowe. Wat me wel voor de acteur innam.
Daarna restten nog slechts de file naar het hotel, de file naar de grote weg en de file op de grote weg. En nu zit ik dus te wachten op de luchthaven, met om me heen allerlei stuiterende kinderen. En ik kijk weer vol verbazing naar de meterslange rijen koffers die sommige mensen bij zich hebben.
Tot slot: ik heb de afgelopen dagen niet geschreven over de vrouw die zich in een rolstoel op een drukke kruising had neergezet om te bedelen. Ik heb evenmin geschreven over de man die, met een kind op de arm, in een snelwegtunnel de hand ophield. En ook heb ik niet geschreven over de vluchtelingkinderen die in de afvalbakken zochten naar plastic flessen. Foto’s wilde ik er, uit kiesheid, niet van maken. Maar als u mijn stukjes hebt gewaardeerd, overweeg dan een donatie aan Save the Children, en dan schakelen wij op deze blog morgenochtend weer over naar zulke belangwekkende kwesties als de transformatie van de laat-Romeinse religie.
” dat het grootste gevaar voor iedere samenleving de nostalgie is naar een overzichtelijker verleden dat nooit heeft bestaan.”
Of dit nou het grootste is?… maar het is in ieder geval een gevaar. M.i. is een belangrijke taak van het geschiedenisonderwijs te laten zien dat het vroeger allemaal veel slechter was, met flink wat sterfte op iedere leeftijd, misoogsten, hongersnood, plunderende legers etc etc. En dat een mens met een natuurlijke levenswijze maar heel zelden ouder dan 50 wordt.
Naar welk ‘denkbeeldig verleden’ verlangen de Libanezen dan? De jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw toen het land ‘het Zwitserland van het Midden-Oosten’ zou zijn geweest? Daar kan men zich nog best wat bij voorstellen. (In 1958 was er wel een kortstondige ‘burgeroorlog’ met Amerikaanse interventie. Vergeleken met de latere ellende stelde deze nog weinig voor.)
De maronieten hadden lange tijd de macht en konden, door deals te sluiten met de soennieten, doen en laten wat ze wilden. Dat was ook waarom Libanon was gevormd: als gebied waar de christenen veilig op zichzelf konden leven. Daarnaar verlangt men terug, maar het was nooit de utopie waarvan men droomt.