[Derde van de vier blogjes die Tim Frangias wijdde aan Belgrado. Het eerste was hier.]

Vuur en gramschap

Trots staat de Belgrade Victor op de Griekse zuil bij het Kalemegdan-fort, zoals aan de andere kant van de stad een beeld van de Servische leider Karadjordje heroïsch staat voor de Tempel van de Heilige Sava. Zoals ik eerder schreef is de stad met Griekenland verbonden door de lange schaduw van de oudheid. Het op de Griekse zuil staande beeld van Belgrade Victor herdenkt de Eerste Balkanoorlog (1912-1913), waarin de noordgrens van Griekenland verschoof tot voorbij Thessaloniki, terwijl een sterk Servië ontstond, gelegen tussen Oostenrijk-Hongarije en Griekenland. Deze gevechten versterkten de band tussen de twee orthodoxe landen.

In de Eerste Wereldoorlog vielen de Centralen Servië binnen en het Servische leger moest zich terugtrekken naar de kust, om zich daar te hergroeperen. Veel soldaten bereikten in 1916 het Griekse eiland Korfu en stierven daar. Een Servisch museum in de stad Kerkyra getuigt ervan hoe de Serven hun “blauwe graf” kregen en hun rust vonden op Griekse bodem.

Van deze heroïsche maar treurige dagen vol diepe ellende getuigen vele liederen, waar ik het bekendste zal citeren, dat inofficieel (in de volksmond) het Servische volkslied vormt (naast het officiële Bože Pravde, “God van Rechtvaardigheid”) en waar talrijke tekstuele varianten van bestaan:

Tamo daleko, daleko od mora,
tamo je selo moje, tamo je Srbija
Tamo daleko, gde cveta limun žut,
tamo je srpskoj vojsci jedini bio put

Tamo daleko, gde cveta beli krin
tamo su živote dali zajedno otac i sin
Tamo gde tiha putuje Morava
tamo mi ikona osta i moja krsna slava

Tamo gde Timok pozdravlja Veljkov Grad
tamo mi spališe crkvu u kojoj venčah se mlad
bez otačbine, na Krfu živeh ja
ali sam ponosno klic’o “Živela Srbija!”

Daar, ver weg, ver van de zee,
daar ligt mijn dorp; daar ligt Servië.
Daar, ver weg, waar de gele citroenbloesems staan,
daar was er maar één pad dat het Servische leger kon volgen.

Daar, ver weg, waar de Madonna-lelie bloeit,
daar gaven vader en zoon samen hun leven.
Daar, waar de zacht stromende Morava vloeit,
daar zijn mijn icoon en mijn patroonheilige achtergebleven.

Daar, waar de Timok Veljko’s stad begroet,
daar brandden ze de kerk plat, waar ik als jongeman trouwde.
Zonder vaderland leefde ik op Corfu,
maar ik riep trots: “Lang leve Servië!”

“Veljko’s stad” is Negotin, de derde grootste stad in het oostelijk grensgebied van Servië. Deze stad wordt zo genoemd vanwege gebeurtenissen tijdens de Eerste Servische Opstand tegen de Ottomanen (1804-1813). De Servische held Veljko Petrović had van Đorđe Petrović (ook bekend als v, “donkere George”) opdracht gekregen om hier de oostgrens van Servië te bewaken. Petrović versterkte de stad, liet wachttorens bouwen en loopgraven aanleggen, en wist Negotin tot juli 1813 te verdedigen tegen het Ottomaanse leger. Hij sneuvelde op drieëndertigjarige leeftijd bij de verdediging van de stad, waarna de Ottomanen Negotin konden innemen.

Ter ere van Karadjordje staat in Belgrado het genoemde standbeeld tegenover de Tempel van de Heilige Sava. In Athene is overigens een straat naar deze Servische held vernoemd: Odós Karagiórgi Servías. Zo is Belgrado verbonden met Athene.

Eenmaal in Belgrado wil ik altijd naar het fort: er hangt een magische sfeer die als een magneet op mij werkt. Kijkend naar de zonsondergang vanaf het Kalemegdan-fort zijn de kleuren altijd rijk, soms beheerst, vaak dramatisch. Ook overdag trekken vaak schaduwen over of rond het fort. Met Iason en Medea liep het persoonlijk slecht af, met de stad die zij als gasten ooit bezochten vaak eveneens. Maar al te vaak is de stad verwoest. De stad zag veel licht en talrijke schaduwen.

Tot op heden heeft de stad 115 oorlogen en vierenveertig verwoestingen ondergaan, met onder meer zware Duitse bombardementen in de Tweede Wereldoorlog (waarbij onder andere de Nationale Bibliotheek werd vernietigd) en het NAVO-bombardement in 1999 (waarbij naast vele gebouwen het Ministerie van Defensie werd geraakt). De ruïnes van die aanval zijn nog altijd herdenkingsplekken. Spanning en onrust zijn op dit deel van de Balkan nooit weg geweest, maar de huidige grootschalige, nationalistische anti-overheidsprotesten zijn niet te vergelijken met de fysieke verwoesting uit eerdere conflicten.

[Deze vierdelige gastbijdrage van Tim Frangias wordt morgenmiddag afgerond. Dank je wil Tim!]