Op de katholieke heiligenkalender is het morgen de feestdag van Petrus en Paulus. Het leek me daarom aardig eens te bloggen over het bovenstaande, Koptische portretje uit in de zesde eeuw. Het stelt Sint-Petrus voor en ik fotografeerde het, net als het Koptische alfabet waarover ik gisteren blogde, vorig jaar in het charmante Ägyptisches Museum van Leipzig.
Het reliëfje is onderdeel van een gedeeld bewaard gebleven, versierde dwarsbalk; de beeldhouwer had links ervan drie rozetten afgebeeld. Daarnaast – helemaal links op het fragment – was een volgend rozet, waarop Christus lijkt te hebben gestaan. De symmetrie van de Byzantijnse kunst dicteerde dat er nog verder naar links opnieuw drie rozetten zijn geweest met uiterst en links het portret was van een tweede heilige.
Petrus en… Paulus?
Was dit West-Europese kunst, dan zouden we aannemen dat het Paulus was, maar ik weet niet of de Koptische kerk daar in de zesde eeuw veel mee deed. Het feest dat Petrus en Paulus als twee-eenheid herdenkt, schijnt uit Rome te stammen, lijkt te zijn geïnspireerd door Romulus en Remus, en veronderstelt dat beide christelijke leiders in Rome om het leven zijn gekomen: een legende waarvoor elk bewijs ontbreekt. (We weten niet wat er met Petrus is gebeurd na zijn gevangenschap in Antiochië en van Paulus weten we alleen dat hij op weg was naar Spanje.)
Maar goed. Een Koptisch portret van Petrus dus. Een in haut-relief uitgewerkt borstbeeld, zegt de kunsthistoricus, in een cirkelvormig profielkader met lancetpatroon. Het toont de man met een volle baard en rimpels in een hoog voorhoofd, ongeveer zoals we ook kennen van jongere afbeeldingen. De ietwat uitpuilende ogen zijn kenmerkend voor de laatantieke sculptuur. In zijn hand heeft Petrus de sleutel die in de Middeleeuwen zijn attribuut wordt. We zitten hier echt op de overgang van Oudheid naar Middeleeuwen.
Bawit?
De herkomst is overigens niet duidelijk. De dwarsbalk zal in zijn geheel iets van twee meter breed zijn geweest en moet links en rechts (onder de twee portretten van heiligen) hebben gerust op twee pilaren. Misschien vormden die de ingang tot een smalle gang, een brede deur of een altaarnis. Het bordje met uitleg in het museum zegt dat deze dwarsbalk afkomstig is uit het Apollo-klooster van Bawit, maar voegt toe dat daar niets is gevonden dat hier stilistisch op lijkt, en dat ook de kalksteen anders is. Grappig genoeg ontbreekt bij de vondsten in het Louvre de dwarsbalk van de altaarnis en is die ongeveer twee meter breed. Maar inderdaad: die oogt stilistisch anders.
[Dit was het 533e voorwerp in de reeks museumstukken.]
Zelfde tijdvak
Overijssel: Springendaljuli 14, 2026
Geliefd boek: Heer Belisariusdecember 29, 2020
Het Rijk van Toledo (3)juli 23, 2025
Goedemorgen,
Even een ongerelateerde vraag; waarom zijn sinds enige tijd al die linkjes naar de Sociale Media verdwenen? Of ligt dat aan mijn computer…?
Er is een (vermoedelijk onschuldig) beveiligingsprobleem. Ik was op vakantie en heb nu geen tijd om er werkelijk naar te kijken.