[Derde van vier blogjes over de hervormingen van Josia. Het eerste deel was hier.]
De religieuze hervormingen van Josia
2 Koningen bevat het verhaal dat in 623 v.Chr. bij werkzaamheden in de Tempel in Jeruzalem een boekrol werd gevonden met daarin allerlei religieuze voorschriften: het Verbondsboek. De profetes Chulda werd erbij gehaald en legde uit dat de Judeeërs zich veel te lang onvoldoende hadden gehouden aan Gods wetten, bijvoorbeeld door te offeren aan andere goden en beelden te maken.noot2 Koningen 22. Daarop volgde een hervorming van de cultus. Feitelijk kreeg de Jahweh Alleen-beweging de macht in handen: alle plekken waar andere goden werden vereerd, werden gesloopt. Het verslag in 2 Koningen, geschreven door een ooggetuige, liegt er niet om.
Oorlog in het Nabije Oosten (Nationaal Museum van Irak, Bagdad; klik = groot)
[Tweede van een vier blogjes over de hervormingen van Josia. Het eerste deel was hier.]
Assyrië in verval
Rond het midden van de zevende eeuw raakte Assyrië in verval. Omdat de archieven juist daardoor in deze periode schaars worden, is het moeilijk het verloop van de gebeurtenissen in kaart te brengen, laat staan uitspraken te doen over de oorzaken. Feit is dat we niets meer weten over Assyrische troepen in het westen, en ook al kan dat komen doordat de archieven incompleet zijn, het past bij het beeld dat de eindstrijd plaatsvond in Mesopotamië. De Assyrische greep op het westen werd in het derde kwart van de zevende eeuw dus vermoedelijk wat minder vast.
Uiteindelijk waren het de Babyloniërs die in 612 v.Chr. de macht overnamen in het Nabije Oosten en verder gingen met het door de Assyriërs ingezette proces van integratie van vazalstaten in een wereldrijk. Het koninkrijk Juda, tribuutbetalend aan Assyrië, werd in 587/586 geannexeerd door de Babylonische koning Nebukadnezar II. Voor een deel van de Judeeërs betekende dit deportatie naar het oosten: de Babylonische Ballingschap.
Stèle met een verdrag tussen twee Assyrische vazalvorsten met middenin een asjerapaal (Archeologisch Museum, Antakya)
Eerst even dit. Eén, de staat Israël is, zoals andere landen die zijn ontstaan na de teloorgang van het Ottomaanse Rijk, internationaal erkend en behoeft zich niet te legitimeren door middel van een zionistisch geschiedbeeld dat ik eerder heb beschreven – denk aan de archeologie, denk aan Masada. Twee, een historicus stelt feiten uit het verleden vast (of probeert dat althans). De betekenis van die feiten mogen anderen vaststellen. Als ik hieronder dus iets vertel over een “claim op het land”, gaat dat over het verleden en daarover mag u denken wat u wil, mits rationeel onderbouwd. Drie, als ik een vraag krijg voorgelegd waarover ik iets denk te weten, probeer ik een antwoord te geven. Vier, de vraag naar de hervormingen van van koning Josia van Juda is zo’n vraag en is bovendien leuk omdat alles omstreden is.
Assyrië
In de negende eeuw v.Chr. begon de westelijke expansie van het Assyrische Rijk. Koningen als Aššurnasirpal II (r.883-859) en Šalmaneser III (r.858-824) bereikten de Middellandse Zee en versterkten hun posities steeds verder. Eerst was er een plundertocht. Die diende om de weg te verkennen, buit te machtigen en mensen te deporteren. Vervolgens kwamen er verdragen, waarin deze of gene Syrische vorst trouw beloofde en tribuut toezegde. Feitelijk kocht zo’n vorst plundering af door de buit zélf alvast af te staan. Het is een voorbeeld van wat Max Weber aanduidde als Raubimperialismus.
De vaste lezers van deze blog kennen de rubriek “zes vragen”, waarin wetenschappers vertellen wat ze nu eigenlijk doen. Zeker als het gaat om Israël zijn er nogal wat misverstanden en daarom geef ik vandaag het woord aan archeoloog/religiewetenschapper Martine van den Berg, die momenteel werkzaam is in Jeruzalem.
***
Wat bestudeert u?
Mijn promotieonderzoek betreft de verwoesting van Jeruzalem in het jaar 70 van onze jaartelling door de Romeinen, die in de contemporaine literaire bronnen als een alomvattende gebeurtenis wordt beschreven. Bovendien is deze verwoesting in de loop van de eeuwen voorzien van een theologische betekenis: voor christenen was het de vervulling van Jezus’ profetie en in het jodendom markeerde dit het einde van politieke autonomie en het begin van de diaspora.
Als ik het goed heb geteld, heb ik op deze blog al drieëntwintig keer verwezen naar de Fatimiden, zonder dat ik werkelijk heb uitgelegd wat dat voor Arabische dynastie was. Daar moet toch eens verandering in komen, dus bij dezen – en we beginnen in de zevende eeuw, bij de uitvaart van de profeet Mohammed in 632 na Chr. Het was niet helemaal duidelijk wie hem moest opvolgen, en daarom speelde vanaf dit moment in de islamitische wereld de kwestie van het leiderschap. Na ongeveer zestig jaar ontstond daarover wat duidelijkheid: de meeste moslims aanvaardden het gezag van de kalief van Damascus (later Bagdad) en worden soennieten genoemd, terwijl een (vermoedelijk vrij grote) minderheid liever een afstammeling van Mohammed als leider zag. Die groep heette de sji’a en hun leider wordt aangeduid als de imam.
De sji’a depolitiseerde. Deels was ze met geweld onderdrukt, bijvoorbeeld in de slag bij Kerbala (680), deels was ze zelf verdeeld over de diverse familietakken. De frictie tussen enerzijds de als legitiem ervaren claim op het leiderschap en anderzijds de praktijk, werd opgelost door het idee dat aan het einde der tijden een vermist geraakte imam zou terugkeren.
Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, en anders dan in de vorige afleveringen, waarin ik meestal een stuk of drie onderwerpen aansneed, heb ik er vandaag een heleboel.
Antieke seksualiteit
Wat is de bestudering van de Oudheid eigenlijk? Eigenlijk zetten we drie stappen.
We bestuderen de oude wereld om een samenleving te leren kennen die voorgoed voorbij is en wezenlijk anders.
Als je meent dat de Oudheid ook belangrijk is (maar waarom zou je?), kun je de verschillen identificeren met onze wereld.
Daarna zoek je voor die verschillen een verklaring om zo je eigen denkwereld beter te doorgronden. Feitelijk draait het dus om zelfkennis.
Inscriptie van V Macedonica uit Oescus (Archeologisch museum, Sofia)
Van de meeste Romeinse legioenen kennen we de ontstaansgeschiedenis. Soms weten we welke keizer het heeft gesticht, soms kunnen we de geschiedenis herleiden tot de tijd van Julius Caesar en zijn opvolgers Marcus Antonius en Augustus. Van V Macedonica is de herkomst minder duidelijk. We kennen uit de vroegste tijd twee vijfde legioenen, V Urbana en V Gallica, die allebei identiek kunnen zijn aan het vijfde legioen dat later naar zijn standplaats Macedonië zou worden vernoemd. Misschien is het geformeerd door consul Gaius Vibius Pansa en diende het voor het eerst in 43 v.Chr., maar dat is slechts een hypothese.
V Macedonica was waarschijnlijk aanwezig bij de campagne rond Aktion (31 v.Chr.), waarna veteranen werden gevestigd in de Veneto. Een latere generatie veteranen is vijftien jaar later gedemobiliseerd in Fenicië in Beiroet. Hier kregen ook veteranen van VIII Augusta land toegewezen. In elk geval diende het legioen zelf in Macedonië.
[Dit is het vierde van zes blogjes over Pontius Pilatus. Het eerste was hier.]
Van de diverse gebeurtenissen uit het gouverneurschap van Pontius Pilatus is de rechtszaak tegen Jezus natuurlijk het best geattesteerd en het beroemdst. Er zijn niet minder dan vier onafhankelijke verslagen: in chronologische volgorde zijn dat het evangelie van Marcus, de Joodse Oudheden van Flavius Josephus, het evangelie van Johannes en de Annalen van de Romeinse geschiedschrijver Publius Cornelius Tacitus. De lijdensverhalen van de evangelisten Matteüs en Lukas zijn afgeleid van dat van Marcus, maar bevatten informatie die authentiek zou kunnen zijn.
Jezus’ vergrijp
Op het eerste gezicht is het vreemd dat de Joodse leiders, met name de hogepriester Kajafas, Jezus overdroegen aan Pontius Pilatus. Natuurlijk had Jezus het komende Koninkrijk van God voorspeld, en ook had hij op het Tempelterrein de banken van de geldwisselaars omvergeworpen, maar eschatologisch gespeculeer en vandalisme waren geen redenen voor een executie. Wie in de joodse Tempel de regels overtrad, kreeg stok- of zweepslagen.
De spaarbekkens van het aquaduct van Jeruzalem in 1905
[Dit is het derde van zes blogjes over Pontius Pilatus. Het eerste was hier.]
Het aquaduct en de tempelschat
Een antieke generaal die een overwinning had geboekt, wijdde dankbaar een tiende van de buit aan de goden, meestal in de vorm van mooi edelsmeedwerk. Als later dan weer eens een oorlog uitbrak, kon een generaal huurlingen in dienst nemen door wat edelmetaal uit een tempel mee te nemen. Anders gezegd: het was al eeuwen staande praktijk dat tempels dienden als bank. Deposito en kasopname. Dat was in de Romeinse wereld niet anders, al gebruikten gouverneurs het kapitaal toen steeds vaker voor infrastructurele projecten. In tijden van Pax Romana waren er immers weinig vijanden meer en de goden hadden er geen bezwaar als deze of gene constructie het leven van de vrome vereerders vereenvoudigde.
En dus liet Pontius Pilatus, gebruikmakend van het kapitaal in de tempel van Jeruzalem, een aquaduct bouwen voor de heilige stad; het is door archeologen teruggevonden. De bronnen lagen in de omgeving van Betlehem, waar ook spaarbekkens zijn geïdentificeerd. Het frisse water moet de hygiëne in het uit zijn voegen barstende Jeruzalem sterk hebben verbeterd. Het project bood bovendien werk aan allerlei mensen, wat des te urgenter was nu het meest arbeidsintensieve werk aan de Tempel van Herodes was afgerond.
[Dit is het tweede van zes blogjes over Pontius Pilatus. Het eerste was hier.]
Aankomst in Judea
In 26 na Chr. arriveerde Pontius Pilatus, wellicht met zijn echtgenote, in zijn nieuwe residentie in Judea: Caesarea Maritima. Vrijwel onmiddellijk begonnen de problemen: soldaten hadden voorwerpen naar Jeruzalem gebracht die een overtreding vormden van de regels. Over de aard van die voorwerpen lopen de bronnen uiteen, maar het was blijkbaar heel aanstootgevend. Er ging vervolgens van alles mis.
Over deze gebeurtenissen zijn drie bronnen. De oudste auteur is Filon van Alexandrië, die zijn informatie ontleent aan een brief die Herodes Agrippa I zou hebben gestuurd aan keizer Caligula.noot Filon, Gezantschap naar Caligula 299-305. De aanstootgevende objecten zouden schilden zijn geweest waarop de naam van de gouverneur en die van de keizer zouden hebben gestaan – een type inscriptie dat we goed kennen en dat in Caesarea zelfs is gedocumenteerd voor Pilatus. Er is niets onwaarschijnlijks aan Filons mededeling en het is moeilijk voorstelbaar dat een ere-inschrift aanstootgevend was. Ook het door Filon geschetste vervolg, dat prinsen uit de familie van koning Herodes bemiddelden, is volstrekt geloofwaardig.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.