[Dit is het derde van een achttal blogjes dat Lauren van Zoonen schreef over regering en religie van keizer Heliogabalus. Het eerste is hier.]

Cassius Dio vermeldt slechts één goede daad van keizer Heliogabalus: hij nam nooit wraak op degenen die zijn naam of die van zijn vader hadden besmeurd. Van de andere kant gaf hij zich over aan “de meest beschamende, wetteloze en wrede praktijken”. Hij had zijn karakter natuurlijk van zijn oosterse moeder, Julia Soaemias, een pervers wezen. Zij was de macht achter de troon – en dat zal grotendeels waar zijn – en ze verving allerlei respectabele mannen door wagenmenners, acteurs, mimespelers, slaven, vrijgelatenen en degenen die ’s keizers seksuele verlangens bevredigden. Dat zal overdreven zijn, maar Dio’s onderliggende verwijt, dat senatoren werden benoemd zonder onderscheid te maken in leeftijd, afkomst of fortuin, klinkt authentiek.

Seksualiteit, gender en machtige vrouwen

Cassius Dio en Herodianos tonen zich geschokt door het verwijfde gedrag van de vorst, die zich als man en als vrouw presenteerde en in beide gedaanten allerlei losbandige relaties aanging. Heliogabalus’ verwijfdheid zou blijken uit zijn stem en gedrag. Niet alleen had hij gemeenschap met veel vrouwen, hij vond het ook geweldig om als vrouw op te treden als hij met zijn minnaars lag. Dio insinueert dat de keizer zich vaak als prostituee verkleedde en naar een bordeel ging om zichzelf te verkopen. Deze praktijken vonden plaats in het paleis, omdat de keizer een bordeel liet bouwen dat open was voor vrienden, klanten en slaven.

Meer gender-gerelateerde informatie: Heliogobalus noemde een van zijn vrienden, Hierocles, zijn echtgenoot. De keizer ging zelfs zo ver dat hij zijn artsen vroeg een vagina in zijn lichaam te creëren. Althans, dat is wat Dio ons wil laten geloven, maar castratie wordt ook in andere bronnen vermeld.

Wat te denken van deze beweringen? Tempelprostitutie was niet onbekend in het oostelijk deel van de Mediterrane wereld, maar vond plaats in tempels voor liefdesgodinnen als Astarte en Atargatis. Het heeft weinig van doen met de eredienst voor de zonnegod Elagabal. Er zijn echter geleerden die vermoeden dat Elagabal zowel mannelijke als vrouwelijke aspecten had. In dat geval berusten sommige beweringen van de Romeinse auteurs op verkeerd begrip van Syrische culten. Een andere verklaring is dat Heliogabalus niet alleen Elagabal vereerde, maar ook twee Emeseense godinnen, Atargatis en Astarte. Dit kan inderdaad de oplossing zijn.

Heliogabalus wilde bovendien dat zijn moeder Julia Soaemias en grootmoeder Julia Maesa de vergaderingen van de Senaat zouden bijwonen. Hij zou zelfs een speciale vrouwen-Senaat hebben opgericht, die samenkwam op de Quirinaalheuvel – waar nu het Italiaanse parlement staat. Na de dood van Heliogobalus was de aanwezigheid van vrouwen bij politieke beraadslagingen de eerste maatregel die werd ingetrokken.

Beleid

Archeologen hebben vastgesteld dat Heliogabalus ten oosten van Rome een renbaan liet bouwen en de Thermen van Caracalla voltooide. In de tuinen rondom het badhuis bouwde hij winkels, een atletiekbaan, sportvelden, massagekamers, twee leeszalen, een kapsalon, parfumerieën, cafetaria’s, een museum en twee muziekpaviljoens.

Numismatici hebben vastgesteld dat tijdens het bewind van de jonge keizer de hoeveelheid zilver in de Romeinse munten werd verlaagd. Misschien veroorzaakte deze devaluatie een opstand die niet in de literaire bronnen is gedocumenteerd, maar die wordt gesuggereerd door het feit dat de legioenen I Minervia (in Bonn), II Augusta (in het noorden van Britannia) en X Gemina (in Wenen) de eretitel Antoniniana kregen. Dit bewijst dat ze tijdens een opstand trouw bleven aan een keizer. Slechts twee heersers kunnen deze achternaam hebben toegekend, Caracalla en Heliogabalus, en dat laatste is plausibeler, omdat Caracalla populair was bij de legioensoldaten en de achternaam na 222 werd geschrapt. Welke opstand de drie legioenen kunnen hebben onderdrukt, is onbekend.

***

Een gastbijdrage van Lauren van Zoonen, die wordt vervolgd. Dank je wel Lauren!

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Aion
november 11, 2017

Romeins Zuid-Limburg
augustus 18, 2018

Het evangelie van Thomas (3)
februari 26, 2023