Het Archéoforum van Luik - Mainzer Beobachter

Je kunt het op één dag doen: een bezoek brengen aan museum Le Phare in Andenne en aan het Archéoforum in Luik. Het eerste museum wijdt een complete verdieping aan één onderkaak: de onderkaak van een neanderthalermeisje. De bezoeker krijgt daarbij uitleg over alle wetenschappelijke technieken waarmee archeologen informatie verwerven. Dit is een superieur museum en ik ken in ons taalgebied niets dat de kwaliteit ook maar begint te benaderen.

Vijftig kilometer stroomafwaarts langs de Maas – er is een mooi RAVel-fietspad – is in Luik het Archéoforum. Het is complementair aan Le Phare. Waar in Andenne de nadruk ligt op de methoden, ligt in Luik de nadruk op de resultaten en de ethiek. Concreet: de bezoeker krijgt er informatie over de complexe en grote (70×50 meter) opgraving onder de huidige Place Saint-Lambert. Hartje Luik dus. Ook is er aandacht voor archeologische dilemma’s.

Van Romeinse villa tot gotische kathedraal

De Place Saint-Lambert is ontstaan in 1794, toen men de kathedraal van Sint-Lambertus sloopte: een gehaat symbool van het ancien régime. Maar helemaal gesloopt is het godshuis niet. Onder het huidige plein liggen de fundamenten van de gotische kathedraal, met daaronder de resten van een kerk uit ongeveer het jaar 1000, die weer stond op een kerk uit de karolingische tijd, gebouwd op een door Hubertus (die van dat hert) gebouwd heiligdom op de plaats waar Lambertus is vermoord. En diens residentie stond weer op een Romeinse villa. U weet wel, zo eentje als je bezoeken kunt in Aubechies of Mehring, met een porticus aan de voorkant en twee vooruitstekende, torenachtige vleugels ernaast. Het standaardtype waaraan het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden momenteel een expositie wijdt.

Een Romeinse villa, een Merovingische residentie, een martyrium, drie kerken: had ik al gezegd dat dit een complexe opgraving was? De bezoeker moet ook even de tijd nemen om te wennen. Hij moet de rondgang namelijk maken aan de hand van een tablet, en het hanteren daarvan blijkt niet iedereen even gemakkelijk af te gaan. Ik heb nu echter drie keer een groep naar het Archéoforum gebracht en kan u verzekeren dat iedereen het systeem uiteindelijk wel doorgrondt.

De beloning is ernaar. U krijgt goede informatie (in vier talen) en ook veel informatie: de mensen waarmee ik er afgelopen zaterdag was, hadden tussen één uur en anderhalf uur nodig. Subtiele lichtlijnen, zoals op de onderstaande foto, maken duidelijk bij welke bouwfase de diverse muren horen. Er zijn wat vitrines met vondsten – niet heel veel, maar wel zorgvuldig gekozen.

Animaties

De afgelopen jaren zijn er animaties bij gekomen. Die van de Romeinse villa is eenvoudig, maar informatief: niet alleen krijg je een buitenaanzicht, maar je krijgt ook te zien hoe een hypocaust in elkaar zit. De mooiste animatie is die waarin de diverse bouwstadia worden getoond. Je moet door een binoculair op een beweegbare standaard – u kent ze wel van uitzichtpunten – kijken en focussen op diverse aspecten van het gebouw in diverse tijdvakken. Ik wist dat er grote vooruitgang is geboekt in de 3d-techniek, maar stond echt paf.

Een soortgelijke reconstructie van de moord op Lambertus viel, vergeleken daarmee, wat tegen, maar je kunt de gebeurtenis vanuit twee hoeken bekijken – en dat ook nog precies op de plek waar die arme kerel het leven heeft gelaten. Dat is toch wel bijzonder.

Archeologische dilemma’s

Aan het begin en einde van de eigenlijke wandeling over de ruïnes is een expositie over archeologische dilemma’s, die er vorig jaar nog niet was. Moeten we altijd graven voordat we ergens bouwen? Moeten we alles conserveren? Moet alle onderzoek worden gefinancierd uit de gemeenschappelijke middelen? Moeten we alle opgravingen ontsluiten die archeologen bijzonder vinden? Eenduidige antwoorden zijn er niet – ethiek geeft geen richtlijnen maar leert denken in dilemma’s – maar de bezoeker kan op een weegschaal steentjes leggen om zijn antwoord gewicht te geven. Erg leuk gedaan.

Kortom, een bezoek waard – maar helaas niet voor mensen die slecht ter been zijn. Ik vrees dat daar zo snel niets aan valt te doen.