Een nieuwe lente, een nieuwe aflevering van de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer: allerlei kleine, onsamenhangende berichtjes. Daarom heet de rubriek ook faits divers.
***
Toga
De toga geldt als een Romeins mannenkledingstuk. Meer precies, een kledingstuk voor heren die op chique wilden gaan. De dichter Vergilius typeerde de Romeinen als gens togata, getogeerd volk, en keizer Augustus citeerde die woorden toen hij decreteerde dat heren op het Forum Romanum goed gekleed dienden te gaan. Voor mij kwam het vrij onverwacht dat in het noorden van Spanje een standbeeld van iemand, gehuld in een toga, blijkt te hebben toebehoord aan een jonge vrouw. Was het iemand die tot man was “gepromoveerd”? Vergiste de bronsgieter zich? Begrijpen we Romeinse gender-rollen niet goed?
Mikve
Een mikve is een joods ritueel bad. Echt zeldzaam zijn ze niet, maar ze zijn allemaal – en daarover blogde ik al eens – gevonden in Judea. Logisch. Wie zijn rituele reinheid door onderdompeling herstelde, zou deze te midden van zijn geloofsgenoten makkelijker bewaren dan in een niet-joodse omgeving. Een ritueel bad heeft niet zoveel zin als de rituele onreinheid snel terugkeert. Nu blijkt er ook een mikve te zijn geweest in Ostia, waar al eerder een synagoge was geïdentificeerd. Het bewijst dat reinheid ook buiten het land van Israël mogelijk was en dat is een interessant nieuwtje.
De Hunnen
Of het nu gaat om de Skythen, de Sarmaten, de Avaren of de Hunnen: het gaat steeds om enorme federaties van nomaden die vanuit of via Centraal-Eurazië richting Europa trekken. Zulke groepen clusterden rond een charismatische leider en vielen na diens dood even gemakkelijk weer uit elkaar. Aantonen dat zo’n groep stamde uit het Verre Oosten, is dan ook niet makkelijk, want onderweg pakten ze de leden van oudere groepen op, terwijl migranten die in pakweg Mongolië aan hun reis begonnen, halverwege konden afhaken. Dit soort federaties waren, met een modern woord, multi-etnisch.
Dat de Hunnen uit het oosten kwamen, betwijfelt niemand, en er zijn allerlei pogingen gedaan ze gelijk te stellen aan groepen die bekend zijn uit Chinese teksten. Een bekende kandidaat is de groep die bekendstaat als de Xiongnu. Die verdreven in de derde eeuw v.Chr. de Yuehzi, die over de Pamir trokken, terechtkwamen in het huidige Oezbekistan en een rijk stichtten dat zich uitstrekte tot India: de Kushana’s. Hun verdrijvers, de Xiongnu, trokken rond het begin van onze jaartelling ook naar het westen en er is vaak geopperd dat zij de voorlopers waren van de Hunnen.
Recent onderzoek toont dat er onder de Hunnen die zich later in Roemenië en Hongarije vestigden, mensen waren met genetisch materiaal dat stamt uit het Verre Oosten. Er zijn soortgelijke conclusies over de Avaren. We moeten deze conclusies niet groter maken dan ze zijn: het zou, in een multi-etnische groep, eerder nieuws zijn geweest als dit niet zo was.
De toekomst van spijkerschriftstudies
Er is een oudheidkundige doorbraak waarvan we weten dat die er aankomt: de Mesopotamische data-explosie. Simpel gezegd: maak met een koepelvormige camera of een scan een drie-dimensionele afbeelding van een kleitablet, laat artificiële intelligentie de tekens herkennen en omzetten in een bestand van gestandaardiseerde tekens, maak met software à la Google Translate een automatische vertaling en presto, we hebben de ene tekst na de andere erbij, ontsloten voor eenieder die ze lezen wil, ongeacht voorkennis van de oude talen. Er moeten nog ongeveer een half miljoen tabletten worden gepubliceerd.
Onderzoekers hebben de technologieën maar moeten nog een paar stappen zetten. Eén daarvan is nu echter gezet: ze hebben de artificiële intelligentie geleerd spijkerschrifttekens te lezen. Dit is echt iets om in de gaten te houden, want we staan dus aan de vooravond van een zó spectaculaire vergroting van ons databestand dat we moeten aannemen dat de kwantitatieve verandering een kwalitatieve verbetering gaat opleveren. Ongetwijfeld meer in een volgende aflevering van de onregelmatig verschijnende rubriek faits divers.
De voordelen van een computer met meer snelheid en meer mogelijkheden?
Blijft het begrijpen belangrijker boven het vergelijken!
Vriendelijke groet,
Uiteraard. Kale data zeggen niets. Voor wat het begrijpen betreft: computers worden ook steeds beter in het herkennen van patronen.
“blijkt te hebben toebehoord …”
Rare meisjes, die Romeinsen?
‘Begrijpen we Romeinse gender-rollen niet goed?’
“Tijdens de Romeinse Republiek droegen vrouwen vaak simpele effen toga’s die niet te onderscheiden waren van de toga’s die mannen droegen.
Dit veranderde zo’n tweehonderd jaar later. Vrouwen ontwikkelden vanaf toen hun eigen kledingstijl. De toga’s werden toen exclusief voor mannen en prostituées.”
Als dit een beeld uit de eerste eeuw voor Chr. is, dan zou het om een ‘jonge vrouw’ kunnen gaan. De Romeinen keken anders tegen volwassenheid aan dan wij nu. Meisjes konden al op 12-jarige leeftijd trouwen. Een andere aanwijzing dat het bij dit beeld om een jonge vrouw zou kunnen gaan is het schoeisel: ik zie een damesschoen onder de toga uitkomen, geen herensandaal, maar ik laat me op dit punt graag verbeteren.
https://archeologieonline.nl/nieuws/romeinse-vrouwenkleding
N.a.v. Toga:
“Uit een rapport blijkt dat het bronzen beeld, dat dit jaar weer in het Museum van Navarra wordt tentoongesteld, een jonge vrouw uit de eerste eeuw na Christus voorstelt. Het is de enige bewaard gebleven afbeelding van een vrouw in brons.”
Ik ben wel erg nieuwsgierig naar dat rapport (uit 1895?, inclusief hoofd?). He t enige vrouwelijke wat ik op de foto kan ontdekken is het hoofd van de reconstructie. Het “al carecer de busto” leest in vertaling althans als een fijn taalgrapje 🙂
Die linkerhand doet ook iets anders in de reconstructie…
Google Translate voor spijkerschrift? O jee, ik ben benieuwd hoeveel ventilatoren Hammurabi had bij zijn troonsbestijging…
De rechterhand van het beeld houdt een plooi van de toga vast; de reconstructie houdt iets van een aar in de rechterhand.