Een belangrijk project heeft zijn afronding gevonden in de publicatie van een nieuw Grieks-Nederlands woordenboek, samengesteld door Ineke Sluiter, Lucien van Beek, Ton Kessels en Albert Rijksbaron. Daan Stoffelsen interviewde de samenstellers over deze monsterklus. Van het boek is een paperback en een hardback beschikbaar, en ook is de paperback als set verkrijgbaar met het boekje Vormleer van het Klassiek Grieks.
Patrick Lateur waagde zich ook weer aan een nieuwe vertaling, en dit keer waren de tragedies van Aischylos aan de beurt. Op de zijn kenmerkende wijze zet Lateur de toneelstukken van de grote Griekse schrijver in een nieuw jasje.
Het vuistdikke Penguin Book of Greek and Latin Lyric Verse verscheen:
An epic undertaking: in a sort of personal odyssey, it has detained me for ten years now.
Christopher Childers introduceert zijn bloemlezing uit de Griekse en Latijnse lyriek wat woordspelig, maar je begrijpt het alleszins: deze duizend pagina’s van Archilochos tot Martialis zijn rijk en raak, of, zoals Glenn W. Most in zijn nawoord zegt: ‘generously capacious’.
Boeken over keizerrijken: A New Roman Empire is een geschiedenis van het Byzantijnse Rijk door de vermaarde Byzantinoloog Anthony Kaldellis. A Noble Ruin: Mark Antony, Civil War, and the Collapse of the Roman Republic is een biografie van Marcus Antonius en vertelt over zijn rol bij de val van de Romeinse Republiek en het ontstaan van het vroege keizerrijk. Zwerven langs de Limes van Luc Devoldere gaat over de randen van het Romeinse rijk en wat daar nog van over is.
Vroege geschiedenis: Eric Cline schreef met After 1177 B.C. The Survival of Civilizations (bespreking) een vervolg op zijn succesvolle boek 1177 B.C. The Year Civilization collapsed (bespreking). De Mediterrane wereld werd in de twaalfde eeuw flink door elkaar geschud en beschavingen die al eeuwenlang bestonden verdwenen of pasten zich aan nieuwe omstandigheden aan. In het nieuwe boek komt de periode, beter bekend als de IJzertijd, na alle turbulentie aan bod en blijkt alles verre van duister te zijn.
Twee boeken over the vroege Christendom: Gods Ghostwriters. Enslaved Christians and the making of the Bible door Candida Moss gaat over de belangrijke rol van anonieme samenstellers en auteurs van bijbelteksten, en gaat over de groep mensen die het woord van God verspreidden. In beide gevallen waren het volgens Moss voor het merendeel tot slaaf gemaakte christenen.
[Een gastbijdrage van Roel Salemink van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel. Bestellen kan met de linkjes in dit artikel; Athenaeum levert in het hele land.]
Zelfde tijdvak
Three Stones Make a Wallseptember 3, 2017
Kwakgeschiedenis: de BBCaugustus 27, 2011
Het obscurantisme van Ronald van Raakdecember 25, 2014
Wellicht is het Nieuwe Romeinse Rijk een verbetering tov het Byzantijnse Rijk?
Soms moet je (pace Robert V) een ingeburgerde term maar laten wat ze is. Het is een afweging tussen de te verwachten verwarring (“wat bedoelen ze nou weer?!” en de te verwachten winst aan inzicht.
Elke historische term, ook veelgebruikte woorden als “koning” of “oorlog”, brengt altijd associaties met zich mee. We vangen de complexe werkelijkheid immers in onze taal en daardoor brengen we systeem aan. Dat is een onvermijdelijk aspect van al ons kennen, wetenschappelijk of niet, en de “vervuiling” met associaties valt menselijkerwijs niet te vermijden.
Soms is die vervuiling onderdrukkend, zoals wanneer een ons vreemde cultuur alleen nog maar in onze termen wordt beschreven. Ik kan me voorstellen dat mensen uit Mumbay of Beijing zeggen dat ze niet in Bombay of Peking wonen. En ik vind dat we Homeros geen Homerus moeten noemen, want de Grieken zijn belangrijk als Grieken en niet als voorspel bij de Romeinen. Dus dan pas je iets aan.
Ik heb echter niet de indruk dat het woord “Byzantijns” iemand onderdrukt; sterker nog, het woord heeft ook heel positieve associaties – denk aan het luxe gebouwencomplex bij het Amsterdamse Leidseplein dat Byzantium heet.
Dus nee, ik zie wél verwarring ontstaan als we iets dat geen Latijn meer sprak, de Romeinse goden niet vereerde, zelden in Rome heerste (enz.) gaan aanduiden als Romeins, en ik zie maar heel betrekkelijk inzichtswinst.
Kom er maar in Robert V. We houden toch wel van je hoor.
Nieuwe Romeinse Rijk snapte ik ook niet. Er is toch niks nieuws aan het Byzantijnse Rijk? Oost-Romeins kan eventueel als alternatief. Daarbij vind ik dat er tegenwoordig wel heel erg snel over onderdrukking wordt gesproken. En die plaatsnamen, dat zul je altijd houden, zeker als het ook nog eens politiek wordt, zoals Kiev dat nu ineens Kyiv moet heten. (Wat Rusland doet is overigens echte onderdrukking.)
“Soms moet je (pace Robert V) een ingeburgerde term maar laten wat ze is.”
Ik ben voor de methodologie. Als je mensen vraagt het ene te doen, dan moet je ook het andere niet schuwen, anders begrijpt niemand je methode meer. Dus: drop je Homerus, dan ook ook Byzantijns. Ga je (terecht) te keer tegen verouderde informatie over Jezus, handel dan ook bij andere verouderde terminologie.
Wees dapper Jona! We houden hier ook allemaal van jou! 😉
Over het nieuwe woordenboek. Ik heb het nog niet gezien, maar ik volg de beschrijving op de website van Athemaeum. Het boek is toch wel vooral gericht op het gebruik in de middelbare school en niet op het Grieks in bredere zin. Er staan alleen citaten in uit de schoolschrijvers. De auteurs stoppen in de tweede eeuw na Chr. (waarom daar?) en hebben kennelijk geen belangstelling voor inscripties. Dat zijn toch teksten die vaak net weer anders zijn dan literaire teksten en die dus toegevoegd inzicht geven in de Griekse taal. Dus toch een tamelijk conservatief boek, lijkt me. Toch jammer, want ook op school zou men wel eens wat meer buiten de gebaande wegen kunnen gaan.
Ik had soortgelijke gedachten toen ik de hijgerige aanbevelingen las. Het is een handwoordenboek voor scholieren die klassiek Grieks willen leren, en zoiets heeft bestaansrecht, maar het is geen Grieks woordenboek en zo moet het ook niet worden aangeprezen.
Van Eric Cline’s eerste 1177 BC-boek is ook een verstripping verschenen, besproken door Funnekotter in het NRC van 30 mei:
https://www.nrc.nl/nieuws/2024/05/30/wat-we-kunnen-leren-van-de-feniciers-en-myceners-uit-een-serieuze-wetenschapsstrip-met-nerdy-grapjes-a4200477
…Verspreiding door christelijke slaven…
of
…verspreiding door christenen die slaaf waren (geworden)…
Is nog steeds beter Nederlands.
“Ik heb echter niet de indruk dat het woord “Byzantijns” iemand onderdrukt”
Weet ik niet. Het geeft wel aanleiding tot zinloos nationalisme, waarbij zij die het hanteren aan geschiedsvervalsing doen, door te stellen dat er een breuk met het Romeinse Rijk optrad en dat vanaf die breuk er een Grieks Keizerrijk verder ging dat ‘Byzantijns’ genoemd werd. Het laten vallen van die valse term door moderne historici zou de wind uit de zeilen van die nationalisten nemen.