Het beeldje hierboven is maar half. Er hoort nog een onderlichaam bij. En als dat er was, zouden kunsthistorici dit soort beeld vermoedelijk aanduiden als een togatus, iemand die een toga droeg: een zwaar, wollen kledingstuk dat je met enig recht zou kunnen beschouwen als nationaal Romeins gewaad. Vergelijk het met de Duitse lederhosen, de Boliviaanse poncho’s, de Schotse kilt, de Mexicaanse sombrero, de Indonesische sarong en de Nederlandse klompen. Keizer Augustus bepaalde dat bezoekers van het Forum Romanum verplicht een toga moesten dragen: de Romeinen waren immers een gens togata.
Maar deze togatus is een beetje vreemd. Normaal gesproken sloeg een man de toga over zijn linkerschouder en linker bovenarm, liet hij die vrij diep over de rug en rechterheup vallen, en sloeg hij de punt weer over de linkerschouder. De rechterarm was, doordat de toga aan de rechterzijde zo diep viel, redelijk vrij. De jonge man hierboven, die u zo rond 250 na Chr. moet plaatsen, draagt de toga iets anders. Dit is een zogeheten toga contabulata, die is gemaakt van bijna vervilte stroken wol en heel andere plooien mogelijk maakt.
Welk voordeel deze dracht heeft, weet ik niet. Mij lijkt het nogal onpraktisch want als deze jongeman zijn rechterarm zou strekken, valt de toga van de rechterschouder.
Het museum in Dresden oppert dat alleen overledenen, die hun arm sowieso niet hoeven bewegen, zo werden afgebeeld, maar ik ken teveel tegenvoorbeelden om dat zomaar te geloven. Dat betreft wel vaak jonge mannen, zoals keizer Gordianus III. Ik heb eens ergens gelezen dat dit de wijze was waarop Romeinen in de Maghreb hun toga omsloegen. En misschien was de toga contabulata, onhandig als die was, ook wel een statement van een jonge Romeinse generatie: style before comfort. Er zijn meer verklaringen, ook voor de wijze waarop de toga precies is gedrapeerd. Waar het allemaal op neerkomt: we weten het weer eens niet.
[Dit was het 553e voorwerp in de reeks museumstukken.]
Zelfde tijdvak
Morituri te salutantjuli 30, 2022
De gladiatoren van Halikarnassosdecember 15, 2024
Saturnus Africanus (1)augustus 8, 2025
We kunnen ons verbazen over de onhandige toga, maar op een sollicitatie kreeg ik nog te horen dat onderwijzers in pak en das moesten werken. Nu kan het kwik in mijn klas vanaf mei gemakkelijk boven de 30° uit stijgen, dus ben ik wat blij dat T-shirt en korte broek toegestaan zijn.
Augustus’ regel over toga’s op het Forum is interessant. Werd dat afgedwongen? Zo ja, hoe en door wie? Het lijkt toch vooral een middel om het volk van het Forum te weren en zo politiek te neutraliseren. Hij was 11 toen de rellen rond Clodius’ begrafenis uitmondden in een Senaatsgebouw in vlammen.
“de Duitse lederhosen”
Lederhosen zijn niet ‘Duist’, ze zijn Beiers of beter nog, Alpien. En natuurlijk, net als de meeste klederdrachten, een laat-19de-eeuws construct.
Ze worden tegenwoordig soms ook in Schwaben of Baden-Württemberg gezien, maar gelden niet als ’typisch Duits’.