[Dit is het tweede van drie blogjes over de slag aan de Granikos. Het eerste was hier.]
Al onze bronnen vermelden dat het Macedonische en het Perzische leger laat op de middag contact maakten, maar de auteurs zijn het oneens over het vervolg. Arrianus en Ploutarchos vertellen dat Alexander en zijn rechterhand Parmenion kort met elkaar spraken over de te volgen tactiek. De oude generaal wees erop dat de hellingen van het riviertje te steil waren om snel te beklimmen. Als de Macedoniërs de rivier overstaken, zei hij, waren ze een makkelijke prooi voor de Perzen op de oostelijke oever. Het was beter de stroom over te steken onder dekking van de nacht. Alexander antwoordde dat hij zich zou schamen als dit beekje hem tegenhield terwijl hij zonder problemen de zee was overgestoken, en gaf daarop het bevel voor een aanval dwars door het dal.
Conflicterende bronnen
Tot zover Ploutarchos en Arrianus. Diodoros van Sicilië, de auteur over wie ik gisteren blogde, vertelt iets anders. Volgens hem staken de Macedoniërs de Granikos vlak voor dageraad over, precies zoals Parmenion volgens Arrianus en Ploutarchos had geadviseerd.
Het ligt voor de hand op dit punt Diodoros te geloven. De traag stromende Granikos vormt tegenwoordig een tien meter brede geul door betrekkelijk vlak terrein en aardwetenschappers zien geen reden om aan te nemen dat het landschap er in de Oudheid anders uitzag.
[Tussen haakjes nogmaals: ik erger me dus echt wild aan dat oudheidkundige “nieuws”. Het slagveld aan de Granikos is al lang en breed wetenschappelijk onderzocht.]
Het door Arrianus en Ploutarchos genoemde aanvalsbevel houdt in dat Alexanders ruiters eerst de geul in reden, vervolgens door het kniehoge water gingen, en daarna met paard en al een zeer steile, vaak vier meter hoge, met kreupelhout begroeide helling moesten beklimmen. Een onmogelijke taak. De cavalerie zou een weerloze prooi zijn geworden voor projectielen vanaf de andere oever.
Granikos of Granikosvlakte?
Een tweede reden om aan te nemen dat de slag op de vlakte ten oosten van de rivier is gestreden, is de opstelling van het Perzische leger, zoals Arrianus die beschrijft. De Perzen zouden twintigduizend man cavalerie vóór twintigduizend Griekse huurlingen hebben geplaatst. Dat is waanzin als er is gestreden op een oever, waar de paarden immers alleen maar in de weg zouden hebben gelopen; het is echter logisch als de Perzen moesten vechten op de vlakte áchter de Granikos. Ze hoopten met een snelle aanval met het onderdeel waarmee zij het sterkste waren, de cavalerie, de Macedonische ruiterij uit te schakelen. Vóór de gevaarlijke Macedonische falanx slaags zou zijn geraakt met de inferieure Perzische infanterie, zou ze in de rug zijn aangevallen door de vijandelijke cavalerie.
Het lijkt daarom beter Diodoros te volgen en een verklaring te zoeken voor de onjuiste informatie die we vinden bij Arrianus en Ploutarchos. Gelukkig ligt die voor de hand. Hun verslagen gaan namelijk terug op Alexanders hofbiograaf Kallisthenes, die in zijn boek Parmenion vaak presenteert als de voorzichtige adviseur die door de moed en scherpzinnigheid van de jonge heerser voortdurend in het ongelijk werd gesteld. Maar dat is dus propaganda.
[wordt vervolgd; een overzicht van alle Alexanderblogs is hier.]
Zelfde tijdvak
Achaimenidisch Perzië (2)oktober 14, 2023
De slag bij Ipsosjanuari 12, 2023
Olympisch kampioenapril 16, 2019
Ik heb de situatie zelf nooit gezien, maar dat de oevers van de Granikos ter plaatse vier meter hoog zouden zijn geweest, toont op zich aan dat het een traag stromende, meanderende rivier is die zich in de loop der vele eeuwen diep in zijn bedding heeft ingegraven.
Die rivier mag dan tien meter breed zijn geweest, maar gezien bijv. het strategische idee achter het innunderen van gebieden voor de Hollandse waterlinies met kniehoog water, moet het een enorm obstakel zijn geweest voor het Macdonische leger om snel op te kunnen rukken en uiteraard wisten de Perzen dat ook.
Iedere tacticus weet hoe belangrijk snelheid en verrassing zijn, zeker als het gaat om de verplaatsing van zulke grote troepenmachten. De heldhaftige beschrijvingen daargelaten lijkt het me waarschijnlijker dat de Macedonische verkenners al hadden gezocht naar de laagst gelegen oevers en best doorwaadbare plaatsen en wellicht dat de Macedonische ‘genie’ hier en daar onder dekking van de duisternis heeft gezorgd voor goed begaanbare opgangen.
Als Alexander inderdaad zo’n groot bevelhebber was hebt u grotendeels gelijk.
Daarin heeft u inderdaad grotendeels gelijk.
De perzen hebben dus totaal geen moeite gedaan de Macedoniërs de oversteek van de Granikos te beletten maar gaven ze alle ruimte zodat ze hun cavalerie beter in konden zetten? Hadden ze dan helemaal geen boogschutters?
Dat lijkt mij ook onwaarschijnlijk. Het lijkt me dat de Perzen verkenners hadden, zodat hun generaals precies op de hoogte waren van de Macedonische bewegingen. Je zou denken dat er een eerste verdediging van boogschuters was om de oversteek te vertragen, maar die zullen de Macedoniërs toch ook hebben gehad, net als stenenslingeraars en speerwerpers?
De oversteek op één plaats zou gezien de omstandigheden gelijk hebben gestaan aan zelfmoord. Het lijkt mij waarschijnlijker dat die enorme Macedonische troepenmacht op verschillende plaatsen de rivier is overgetoken, om vervolgens op de vlakte daarachter de strijd met de Perzen aan te gaan.