Het overaanbod aan sport schijnt de meest opgegeven reden te zijn waarom mensen hun krantenabonnement beëindigen. Misschien geldt dat ook voor uw belangstelling voor deze blog, maar hoewel u wellicht nu al afhaakt, blog ik vandaag over de Olympische Spelen. De antieke.
De traditionele foto van “Vestaalse Maagden” die “het aloude Olympisch vuur” ontsteken is ons dit voorjaar gelukkig bespaard gebleven, maar u zult de komende tijd ongetwijfeld lezen dat de Olympische Spelen komen uit Griekenland. Ze zouden volgens de ene traditie zijn gesticht door de legendarische halfgod Herakles en volgens een andere traditie teruggaan op de lijkspelen voor de al even legendarische Pelops. Zo’n dubbele traditie in een mythische wereld is natuurlijk onzin en oudheidkundigen nemen daarom 776 v.Chr. als wat serieuzer te nemen stichtingsjaar. Dat de Olympische Spelen een Griekse uitvinding zouden zijn, betwijfelt echter niemand.
Oosterse voorlopers?
Daarbij mogen we echter vraagtekens plaatsen. In 2007 wees de mij verder onbekende David Chibo op elf overeenkomsten tussen Griekse en oosterse atletiekwedstrijden, waarbij hij concreet dacht aan de Sumerische Gilgameš-materie. Daarmee suggereerde hij dat er Mesopotamische invloeden waren geweest op deze oer-Griekse cultuuruiting. Let wel: een parallel bewijst geen ontlening. De democratie is verschillende keren uitgevonden: in Sumerië, in Griekenland en in de West-Europese Middeleeuwen. Maar loop even mee.
Eén van Chibo’s parallellen is het aanbod van sporten: de hardloopwedstrijd, het worstelen, het boksen en het discuswerpen. Dat is geen supersterke parallel. Sport is immers iets universeels en deze vormen kan iedereen verzinnen. Het gekke is echter dat sport weliswaar universeel is, maar dat lang niet elke cultuur deze vormen van atletiek heeft verzonnen. De parallel is dus net iets specifieker dan ze oogt.
En zo noemt of verzint Chibo nog tien overeenkomsten. Daarover zo meteen. Wat we naast die parallellen nodig hebben als we aannemelijk willen maken dat de Grieken iets uit het oosten overnamen, is bewijs dat er sowieso cultuuroverdracht is geweest tussen Mesopotamië en Griekenland. Zulk bewijs is er inderdaad. Een fors deel van de Griekse verhalen – denk aan het verhaal over de opeenvolgende godengeneraties – is aantoonbaar oosters. We kunnen zelfs iets specifieker zijn: het staat vast dat de Gilgameš-materie bekend was in de Griekse wereld. De Grieks-Romeinse auteur Claudius Aelianus verwijst naar een Gilgamos. Als Gilgameš en Herakles dan ook nog allebei halfgoddelijke mannetjesputters zijn, is het niet misplaatst eens te onderzoeken of er misschien Mesopotamische invloed is op de Olympische Spelen.
Chibo’s parallellen
Zoals ik al zei, beweerde Chibo niet minder dan elf parallellen te hebben gevonden. De lijkspelen voor Pelops hebben wat overeenkomsten, hoe oppervlakkig ook, met de combinatie van sportwedstrijden en de onderwereld in de Gilgameš-literatuur. Meer specifiek is dat de Mesopotamische wedstrijden plaatsvonden in juli/augustus, net als de Olympische Spelen. Dat is opvallend, want de associatie met de dood verwacht je eigenlijk in het najaar. Dat de spelen plaatsvonden bij een tempel is dan weer wat minder specifiek – er waren destijds overal cultusplaatsen – maar tegelijk: het had ook anders gekund. Los daarvan gaat het tweemaal om tempels bij een heilig bos. Het meest specifiek zijn de inleidende rituelen, de uitreiking van kransen en het banket na afloop.
Stuk voor stuk zijn de parallellen niet heel bijzonder. Het is dan ook de combinatie van overeenkomsten die Chibo’s aandacht trok. Het is, in de wereld van uitgewisselde verhalen en mythen, allerminst uitgesloten dat men in Griekenland voor deze of gene mooie lijkspelen wilde organiseren en zich liet inspireren door een mooi verhaal dat iemand in een Syrische havenstad of een Hittitisch paleis had horen vertellen. Chibo’s hypothese, allerminst bewezen, is niet ondenkbaar en verdient overweging.
Schijneruditie
Wat ik vooral zeggen wil zeggen is echter iets anders. Namelijk dat de antieke beschaving – wat dat ook moge wezen – is ontstaan op de plek waar drie werelddelen samenkomen: westelijk Azië, noordoostelijk Afrika en zuidoostelijk Europa. Niet-Griekse invloeden op Griekse cultuuruitingen zijn op voorhand te overwegen. Oudheidkundigen hebben het achttiende-eeuwse idee van de Griekse originaliteit achtergelaten in de negentiende eeuw.
Maar journalisten halen het deze zomer ongetwijfeld weer van zolder als ze u tijdens de Olympische Spelen in Parijs, vertellen dat de Olympische Spelen komen uit Griekenland. Maar dat is gemakzuchtig en bewijst dat men zich niet écht in de materie wil verdiepen. Het is schijneruditie ten koste van de Oudheid. Waarover ook niet-achttiende-eeuwse verhalen zijn te vertellen.
Literatuur
David Chibo, “The Mesopotamian Origins of the Olympic Games”, in: Nikephoros 20 (2007).
Zelfde tijdvak
Jood: een antiek, ambigu begripseptember 22, 2024
Hesiodos en het Lied van Kumarbijuli 8, 2025
De “Aithiopis” van Arktinos van Miletejuni 12, 2024
“Het overaanbod aan sport …..”
Dat valt in mijn noorderlijk lijfblad gelukkig nog mee, maar idd., het overaanbod is een reden waarom ik tot nog toe niet naar het EK noch naar de TdF heb gekeken. Gelukkig is er geen overaanbod aan Antieke sport, dus ik denk dat je vrees mee zal vallen.
“Let wel: een parallel bewijst geen ontlening.”
Mijn favoriete voorbeeld van mogelijke cultuuroverdracht is de beroemde Stelling van Pythagoras. Ik kan mij niet goed voorstellen dat Pythagoras en de zijnen onwetend waren van het Egyptische en Babylonische werk in dit opzicht.
Omdat ik van zulke gokjes houd wed ik dat Chibo gelijk heeft.
De Olympische Spelen zijn natuurlijk uitgevonden in Afrika. Zo lees ik toch op een website genaamd blackvoicenews:
“(…) let us bring several points together. First are the numerous African athletic events (e.g. boxing, wrestling), starting at least in 4000 BC.
Second, the successful African athletes who engaged in athletic contests were glorified in Africa (…).
Third, religious African athletic bouts were in connection with rites honoring the god Amun. These three, as an entire package, were borrowed by the ancient Greeks. Starting either in 884? BC or 776 BC, the Greeks held athletic festivals every four years at Olympia.
These festivals, called The Olympics, were performed in connection with rites honoring Zeus. From that point onward, the Greeks have been falsely credited with being its originator. But in reality they were simply Greek versions of the African model.”
En zo drijven velen hun voorkeuren en agenda’s door.
Vaststaat dat de Olympische spelen oorspronkelijk in Olympia werden gehouden en dat ze daarom Olympische Spelen heten (…)
Of de ‘democratie” nou echt in de Middeleeuwen “opnieuw’ is uitgevonden…
Vertegenwoordigende lichamen kwamen toen wel op, maar of dat hetzelfde is…