[Laatste van vier blogjes over het verblijf van Alexander de Grote in Babylon. Het eerste was hier.]
De aankomst van de Macedoniërs in Babylon was dus een wetenschappelijke doorbraak zonder weerga, die de Griekse kennis van hemel en aarde aanzienlijk verrijkte. In schril contrast met deze glorieuze gebeurtenis staat het lot van de Babylonische vrouwen. Levend in de stad van Semiramis, over wie de Griekse mannen de geilste gedachtes hadden, ervoeren ze lijfelijk wat zoveel vrouwen in oorlogstijd hebben moeten ondergaan. Het meest schrijnende is het verwijt dat ze de verkrachting aan zichzelf hadden te wijten. Curtius Rufus geeft ze een trap na:
Geen van Alexanders steden is verdorvener in zeden, geen beter toegerust om bovenmatige gevoelens op te roepen en ervoor te bezwijken. Zolang er maar voor schanddaden wordt betaald staan ouders en echtgenoten toe dat hun kinderen en echtgenotes ontuchtige seks hebben met vreemdelingen. Vrouwen wonen daar ook drinkgelagen bij en hoewel ze aanvankelijk netjes gekleed gaan, ontdoen ze zich al gauw van hun bovenkleding. Ik geneer me tegenover mijn lezers te zeggen dat de Babylonische vrouwen zich vervolgens steeds verder onteren en zich uiteindelijk ontdoen van hun meest intieme kledingstukken. Dit walgelijke gedrag is niet alleen typerend voor courtisanes, maar ook voor getrouwde vrouwen en jonge meisjes, voor wie dit alles valt onder de noemer gezelligheid.noot.
De Babyloniërs zullen opgelucht hebben ademgehaald toen het Macedonische leger na een maand weer vertrok. Curtius Rufus meent dat de discipline in Babylon meer ondermijnd raakte dan waar ook, en oppert dat het leger ernstig verzwakt zou zijn geraakt als de langverwachte versterkingen niet waren aangekomen.
Dat is kort door de bocht, maar geheel onjuist is het niet. Toen Alexander Azië binnenviel was de verhouding tussen soldaten en non-combattanten in zijn leger ongeveer 3:1, maar na de zege bij Issos en de val van Tyrus kwam daarin verandering. Vanaf dat moment waren de strategische doelen in zoverre bereikt dat het Egeïsche Zee-gebied veilig was en de Macedonische soldaten zouden hebben kunnen terugkeren naar hun gezinnen. Dat gebeurde niet en veel soldaten zochten een vriendin, die voortaan met het leger zou meetrekken.
Toen ze ook Babylon achter zich lieten en de terugkeer naar Europa verder weg leek dan ooit, werd het nóg aantrekkelijker een vriendin mee te nemen. Het leger zou steeds meer veranderen in een reizende en plunderende samenleving, die los stond van het moederland en los stond van het gebied waar ze doorheen trok. Het punt dat ik probeer te maken is niet dat de manschappen door de aanwezigheid van vrouwen decadenter werden. Ze waren als soldaten nog altijd dodelijk efficiënt. Het punt is meer dat het leger groter, logger en trager werd en voor de officieren lastiger was om aan te sturen. In die zin was de discipline, zoals Curtius Rufus constateerde, inderdaad ondermijnd geraakt.
In die hopeloze Alexanderfilm van Oliver Stone werd het beeld van Babylon als een groot bordeel vol gewillige vrouwen gewoon overgenomen. Wat zijn wetenschappelijk adviseur Robin Lane Fox kan hebben bezield, is me een raadsel.
[Een overzicht van alle blogjes over Alexander de Grote is hier.]
Zelfde tijdvak
Alexander de Grote in Gazaaugustus 9, 2025
Dood in Babylon (5)juni 13, 2014
Factcheck: Griekse democratieseptember 7, 2017
Ter verdediging van die Alexanderfilm van Stone, niet héél Babylon wordt daar als één groot bordeel gepresenteerd. Er is een lange scène waar je waarschijnlijk aan denkt en die lijkt zich af te spelen in een soort harem in het paleis met o.a. Bagoas, maar ik weet niet wat we daar überhaupt van afweten.
En een wetenschappelijk adviseur bij een film als hier Robin Lane Fox kan regisseur Stone wel degelijk verstandig geadviseerd hebben, waarop zijn advies volledig in de wind geslagen werd.
Ik weet dat Oliver Stone zijn excuus voor die haremscène heeft aangeboden.
Robin Lane Fox heeft bij mijn weten nooit zoiets gezegd. Hij is ook verantwoordelijk voor de voorwerpen uit de koninklijke graven van Ur in het boudoir van Olympias en de Latijnse opschriften op de wereldkaart in de bibliotheek van Alexandrië.
Fouten worden overal gemaakt. Dat is ook niet erg. Maar je kunt, zoals Stone, gewoon erkennen dat iets fout was. En van iemand die verbonden is aan een universiteit verwacht ik meer kwaliteit. Zulke mensen kunnen immers kijken achter de betaalmuren en hebben een inspirerende werkomgeving vol even slimme collega’s.
Als je JonaL’s originele recensie leest wordt duidelijk dat RLF wel degelijk medeverantwoordelijk is voor de historische fouten.
Robin Lane Fox is excentriek, in Britse stijl.
Hij wilde geen betaling voor zijn positie als adviseur, hij vroeg alleen om als Macedonische ruiter in de Gaugamela scène te mogen figureren. (En zou nog bijna minstens zwaargewond zijn geraakt.)
Hij claimde ook dat hij voor hij door Oliver Stone werd benadert nooit, echt nooit, een speelfilm te hebben bekeken, want dat was ‘not done’ in zijn ‘milieu’ zeg maar (na Alexander begin hij wel met een enorme inhaalslag.)
Het is ook maar de vraag in hoeverre een productieteam zich exact houdt aan wat een ‘expert” zegt.
Excentriek Britse stijl, dat is prettig gestoord op z’n Nederlands.
Wat ik me wel afvraag: is die beschrijving van Babylon als een poel des verderfs nou echt helemaal uit de duim gezogen of zat er toch een kern van waarheid in?
Anders gezegd: in een stad die twee keer zo groot was als Athene moet het oudste beroep ter wereld toch ook zijn uitgeoefend.
Het oudste beroep ter wereld zal er zeker zijn uitgeoefend, al kun je de vraag stellen wat dat eigenlijk betekent in de antieke samenleving; er is een Romeinse definitie over dat een prostituee iemand is die met veel mannen omgang heeft, waarbij de betaling (voor onze wetgever het cruciale punt) niet geldt als definiërend. Er zijn wel woorden en regels voor Mesopotamische prostitutie, zoals dat een prostituee, hoe gedefinieerd dan ook, geen hoofddoek mocht dragen.
Het punt dat ik in mijn blogje wilde maken, is dat de Grieken sinds Herodotos een fantasiebeeld hadden van Babylon, waar de vrouwen gewillig zouden zijn. En de Macedonische soldaten handelden daarnaar.
Het doet me denken aan het nare verhaal van de toeriste die onlangs in Amsterdam werd verkracht door een man die in de veronderstelling verkeerde dat in Amsterdam alles mocht.
Dat idee van gewillige exotische vrouwen is lang blijven bestaan. Het heeft ook meegeholpen om matrozen en soldaten naar de Oost te lokken.
Je zou kunnen zeggen dat het sextoerisme in Thailand een aanwijzing is dat dat beeld nog steeds bestaat.
Dat heb ik uit in ieder geval de Groene Amsterdammer waarvan ik het interview niet meer kan terugvinden (en sowieso niet vrij toegankelijk zou zijn.)
Robin Lane Fox zelf over hoe hij bij Oliver Stone zijn figurantenrol afdwong…https://www.historynewsnetwork.org/article/robin-lane-fox-his-role-as-oliver-stones-historica
He’d ridden horse for 45 years of course, fox hunting all the way…
(Parafrase mijnerzijds.)
Misschien is het vloeken in de kerk of volledige onzin, maar iedereen in de oudheid kende het lot van overwonnenen: mannen afgeslacht, vrouwen en kinderen in slavernij afgevoerd. Is het uitgesloten dat de Babylonische vrouwen inderdaad zichzelf en hun kinderen aanboden om dat te voorkomen?
Dat is zeker mogelijk. De eerste reeks in de TV-serie “La casa de papel” toont een jonge vrouw die probeert te overleven door een relatie aan te knopen met de schoft, Berlin; ze is doodsbang.
Uit beschrijvingen uit de Tweede Wereldoorlog is bekend dat er vrouwen waren die geluk hadden met een leuke minnaar, zodat ze er ook nog enig plezier aan beleefden. Dat wil overigens niet zeggen dat er geen sprake zou zijn van machtsmisbruik.
Ik houd niet van deze materie. Het is dus een wat ongemakkelijk toeval dat ik volgende week maandag, als ik een blogje heb over Penelope en haar “vrijers”, ook terugkom op deze ambigue situaties.
Moffenmeiden dus. We komen nu inderdaad bij een ongemakkelijk onderwerp uit.
Exact.
Over de door mij zeer gewaardeerde Stone:
Amerikanen zien talen/ culturen als netjes met een zwarte lijn afgebakende fenomenen (vgl. stripfiguren) en hebben geen notie van de fluïde werkelijkheid. Woodrow Wilson zal daarom niet hebben beseft dat hij een doos van Pandora opende met zijn “Each Nationality Should Have a State of Its Own”. Denk ook aan de curieuze claims van Afrikaans Amerika m.b.t. Egypte waarbij in één moeite door de grote (en fluïde) diversiteit van ‘sub-saharan’ Afrika onder het tapijt wordt geveegd.
(Nu ik het er toch over heb: wanneer komt er eens een boek waarin de rol van de industriële revolutie bij de kolonisatie wordt toegelicht? Lijkt me de nooit besproken olifant in de kamer. Of heb ik iets gemist?).
Sorry, ik dwaal af.
Ook van Noord Afrika. Dat vind ik er curieus aan. Dat die op zich begrijpelijke zoektocht van zwarte Amerikanen naar een Afrikaanse basis ertoe heeft geleid dat ook Noord Afrika voor het gemak maar tot zwart Afrika wordt gerekend en dan krijg je dat bezopen gedoe van die Netflix flopdocu over Cleopatra.
Er is voldoende gepubliceerd over de relatie tussen kolonialisme/imperialisme en de industrialisering. Dit vind ik belangrijk, al pas ik een conceptualisering voor de Nieuwe Tijd toe op de Oudheid.
https://mainzerbeobachter.com/2019/09/02/mom-centrum-en-periferie/
Waar zou het rubber in de Congo voor nodig zijn geweest…? Natuurlijk is de link tussen de tweede industriële revolutie en het moderne imperialisme wel gelegd. Maar zoals met alle factoren daarin, geen ervan was allesbepalend, of werkte overal op dezelfde manier uit.
Oliver Stone – de man ook die bewonderende docu’s maakt over Fidel Castro, Hugo Chavèz en last but not least want echt niet ‘linksig’ Vladimir Poetin….
Voorbeeld van de Ameikaanse Hollywood Chique, ktitisch op Gods Own Country, maar niet té, uiteindelijk…Alexander ging eigenliijk niet over Alexander maar over de VS onder Google W. Bush…