Hoewel uitgeverij Athenaeum in de jaren negentig heeft geprobeerd de Grieks-Romeinse auteur Lucianus van Samosata (ca.125 – ca.180) onder de aandacht van het grote publiek te brengen, is zijn oeuvre nooit echt aangeslagen. En dat is jammer, want het is een grappige auteur met een brede belangstelling. Wie De ontmaskering van de charlatans nog kan bemachtigen, zal meer dan eens bulderen van de lach om de manier waarop Lucianus afrekent met religieuze oplichters. Of beter: wat hij beschouwt als oplichters. Die nuance doet echter niet af aan ons leesplezier.

In De Syrische godin is Lucianus serieuzer van toon. Hij verkent de religie van de Levant, die hem vreemd is, maar die hemt desondanks (of juist daarom) fascineert. In mijn onlangs begonnen reeks blogjes met vertaalde teksten over Libanon, mag de volgende beschrijving van de eredienst in Byblos niet ontbreken – en eerlijk gezegd vraag ik me af waarom ik dit verhaal pas nu online plaats.

Korte toelichting: in de Fenicische mythologie, die we kennen van Filon van Byblos, werd een godheid genaamd Elioun (“allerhoogste”) aangesproken met titels als adon (“heer”) en “de akkerman”; men herdacht in het voorjaar zijn dood en wederopstanding. De natuurwetenschappelijke verklaring voor het rood worden van het water van de naar Adonis genoemde rivier, is min of meer correct.

***

Rituelen

In Byblos zag ik de grote tempel van de Afrodite van Byblos. Daar vereren ze Adonis en ik kwam te weten hoe hun riten verliepen. Ze vertelden me dat dit de streek is waar Adonis werd gedood door een zwijn. Ter herinnering aan die tragische gebeurtenis zijn de mensen elk jaar opnieuw in rouw. Ze slaan op de borst en voeren rituelen uit, en in het hele land heerst groot verdriet. Als het borstkloppen en wenen voorbij is, brengen ze offers aan Adonis alsof hij dood is, en de volgende ochtend roepen ze tegen elkaar toe dat hij leeft.

Dan nemen ze hem [d.w.z., het standbeeld] in een processie mee naar buiten en scheren ze hun hoofden zoals de Egyptenaren doen bij de dood van de Apisstier. Een vrouw die haar hoofd niet kaal wil scheren, moet in plaats daarvan één dag boete doen door haar lichaam te koop aan vreemden aan te bieden. Het afgeschoren haar geldt als offer aan Afrodite.

Er zijn echter mensen in Byblos die beweren dat eigenlijk de Egyptische god Osiris bij hen in de buurt begraven ligt, en dat de rouwrituelen eigenlijk Osiris eren en niet Adonis. Ze geloven dat omdat elk jaar van overzee van Egypte een hoofd wordt gebracht naar Byblos. De afstand wordt afgelegd in zeven dagen en de wind die het schip voortdrijft, wordt door de godin [d.w.z., Isis] gezonden, waardoor het schip nooit van zijn koers afwijkt en recht naar Byblos vaart. Dit is een groot wonder en het komt inderdaad elk jaar voor. Het gebeurde ook toen ik in die stad was en het hoofd zag, gemaakt van papyrus.

De rivier Adonis

Er is nog een ander wonder: een rivier genaamd Adonis, die van de Libanonberg naar de zee stroomt. Elk jaar verliest het water van deze rivier zijn normale, vriendelijke kleur en stroomt dan verder als bloed. Het zeewater kleurt dan karmozijnrood en is een symbool, als het ware, van de rouw van de mensen van Byblos.

Men zegt namelijk dat dit het seizoen is van de verwonding van Adonis en dat het zijn bloed is dat in het water stroomt dat het rood kleurt. Vandaar ook de naam van de rivier. Althans, dat zeggen de gewone mensen.

Persoonlijk ben ik echter geneigd het eens te zijn met een man uit Byblos die de kleurverandering toeschreef aan een andere oorzaak. Hij zei: “De Adonisrivier stroomt door de Libanonberg, vreemdeling, en de grond daar is roestkleurig. De sterke winden die deze tijd van het jaar waaien, laten de rivier dat zand meevoeren, waardoor de rossige aarde het water bloederig laat lijken. De veranderde kleur komt dus niet door het bloed, zoals ze zeggen, maar door de aarde.”

Dat is wat die man uit Byblos me vertelde en her klinkt redelijk. Het lijkt me echter nog steeds vreemd dat de wind precies op het juiste moment begint te waaien.noot Lucianus, De Syrische godin 6-8.

***

PS

U hebt begrepen dat ik deze dagen extra blog over Libanon omdat het land, dat al rijk is aan problemen, er een oorlog bij krijgt. Mijn blogjes zullen de situatie daar niet verbeteren, maar u kunt dat wel. Als u wat kunt missen, doneer dan voor de zorg van de vluchtelingen: dat kan hier en daar. Ik weet toevallig dat dit project wordt geheroriënteerd om de displaced persons te helpen.