Afgelopen dinsdag ben ik in Leiden wezen kijken naar de nieuwe expositie in het Rijksmuseum van Oudheden over Paestum. Het is een mooie expositie, heel rustig van opzet, die de hele geschiedenis van de oude havenstad behandelt: de fase van de Griekse kolonisatie, de klassieke periode waarin de bewoners de beroemde tempels bouwden, de tijd waarin de inheemse Lucaniërs de macht overnamen en de Romeinse tijd. De rode draad zijn de godinnen van de stad, maar ook andere onderwerpen komen aan de orde, zoals de vervaardiging van rozenparfum en de strijd tegen de Samnieten (een volk uit de Abruzzen, achter de Lucaniërs).
De dwingende reden waarom u moet gaan kijken is de verzameling grafschilderingen. De allerberoemdste, de Duiker, is er niet. Die schildering is beschermd Italiaans kunstbezit en mag Italië niet verlaten. Daaraan wijdt het museum een filmpje. De schilderingen die wel in Leiden zijn, zijn echter adembenemend. Ik zal er nog weleens over bloggen. Voor het moment zeg ik alleen “gaat dat zien”, want een bezoek aan het museum in Paestum is niet voor iedereen weggelegd.noot Het is nogal een Keulse reis om in Paestum te komen, dus ga liever naar Leiden nu Paestum naar ons is gekomen.
Memnon
Er waren opvallend veel voorwerpen uit Nederlandse collecties, zoals een complete wapenrusting uit de vierde eeuw v.Chr. en de Memnonamfoor hierboven, die behoort tot de vaste collectie van het Rijksmuseum van Oudheden. Deze amfoor dateert uit de jaren 330-320 v.Chr. Ik vermoed dat het een favoriet is van conservator Ruurd Halbertsma, die er weleens een stuk over heeft geschreven voor het NRC Handelsblad.
Memnon was een held uit de Trojaanse Oorlog, de hoofdpersoon uit de Aithiopis, het verloren zevende gedicht van de Epische Cyclus. Arktinos van Milete beschreef hoe Achilleus zichzelf overtrof door de halfgod Memnon te verslaan, om op dit moment van hoogste glorie zelf te worden gedood. Gelukzaliger kon een Griekse man niet sterven. Het is dat gevecht dat is afgebeeld op de amfoor hierboven.
Opvallend is dat Memnon een Samnitische wapenrusting draagt. De maker van deze amfoor heeft ervoor gekozen het conflict tussen de van oorsprong Griekse (en inmiddels door Lucaniërs overgenomen) steden en de Samnieten uit de bergen te presenteren als gelijk aan de Trojaanse Oorlog. Dat was niet heel bijzonder: terwijl de vaasschilder deze amfoor maakte, presenteerde Alexander de Grote zichzelf eveneens als nieuwe Achilleus.
De vaas toont vooral dat ook de Lucanische stad Paestum aansluiting behield bij de Griekse cultuur van die tijd. Anders gezegd: we moeten Grieks en Lucanisch niet beschouwen als elkaar uitsluitende categorieën.
***
De expositie Paestum, stad van godinnen duurt nog tot en met 25 augustus. Een recensie door Lauren van Zoonen is hier. Parallel daarmee is een tentoonstelling over Romeinse landhuizen in het Nederlandse deel van Limburg.
[Dit was het 459e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
Zelfde tijdvak
“Woestijnkunst” (bij gebrek aan betere naam)juni 1, 2019
Celtic Fieldsjuli 1, 2021
Alexander de Grote in Lyciëmei 27, 2025
“presenteerde Alexander de Grote zichzelf eveneens als nieuwe Achilleus”
Wat zijn wij moderne mensen toch onorigineel. Hoe vaak ik de nieuwe uitdrukking “de nieuwe Beatles” al niet ben tegengekomen …
Ixion schilder
De halsamfoor, met de strijd van Achilles en Memnon, van de Ixion painter, is een Topstuk van het RMO en te vinden op:
https://www.rmo.nl/collectie/collectiezoeker/collectiestuk/?object=59560
Het is een Campaanse roodfigurige vaas en wordt in de literatuuropgave van genoemde site besproken door dr R.B. Halbertsma in BABesch 96 (= Bulletin Antieke Beschaving). Het artikel is niet integraal op internet te vinden, evenmin als de ook genoemde catalogus ‘Pot en Penseel’ 1985 over griekse vazen in het RMO, waarin F.L
Bastet de Campaanse amfoor op blz. 74 aanduidt als ‘Vaas van de Stadhouder’ en opmerkt dat de amfora wordt toegeschreven aan de Ixion schilder.
De naam van deze ‘Ixion schilder’ wordt niet, ook niet elders, verklaard, maar is misschien ontleend aan een vaas, waarvan zich een tekening bevindt in het RMO, gepubliceerd in het boek ‘The Canino connections’. Het is PALMA boek nr 16, edited by Ruurd Binnert Halbertsma en gepubliceerd door de Sidestone press en vrij te downloaden.
Men ziet op blz 58 van dit PALMA boek, Ixion, aan handen en voeten gebonden op een rad. Het doet nogal denken aan het rad in het tv programma “Even tot hier’ van Niels van der Laan en Jeroen Woe.
Wat is de mens toch een naäper, om met FrankB te spreken.
De Ixion painter, die de vaas van deze blog (de strijd van Achilles en Memnon) schilderde, moet vernoemd zijn naar een vaas van zijn of haar hand met het Ixion motief.
De enige voorstelling, die ik kan vinden, staat op blz. 58 van het vrij te downloaden boek ‘The Canino connections’ van de Sidestone press:
https://www.sidestone.com/books/the-canino-connections
Het betreft een tekening van een Campaanse vaas in de Hermitage in Petersburg. Op de hals van deze amfoor is het ‘rad van Ixion’ afgebeeld.
De vaas zelf heb ik niet kunnen vinden in de online collectie van de Hermitage noch elders.