Egypte in Antwerpen, of: de Levende Zon der Belgen

De Egyptische tempel in de Antwerpse dierentuin

Een kleine maand geleden was ik in Antwerpen, waar ik al jaren de dierentuin eens wilde bezoeken. Verschillende gebouwen zijn, zoals een park van een ruime eeuw oud betaamt, gebouwd in historische stijl. De ingang van het reptielenhuis/aquarium lijkt op een Romeins tempeltje, er is een café in Louis XVI-stijl en ik zag een okapi komen uit een gebouw in Moorse stijl. Het leukst is echter de Egyptische tempel die Charles Servais in 1856 ontwierp en die u hierboven ziet.

Zoals alle Nachleben is ook in Antwerpen de inspiratie oppervlakkig en niet  wezenlijk. Ze beperkt zich tot een façade. Het eigenlijke gebouw is niet uit Egyptische steen opgetrokken en heeft zelfs de structuur van een Romeinse basilica. Dat maakt natuurlijk niet uit: het oog wil ook wat en het oogt uitstekend. De ontwerper van de schilderingen, de oriëntalist L. Delguer, baseerde zich dan ook op tekeningen van de Duitse egyptoloog Richard Lepsius.

Hiërogliefen

Hieronder vindt u de naam van de farao die de Zoo van Antwerpen bouwde. Hiërogliefen zijn complex maar in een cartouche gebruikten de Egyptenaren slechts een beperkt aantal tekens. U kunt ze online overal vinden (zoals hier) en u komt er wel uit.

Koninklijke naam

En hier vindt u zijn titulatuur. Die is misschien iets lastiger. Van boven naar onder: de zonneschijf, het teken voor leven (anch), een neohiëroglief dat de Belgische leeuw voorstelt en tot slot een determinatief voor “vreemd land”. Kortom, opgemelde farao is de levende zon der Belgen.

De levende zon der Belgen

Droit divin

Tot slot nog even dit plaatje. Er zijn allerlei Egyptische afbeeldingen van vorsten die iets presenteren aan deze of gene godheid. Op de Egyptische tempel in Antwerpen zien we een vorst die een mini-dierentuin aanbiedt die de grote dierentuin representeert. In de negentiende eeuw keek niemand ervan op als een vorst zich legitimeerde door dienstbaarheid aan het Hogere.

Een klassiek droit divin was het niet meer, maar toch, bij mij wringt het een beetje. De regering is immers de eerste dienaar van het volk. Maar ja, dan zouden we die mooie godin moeten vervangen door die neohiëroglief, en dat is ook weer zo wat.

Een dierentuin, niet voor het volk maar voor een godheid

Naschrift

Frans Buijs, die hieronder als commentaar geeft dat de moeilijkheid die ik aan het einde benoem is opgelost als we de godin gelijkstellen aan het volk, slaat een eind in de goede richting. Daniël Soliman, de conservator van de Egyptische afdeling in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, mailt me over de hiërogliefen boven de godin. Zij stelt de stad Antwerpen voor. En eigenlijk konden we dat zelf ook wel lezen, kijk maar:

Een woordgrapje: (h)and-(af)werpen. Het verwijst naar het verhaal dat Brabo de hand van Druon Antigoon afsneed en de hand wierp in de Schelde. Hier is het standbeeld voor het Antwerpse stadhuis.

Antwerpen, Grote Markt

[Dit stuk wordt gereblogd op #GrondslagenNet, de groepsblog van archeologen, classici en oudhistorici.]

8 gedachtes over “Egypte in Antwerpen, of: de Levende Zon der Belgen

  1. Huibert Schijf

    Wat een leuk verhaal over die Egyptisch Tempel. Mijn dank. Ruim tien jaar geleden was de Antwerpse Dierentuin enorm vervallen, ook de Tempel. Na veel verbouwingen, omleidingen en verplaatste restaurants (als Amsterdammer voelde ik me altijd op vertrouwd terrein), heeft de tuin een grote metamorfose ondergaan. De Egyptische Tempel is weer het stralende centrum van de tuin. Het is altijd het nachtverblijf van de olifanten geweest. Dat de Hiërogliefen echt leesbare teksten bieden had ik me nooit gerealiseerd. Maar die schilderingen heb ik altijd bewonderd.

  2. Dirk Zwysen

    Het zoo-abonnement is met kinderen een goede investering geweest. Altijd gemakkelijk dat we eender wanneer in die prachtige tuin kunnen binnenwippen. Vroeger was er nog een planetarium in het renaissancepaviljoen aan de Vlaamse tuin dat helaas verdwenen is.
    Leuk dat de 19de eeuw verwijst naar een laat-middeleeuwse legende over een Romeinse soldaat in Egyptische hiërogliefen. Ken Broeders doet het zo: https://www.hetoogdesmeesters.com/2017/11/ken-broeders/

  3. Een Belgische leeuw? Help me even : ik ken een Vlaamse leeuw en een Waalse haan – en de originele Vlaamse leeuw had dan ook nog een rode kop en rode klauwen en geen zwarte klauwen zoals nu dikwijls gebruikt wordt.

    1. Dirk Zwysen

      De Belgische leeuw is de Brabantse: een gele leeuw met rode tong en klauwen op een zwart veld. In zijn Brabantse hoedanigheid wappert hij ook op het Antwerpse Steen.
      De discussie over de al dan niet rode van de Vlaamse leeuw is wat mij betreft onnozel.

  4. Anna Minis

    Wat doet de kleur van de leeuw er toe?
    Zij zullen hem niet temmen, de fiere Vlaamse Leeuw,zolang hij klauwen en tanden heeft!

Reacties zijn gesloten.