De Romeinse metrolijnen B en A (in die volgorde) laten we nu even links liggen, en we gaan kijken naar de lijn waar nu zoveel over is te doen: lijn C. Deze metrolijn gaat het ‘verre’ en wat armoedige oosten van de stad verbinden met het noordwesten, voorbij de (meestal) luxe wijk Prati.
Plannen en vertragingen
De plannen voor lijn C stammen al uit 1941, toen het fascistische regime nog dacht in termen van een groots ‘Imperium’, met Rome als hoofdstad. Niet voor niets werd de bebouwing langs en op weg tussen het hoofdkwartier van Mussolini (Palazzo Venezia) en het Colosseum zo’n beetje platgegooid en omgedoopt tot Via dell’Impero, daarbij niet al te veel consideratie tonend met de daaronder deels verborgen keizerlijke fora.
De oorlog en het desastreuze resultaat daarvan voor het regime hebben de plannen voor metro C ernstig vertraagd. In eerste instantie werd volstaan met de aanleg van het deel tussen de industriële wijken in het oosten van de stad en het centrum, waarbij deels gebruikt gemaakt werd van bestaande (smal)spoorlijnen. Een belangrijk station op deze lijn is San Giovanni, dat op korte afstand van de kerk van Sint-Jan van Lateranen gelegen is. Het werd geopend in 1980, bijna veertig jaar na de bekendmaking van de eerste plannen voor deze lijn C. In Rome moet men de tijd nemen voor de aanleg van grote infrastructurele werken, zo bleek.
Hoe zou het tracé van metro C verder lopen? Na enorm veel aanpassingen en grondige wijziging van de plannen, werd uiteindelijk toch teruggegrepen op het oorspronkelijke idee om de metro door te trekken via het centrale Piazza Venezia richting Sint-Pietersbasiliek en daarna door naar het noorden, langs de ook al door Mussolini aangelegde sportaccommodaties, waar uiteindelijk in 1960 de Olympische Spelen plaatsvonden (het Foro Italico), richting Milvische Brug.
En toen werd het lastig. Lijn C eindigde vooralsnog bij San Giovanni, dat omgedoopt werd tot het eerste ‘archeologische station’ van Rome. Langs de wanden in het ondergrondse station staan vondsten uit deze buurt uitgestald. Hoe nu verder? Het tracé lag weliswaar vast (vanaf San Giovanni via Porta Metronia naar het station op lijn B (Colosseo), en voort via Piazza Venezia pal onder de ‘slagader’ Corso Vittorio Emanuele richting Vaticaanstad, maar je hoeft geen archeoloog te zijn om te weten dat je dan resten uit minstens 2½ millennium stadsgeschiedenis tegen gaat komen.
Het Verdrag van Malta
In 1992 werd het Verdrag van Malta getekend, waarin geregeld wordt dat bij het aangaan van bouwwerkzaamheden in eerste instantie geprobeerd zal worden zoveel mogelijk ‘in situ’ te laten. Bovendien diende de veroorzaker van werkzaamheden die archeologische vondsten waarschijnlijk maken, te betalen voor archeologisch onderzoek. Tot slot moet integratie van archeologie in de ruimtelijke ordening zoveel mogelijk worden nagestreefd.
Dit Verdrag, dat overigens vele archeologen aan redelijk betaald werk heeft geholpen, was een nieuwe oorzaak van de vertragingen bij de aanleg van Metro C. Alleen al het tracé tussen station Colosseo en Vaticaanstad zit barstensvol met oude bouwwerken en vermoedelijke vondsten van grote archeologische waarde. Denk daarbij aan de keizerlijke fora langs dat wat we nu de autovrije Via dei Fori Imperiali noemen (de voormalige Via dell’Impero), denk aan de Piazza Venezia aan het zuidelijke eind van de Via del Corso (= Via Flaminia), denk aan het Marsveld tot aan de Tiber, denk aan de regio naast en onder Vaticaanstad…te veel om op te noemen. Dat men er toch in geslaagd is om twee stations nog redelijk op tijd te openen (Porta Metronia – naar een stadspoort in de Aureliaanse Muur – en de aansluiting op het al bestaande station Colosseo), mag een wonder heten.
Vondsten en ontdekkingen
Bij de opgravingen die voorafgingen aan de bouw van station Porta Metronia werden o.a. de cavaleriekazerne van keizer Hadrianus ontdekt, inclusief mozaïekvloeren en fresco’s. Een belangrijk deel daarvan is nu geïntegreerd in het gloednieuwe station. Het bijbehorende museum zal in februari 2026 geopend worden.
En uiteraard werd ook bij de aanleg van het nieuwe (overstap)station Colosseo/Fori Imperiali het nodige gevonden. Bij de aanleg van dit laatste, diepgelegen station kwamen o.a. een woning uit de Republikeinse periode, een vroeg-keizerlijk badhuis en achtentwintig (!) waterputten aan het licht. Vondsten uit de woning, de thermen en de putten worden nu tentoongesteld, maar ook zijn er op schermen – naar het schijnt: mooie en instructieve – video’s te zien over de archeologische werken die er hebben plaatsgevonden. Rome is dus vanaf februari 2026 weer twee nieuwe bezienswaardigheden rijker, als er in Porta Metronia nog meer te zien is dan nu.
De volgende keer in deze korte serie: hoe het allemaal nóg ingewikkelder gaat worden.
[Deze gastbijdrage van Han Borg wordt vervolgd. Dank je wel Han!]
Zelfde tijdvak
Datafraudenovember 12, 2018
Thee met Olaf Kaperapril 11, 2017
Uitstervende religies (1)december 4, 2012
Leuk verhaal!
Op de video’s lijkt alles prachtig tentoongesteld, niet alles achter glas, maar soms achter een heuphoog muurtje met videoschermen.
Klein puntje: Porta Metronia heette voorheen Amba Aradam-Ipponio, zoals ook op jouw kaartje hierboven. (ik maar zoeken op het kaartje – Wikipedia bracht uitkomst)
Ik ben benieuwd naar het volgende deel.
De vermoedelijke reden voor die naamswijziging is dat Italianen liever niet herinnerd willen worden aan één van de schanddaden uit de koloniale oorlog in Ethiopië, toen in 1936 in de buurt van Amba Aradam met kolossale hoeveelheden gifgas allerlei facties uit het Ethiopische leger werden bestreden. Bovendien is het oorspronkelijke tracé van lijn C hier om mij onbekende redenen iets verlegd, en kwam het iets meer in de buurt van de voormalige Porta Metronia in de Aureliaanse Muur terecht, wat een naamswijziging gemakkelijker maakte. ‘Metronia’ lijkt overigens wel een grappige verwijzing naar ‘metro’…
En die verbinding tussen armoedige oosten en luxewijk in het westen stond zelf niet ter discussie? Het chique Brasschaat wil niet met een tramlijn met Antwerpen verbonden worden omdat men vreest dat het stedelijk krapuul (denk daar gerust ook wat sluimerend racisme bij) dan te gemakkelijk tot in de “betere” wijken geraakt.
Toen.men.in Antwerpen de Leien ging heraanleggen, werd er van in het begin rekening gehouden met vondsten omdat ze het traject van de 16de-eeuwse Spaanse omwalling volgden. Toch was men nog verrast over de teruggevonden elementen. De opgravingen kwamen vaak in het nieuws, opendeurdagen trokken heel wat bekijks en de plannen werden, waar het kon, aangepast om de resten zichtbaar te maken in parkeergarages, metrostations en kleine parken. Bijzonder mooi was de site Kipdorppoort, waar men de oude brug en bastion kon blootleggen en waar de stadsgracht heel wat opleverde, zoals een zwaard dat niet met zekerheid aan de Franse Furie kan gelinkt worden, maar uiteraard intrigeert: https://youtu.be/r4b0uBqygwM?si=-kD7CoTzjPjrU7Ys
Ik heb nooit in zo’n overvolle tram gezeten als toen we naar het Stadio Olimpico spoorden voor een match van AS Roma. Gek ook om daar tussen de fascistische beelden te lopen en over de mozaïeken van tanks met het herhaaldelijke opschrift “DUCE”.
Tamelijk schokkend om te lezen dat de inwoners van Brasschaat (voor een niet onbelangrijk deel ook nog vermogende Nederlanders) niet verbonden wensen te worden met het ‘gewone volk’ van Antwerpen. In Rome heeft men daar kennelijk minder scrupules over.
Het OV in de stad Rome is soms rampzalig, maar langzamerhand komen er wel verbeteringen, zoals borden met elektronische halte-informatie. Veel bussen en metrotreinen zijn overvol, er wordt nog steeds enorm gepickpocket….en het systeem van abonnementen (bijv 3daagse- en weekkaarten) werkt beslist nog niet perfect. Maar wie zijn weg een beetje weet te vinden komt altijd ter bestemder plekke aan.