Het was dus eigenlijk de bedoeling dat ik voor een bezoek aan de Thesaurus Linguae Latinae in München zou zijn. En wel van afgelopen woensdag tot en met aanstaande maandag. Alleen staken de Duitse spoorwegen sinds afgelopen woensdag tot en met aanstaande maandag. Dus zat ik ineens van afgelopen woensdag tot en met aanstaande maandag met enkele vrije dagen. Die besteed ik nu fietsenderwijs en nuttig, bijvoorbeeld met een bezoek aan Brühl, even ten zuidwesten van Keulen. Meer precies ben ik gaan kijken op de plek op de foto hierboven. Het witte huis achteraan is de Römerstrasse 405.
In 1959 is bij baggerwerk in een waterloop onderaan de helling, vooraan op de foto, een tweetal sarcofagen gevonden. Eén daarvan bleek een rand te hebben die was vervaardigd uit een oude inscriptie, die al eerder zwaar was beschadigd. Hier is de tekst:
| . HELV | …… | ACI |
| . Q P P | …… | GAL |
| . OR E | …… | CT |
| . RAE | …… | AEF |
| .. AE | …… | RO |
| .VRA | …… | NTA |
| .RAE | …… | OC |
| .VG A | …… | D |
| M | …… | |
| AGR | …… | D |
Probeer daar maar chocola van te maken, denk je, maar dan heb je gerekend buiten het vernuft van oudhistoricus Hans Georg Kolbe. Die begreep dat de ontbrekende eerste letter de P van Publius moest zijn en dat HELV onderdeel uitmaakte van de naam Helvius, waarna het ACI aan het einde te duiden viel als onderdeel van PERTINACI. Het is dus een tekst ter ere van Publius Helvius Pertinax. Die kennen we, want in 193 na Chr. was hij even keizer, en we kennen zijn loopbaan in enig detail uit de Historia Augusta.
Omdat Kolbe dus wist om wie het ging, omdat bovendien de carrière van deze Romeinse bestuurder bekend was en omdat, ten slotte, Romeinse inscripties vrij stereotiep zijn, kon Kolbe een reconstructie maken.
PVBLIO HELVIO PERTINACI
EQVO PVBLICO PRAEFECTO COHORTIS IIII GAL-
LORVM EQVITATAE TRIBVNO LEGIONIS VI VICTRICIS
PRAEFECTO COHORTIS I TVNGRORVM PRAEFECTO
ALAE ……… PRO-
CVRATORI AD ALIMENTA
PRAEFECO CLASSIS GERMANICAE PROCVRATORI
AVGVSTI AD DVCENA III DACIARVM IDEM
MOESIAE SVPERIORIS
AGRIPPINENSES
PVBLICE
Vertaald
Ter ere van Publius Helvius Pertinax, lid van de ridderstand, prefect van het vierde Cohort van Bereden Galliërs, tribuun van het Zesde Legioen Victrix, prefect van het Eerste Cohort van de Tungriërs, prefect van het …. eskadron, procurator van de voedselvoorziening, prefect van de Germaanse vloot, keizerlijk procurator ducenarius in de drie Dacische provincies en procurator in Moesia Superior. hebben de inwoners van Keulen dit laten oprichten met openbare middelen.
Dit is natuurlijk een hoogstandje. De inscriptie helpt een vergissinkje uit de Historia Augusta corrigeren: Pertinax was geen prefect van de Via Aemilia, zoals we daar lezen, maar van de voedselvoorziening. De inscriptie levert ook nog wat aanvullingen bij de Historia Augusta.
Dat is natuurlijk geen schokkende verbetering van onze kennis van het verleden, maar het is leuk dat dit allemaal valt te deduceren van een zwaar beschadigde steen. Toen ik erheen fietste, waren er net grondwerkers bezig. Wie weet wat die er nog zullen vinden.
Literatuur
Hans Georg Kolbe, “Der Pertinaxstein aus Brühl bei Köln” in: Bonner Jahrbücher 162 (1962) 407-420.
Arrianus en Ammianus
Een slavenleven
Nucleus accumbens
Van zulk soort verhalen kan ik niet er niet genoeg lezen.
Gewoonweg leuk!
Ik weet wel iets (maar niet veel) van Romeinse inscripties, en ook dat ze vaak heel formeel en gelijkluidend zijn.
In dit geval ben ik toch benieuwd naar de opvulling van de heel grote ruimte waar alle letters ontbreken.
Bijvoorbeeld, waar komt dat Cohors Prima Tungrorum vandaan, als er geen enkele letter staat? Ik ken een inscriptie uit Dalmatië (late 2de eeuw) waar heel veel deskundigen (en soms wat minder deskundigen) al meer dan tien jaar bakkeleien of de landstreek die met de letters ARM.. begint, Armorica, Armenia or zelfs armata (zucht) zou moeten zijn. Ik bedoel maar.
Ik denk dat dit er toch eentje is om de systematiek achter dit verhaal beter uit te leggen?