Herakleios (2): de Perzische Campagne

Herakleios verslaat de Perzische koning Khusrau II (Louvre, Parijs)

[Dit is het tweede van vier blogjes over keizer Herakleios, geschreven door Hein van Dolen, classicus, byzantinoloog en tevens de vertaler van Goden en halfgoden. Het eerste was hier.]

In Perzië regeerde Khusrau II de Overwinnaar. Toen hij het gevaar onderkende van Herakleios’ landing in het oosten van de Zwarte Zee, stuurde hij een bode naar zijn generaal Shahrbaraz, die zich aan de overzijde van Constantinopel bevond, met het bericht dat deze zo snel mogelijk met zijn leger moest terugkeren. De bode werd echter onderschept en met een door Herakleios vervalste brief verder gestuurd. Daarin stond dat de generaal moest blijven waar hij was.

De list had succes en in 62 behaalde Herakleios bij de ruïnes van Nineveh de overwinning op de Perzen. De slag had zonder onderbreking elf uur geduurd. Het afgehakte hoofd van de Perzische legeraanvoerder werd op een staak ten toon gesteld midden in het Byzantijnse kamp en er werden achtentwintig Perzische vaandels buitgemaakt. Na al die jaren was de aartsvijand eindelijk verslagen.

Vrede met Perzië

In de Perzische hoofdstad Ktesifon leidde dit tot een paleisrevolutie. De kroonprins liet zijn vader gevangennemen en in een kerker zetten, waar hij hem uithongerde. Uiteindelijk werd Khusrau met pijlschoten uit zijn lijden verlost. Zijn zoon en opvolger, Kavad II, had toen al gezanten met geschenken gestuurd naar Herakleios, die hij betitelde als “mijn broeder”. Kavad sprak de wens uit om in vrede en liefde met de Byzantijnen te leven. Hij beloofde alle gevangenen vrij te laten.

De keizer ging daar graag op in en vroeg meteen het Ware Kruis terug, wat aanleiding werd voor het feest van Kruisverheffing. Weliswaar stierf de jonge Perzenkoning na korte tijd, maar ook met zijn opvolger, generaal Shahrbaraz, kon een vredesverdrag worden gesloten waarbij de grenzen van vóór 602, vóór de staatsgreep van Fokas, werden hersteld.

Het Ware Kruis op een munt van Herakleios (Bodemuseum, Berlijn)

Herakleios bevond zich op het toppunt van zijn roem. Op 14 september 628 kwam hij Constantinopel door de Gouden Poort zegevierend binnengereden, het kruis van de Verlosser voor zich uitdragend. Hij hield een dagenlange triomftocht door de stad, met vier olifanten in zijn gevolg. In 630 bracht hij het Ware Kruis terug naar Jeruzalem en herstelde daar in bijzijn van patriarch Zacharias de kerk van het Heilig Graf. Daarna bleef hij zeven jaar in Azië om orde op zaken te stellen.

Reorganisatie

Hij had veel baat gehad bij een al eerder gerealiseerde reorganisatie van het Aziatische deel van het Byzantijnse rijk. Dat had hij verdeeld in vier themata, een woord dat eigenlijk legerafdelingen betekent. Elke thema werd geplaatst onder het gezag van een stratègos of militaire gouverneur; grote groepen soldaten kregen er stukken land toegewezen, op voorwaarde dat zij en hun mannelijke nazaten bij oproep onder de wapenen kwamen.

Deze nieuwe maatregel bleek in de komende jaren van groot belang. De keizers kregen de beschikking over een betrouwbaar binnenlands leger en waren niet meer aangewezen op huurlingen die maar al te gemakkelijk verraad pleegden en overliepen. Er ontstond een geheel nieuwe klasse van soldaat-boeren die hun eigen land bewerkten en voor een vaste soldij geacht werden zich te melden wanneer ze voor de dienst werden opgeroepen.

Maar voor het moment kampte Herakleios met ernstig geldgebrek. De oorlog had een enorme tol geëist en de keizer zag zich ondanks het behalen van een grote buit op de Perzen gedwongen soldaten te ontslaan en de bewapening te verminderen om zijn schulden aan de kerk te voldoen.

[Wordt vervolgd]