Onnozele kinderen

Kindermoord te Betlehem (Codex Egberti)
Kindermoord te Betlehem (Codex Egberti)

Het is een bekend soort scène uit een oorlogsfilm: de helden zijn bezig met een moeilijke opdracht en worden door een onschuldige burger betrapt. Ze kunnen het risico niet nemen dat hij zijn mond voorbijpraat. Ze schieten hem dood. Waar gehakt wordt vallen spaanders. Het doel is te groot om een mensenleven in de weg te laten staan.

Zoiets is ook de kindermoord in Betlehem, die in de rooms-katholieke traditie op 28 december wordt herdacht (“onnozele kinderen”). In het Bijbelverhaal van Matteüs hebben de wijzen uit het oosten net een bezoek gebracht aan de pasgeboren messias, als God hen in een droom waarschuwt om niet via Jeruzalem terug te keren, aangezien koning Herodes, die het kind wil doden, wil weten waar de baby is. Als Herodes ontdekt dat hij om de tuin is geleid, besluit hij alle kinderen in Betlehem te vermoorden. Hij is echter te laat: Jozef en Maria zijn al naar Egypte vertrokken. Het doel van de Almachtige, niets minder dan de redding van de mensheid, was te groot om een handvol kinderlevens in de weg te laten staan.

Hoewel ik er zelf niet zeker van ben dat Jezus is geboren in Betlehem – ik schreef er al over – kan er in Betlehem heel goed een kindermoord hebben plaatsgevonden. Dat het misdrijf tegen de menselijkheid niet wordt genoemd in andere bronnen, zoals Flavius Josephus’ Joodse oudheden, is geen tegenwerping: Betlehem was een klein stadje en het aantal doden zal niet zó groot zijn geweest dat het algemeen de aandacht heeft getrokken. Het is heel goed denkbaar dat Herodes de moord heeft gelast, dat Matteüs ervan wist en er meteen een messiaanse associatie aan toevoegde.

Het past bovendien goed bij de paranoia van Herodes’ laatste levensjaren. Kort voor zijn dood liet hij nog een van zijn zonen uit de weg ruimen. Ook voor Herodes gold dat voor zijn doel, een stabiele regering, een mensenleven meer of minder niet in de weg mocht staan.

Wie zouden er zo harteloos zijn dat ze baby’s doodsteken? We hebben een vermoeden. Dit was vermoedelijk – het speculatieve element in mijn redenering – geen opdracht voor reguliere troepen, zoals Herodes’ Samariaanse infanteristen en ruiters, maar voor een speciale eenheid, zoals de lijfwacht. Toevallig weten we daar iets meer over: het waren Germanen.

Een halve eeuw eerder had Julius Caesar in Gallië voor het eerst gebruik gemaakt van Germaanse cavalerie, die hij rekruteerde onder de Chatten. Ze volgden hem tijdens de Burgeroorlogen als lijfwacht naar Italië, Spanje, Griekenland, Egypte, Turkije, Tunesië en opnieuw Spanje. Na Caesars dood maakte zijn opvolger, keizer Augustus, eveneens gebruik van Germaanse ruiters, en zijn cliëntkoning Herodes volgde het voorbeeld van zijn meester.

Waren zijn Germaanse soldaten Chatten? Het lijkt erop, en dat roept een nieuwe vraag op. Kort voor 39 of 19 v.Chr. was er onenigheid binnen deze stam. Eén groep trok weg en vestigde zich in het gebied tussen Beneden-Maas en Beneden-Rijn: de Bataven. Het waren uitzonderlijk goede krijgers en het was uit deze stam dat keizer Augustus en zijn opvolgers hun lijfwacht betrokken. Het is beslist niet uitgesloten (maar ook niet te bewijzen) dat ook Herodes zijn lijfwachten rekruteerde in de Betuwe.

2 gedachtes over “Onnozele kinderen

  1. mnb0

    Mijn eerste reactie:

    “het aantal doden zal niet zó groot zijn geweest”
    Alle babies in en rond Bethlehem over de kling gejaagd, niet in een onafhankelijk gebied, maar in een vazalstaat door een zetbaas aangesteld door de Romeinen? Er liepen daar al een jaar of 60 Romeinse soldaten rond, die maar twee opdrachten hadden: de rust garanderen en geld maken. Een infanticide, zelfs op lokale schaal, brengt beide in gevaar. Herodes Archelaüs werd een paar jaar later voor minder afgezet.
    De kindermoord is net zo min historisch als Mozes in zijn rieten mandje, Paris van Troje in het Idagebergte en Oidipous ook al in de bergen.

    Mijn tweede reactie:

    gefeliciteerd, je had me te pakken.

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Wet_van_Poe

Reacties zijn gesloten.