Noord-Brabant: Empel

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.]

Empel

Een van de interessantste Nederlandse opgravingen van de afgelopen halve eeuw is de tempel van Empel, een dorp dat u even ten noorden van Den Bosch kunt vinden, vlakbij de rivier de Maas. Hier stond ooit een opvallend grote tempel, gewijd aan Hercules Magusanus.

Ik zal in het midden laten of dat de Hercules van Magusa is, zoals de naam suggereert en de oude interpretatie was, of dat het een gelijkstelling is van een lokale god Magusanus aan de Romeinse krachtpatser. Ik weet niet waarom welke argumenten ertoe hebben geleid dat de eerste interpretatie is ingeruild voor de tweede. Ik sluit niet uit dat er geen ander argument is dan dat Magusanus met wat goede wil is uit te leggen als “oude man met de kracht van een jonge man” of “jonge man met de wijsheid van een oude man”.

Die duiding van de naam is gebaseerd op een inscriptie waar Magusenus in plaats van Magusanus staat – zoals hierboven te zien. Er staat

HERCVLI
MAGUSEN(o)
IVLIVS GEN-
IALIS VETER(anus)
LEG(ionis) X G(eminae) P(iae) F(idelis)
V(otum) S(olvit) L(ibens) L(aetus) M(erito).

Aan Hercules Magusenus heeft Julius Genialis, veteraan van het Tiende Legioen Gemina Pia Fidelis, zijn gelofte ingelost, gaarne, voldaan en met reden.

Dat het een veteraan betreft, past bij wat verder bekend is over dit heiligdom, waar opvallend veel versleten militaria zijn gevonden. Dat leidde tot de hypothese dat gedemobiliseerde soldaten hier, toen ze terugkeerden naar het burgerleven, een deel van hun uitrusting achterlieten, als een dankoffer voor een behouden diensttijd. Ik zie geen reden om aan die interpretatie te twijfelen.

[Dit was het 539e voorwerp in onze reeks museumstukken. Als u deze blog waardeert en wat geld kunt missen voor het dekken van de kosten, dan wordt uw bijdrage gewaardeerd.]