Het koptische alfabet

Koptische schrijfoefening (klik=groot; Ägyptisches Museum, Leipzig)

De Kopten zijn, simpel gezegd, de christenen van Egypte. Ook al is hun land sinds de zevende eeuw geïslamiseerd, ze houden vast aan de laat-Romeinse godsdienst, waaraan ze sinds het Concilie van Chalkedon (in 451) een eigen draai hebben gegeven: het zijn monofysieten. De Kopten hielden ook eeuwenlang vast aan een oude taal, die afstamde van het Egyptisch van de farao’s. Toen de Grieken ten tijde van Alexander de Grote de macht in Egypte overnamen, namen de bewoners van dat land het Griekse alfabet over, maar ze pasten het aan hun eigen taal aan. Hierboven ziet u een schrijfoefening uit de zevende eeuw na Chr., die ik vorig jaar fotografeerde in het Ägyptisches Museum van de Universiteit van Leipzig. (Dat is overigens op een boogscheut van de plek waar begin vorige maand twee doden vielen toen iemand met een auto inreed op mensen in een winkelstraat.)

Doordat het hout in de loop der eeuwen donker is geworden, is de tekst wat moeilijk leesbaar, maar als u Grieks kunt lezen, herkent u met enige moeite de karakters wel in de eerste kolommen. De laatste kolom bestaat uit tekens die het Koptische alfabet heeft ontleend aan het demotisch, een van de oud-Egyptische schriftsoorten. Deze tekens geven enkele klanken weer die in het Grieks niet bestonden en in het laat-oud-Egyptisch wel. Van boven naar beneden gaat het om de š, een soort f, de h, de j en een keiharde g.

Α	Ε	Ι	Ν	Ρ	Φ	Ϣ
Β	Ζ	Κ	Ξ	Σ	Χ	Ϥ
Γ	Η	Λ	Ο	Τ	Ψ	Ϧ
… maar zal niet vooruitkomen						Ϫ
Δ	Θ	Μ	Π	Υ	Ω	Ϭ

En dan is er nog de in iets kleinere letters geschreven tekst “…maar zal niet vooruitkomen”. Dat is het laatste deel van een spreekwoord: “wie vlijtig is, komt vooruit, maar de luiaard zal niet vooruitkomen”. We hebben evident te maken met een schrijfoefening, waarbij de leerling niet alleen leerde schrijven maar ook enkele conservatieve waarden kreeg bijgebracht.

[Dit was het 532e voorwerp in mijn reeks museumstukken. Morgen meer uit hetzelfde museum.]

PS

Zoals u weet is er bij universitaire bezuinigingsrondes altijd speciale aandacht voor de geesteswetenschappen, die zich immers zelden als wetenschappen presenteren, weinig maatschappelijk draagvlak hebben en dus makkelijke doelwitten zijn. Deze maand wil de universiteit van Exeter bezuinigen en inderdaad, de humaniora krijgen speciale aandacht. Petitie daar.