Ik beloofde u onlangs een stukje over de kerken van Cyprus. Ze zijn mooi en vaak interessant. Kerken vind je uiteraard overal, maar ik ken geen plaats waar zoveel verschillende soorten christelijke godshuizen bij elkaar staan: orthodoxe kerken in het binnenland én gotische kathedralen uit de tijd van de Kruistochten, orthodox én nestoriaans én katholiek.

***

De Byzantijnse kerken

Hierboven zag u een Byzantijns mozaïek uit de Panagia Angeloktisti-kerk bij Larnaka. Angeloktisti wil zeggen dat de kerk is gebouwd door engelen, Panagia betekent zoiets als de Alheilige en is een gebruikelijke eretitel voor Maria. Het mozaïek dateert uit de zesde eeuw, het kerkje is in de Middeleeuwen herbouwd.

Het Kykkos-klooster, dat u hierboven ziet, is rond 1100 gesticht door de Byzantijnse keizer Alexios I Komnenos en ligt in het Troödosgebergte. Het is beroemd om een ikoon die door de evangelist Lukas zou zijn geschilderd. Er zijn ook recentere schilderingen, zoals die van Lukas die Maria aan het schilderen is en van de eerste schooldag van Sinterklaas. Aartsbisschop Makarios, die u zich misschien herinnert als de Cypriotische president uit de jaren zeventig, ligt hier begraven.

Iets jonger dan het Kykkos-klooster de Panagia Afroditissa, die staat op het oude heiligdom van Afrodite in Oud-Pafos. Vandaar de bijnaam natuurlijk. Afrodite en Maria: het is een mooi koppel.

De kerk van Panagia Chryseleousa bij Pafos is gebouwd in de stijl van de orthodoxe kerk: een centraalbouw met een koepel. Tegelijk zijn er gotische elementen, die duidelijk maken dat deze kerk diende voor de Latijnse eredienst. De kerk is gebouwd over antieke resten, zodat er ook prachtige mozaïeken zijn.

De Kruistochten

Ik vertelde al dat Richard Leeuwenhart Cyprus tijdens de Derde Kruistocht min of meer per ongeluk veroverde en het eiland overdroeg aan het Koninkrijk Jeruzalem. Vanaf 1192 regeerde de Lusignan-dynastie op Cyprus. Die bouwde onder meer bovenstaande abdij.

De Lusignans bouwden ook de gotische kathedraal van Nicosia, die was gewijd aan de Heilige Wijsheid ofwel Hagia Sofia. Na de Ottomaanse verovering (1570) werd deze kerk omgebouwd tot de Selimiye-moskee. Een nog onvoltooide toren is inmiddels voltooid in de vorm van een minaret.

Naast de Hagia Sofia in Nicosia was een kerk voor de heilige Nikolaas van Myra. Hierboven herkent u de ketterverpletterende goedhuwelijksman. De Ottomanen maakten er een markthal van; tegenwoordig is er een cultureel centrum.

Famagusta

In het oosten van het eiland ligt Famagusta. Het is de haven die het gunstigste ligt voor handel met de Levant. De stad kent allerlei kerken, nu veelal ruïnes.  Ze zijn allemaal gebouwd in de dertiende eeuw. Hierboven een kerk die is gewijd aan Sint-Joris, wegens zijn interconfessionele inzetbaarheid een van de populairste heiligen rond het oostelijke deel van de Middellandse Zee. Hier volgden de gelovigen de Latijnse (rooms-katholieke) liturgie.

De kathedraal van Famagusta, gebouwd door de Lusignans.

De twee kerken van de Hospitaalridders.

Een kerk, gewijd aan Petrus en Paulus.

Nog een kerk voor Sint-Joris, dit keer met de orthodoxe liturgie.

Tot slot de nestoriaanse kerk. Eveneens in Famagusta. Belangrijk om te weten: als je wat aarde neemt uit de tuin rond deze kerk en die strooit in de tuin van een van je vijanden, zal die óf sterven óf binnen een jaar het eiland verlaten.

Het binnenland van Cyprus

Alle bovenstaande kerken waren gebouwd in opdracht van de Byzantijnse keizer, in een stad waar de Lusignans heersten of door een plaatselijke heerser. Dat geldt niet voor onderstaande kerken. Dat zijn meer de kerken van de Cypriotische bevolking zelf.

Het dorpje Kalopanagiotis ligt midden in de Troödosbergen en er is een prachtig complex van kerken. Dit staat op de werelderfgoedlijst en dat wil dus zeggen dat het niet alleen Cypriotisch erfgoed is, maar ook erfgoed van u en mij. Een van de godshuizen is gewijd aan de tiende-eeuwse heilige Johannes Lampadistis, een ander is gewijd aan bisschop Iraklidios van Tamasos, en er is ook een Latijnse kapel.

Bij Galata, iets verderop in het Troödosgebergte, zijn twee orthodoxe kerken op de Werelderfgoedlijst geplaatst. Die beschilderde gebedsplaatsen behoren tot de allermooiste van Cyprus. De bovenstaande is gewijd aan de Panagia Eleousa tis Podithou, de Alheilige Barmhartige Vrouwe van Podithou. De schuurvorm is niet ongebruikelijk.

De andere kerk uit Galata is die van de Panagia Theotokos, de Alheilige Godsmoeder. Zoals altijd zijn de muurschilderingen fantastisch.

Recentere kerken

Omodos, vernoemd naar een ridder met de onmogelijke naam Homodeus, kent het klooster van Timiou Stavrou, Heilig Kruis. De huidige vorm is negentiende-eeuws, maar de ikonostase is ouder. Ik noem deze kerk omdat er een mooie collectie ikonen is.

Tot slot de kerk van de heilige Lazarus, die hier voor de tweede keer is begraven. De kerk is eeuwenoud, de kerktoren is echter een toevoeging uit 1857. Het is de tijd waarin men in het Ottomaanse Rijk, en dus ook op Cyprus, veel keek naar Italië. Het Libanese Beiteddin-paleis is een ander voorbeeld.