Matteüs
Bovenstaande afbeelding, een miniatuur natuurlijk, is omstreeks 1500 vervaardigd door Jean Poyet uit Tours. Als u het origineel wil zien: dat is manuscript Yates Thompson 5 in de British Library. De engel rechts maakt duidelijk dat het gaat om de evangelist Matteüs, die al een begin heeft gemaakt met zijn evangelie maar de pen nog even aan het slijpen is.
Vandaag is het “onnozele kinderen” ofwel de herdenking van de kindermoord in Betlehem. In het Bijbelverhaal van Matteüs hebben de wijzen uit het oosten net een bezoek gebracht aan de pasgeboren messias, als God hen in een droom waarschuwt om niet via Jeruzalem terug te keren, aangezien koning Herodes, die het kind wil doden, wil weten waar de baby is. Als Herodes ontdekt dat hij om de tuin is geleid, besluit hij alle kinderen in Betlehem te vermoorden. Hij is echter te laat: Jozef en Maria zijn al vertrokken naar Egypte.
Hoewel onzeker is of Jezus echt is geboren in Betlehem, kan daar heel goed een kindermoord hebben plaatsgevonden. Dat het misdrijf tegen de menselijkheid niet staat vermeld in andere bronnen, zoals Flavius Josephus’ Joodse Oudheden, is geen tegenwerping: Betlehem was een klein stadje en het aantal doden zal niet zó groot zijn geweest dat het algemeen de aandacht heeft getrokken. Het is goed denkbaar dat Herodes de moord heeft gelast, dat Matteüs ervan wist en er een messiaanse associatie aan toevoegde.
Een van de naar mijn smaak mooiste verhalen uit de Bijbel is dat van de dwaas van Gerasa. Het is te vinden bij de evangelist Marcus (5.1-13; Nieuwe Bijbelvertaling).
Toen Jezus geboren was in Betlehem, kwamen er magiërs uit het Oosten. Ze vroegen: ‘Waar is de pasgeboren koning van de Joden? Wij hebben namelijk zijn ster zien opgaan en zijn gekomen om hem eer te bewijzen.’
U kent deze passage misschien in een andere vorm, waarin sprake is van “wijzen” uit het Oosten. Maar de medewerkers van de Nieuwe Bijbelvertaling hebben geen fout gemaakt: de evangelist Mattheüs (2.1-2) gebruikt het woord magoi. En die kennen we: het zijn de religieuze specialisten van het oude Perzië, die mensen bijstonden door bij het heilige vuur de voorgeschreven, lange gebeden op te zeggen. Daarnaast lijken ze dromen te hebben uitgelegd. Met magie in onze zin van het woord, hekserij dus, heeft het niets te maken.
Met astronomie heeft het evenmin iets te maken, zodat het toch al wat merkwaardige bezoek van Perzische geheugenkunstenaars helemaal vreemd wordt. Een simpele verklaring is dat de bezoekers geen magiërs waren, maar sterrenwichelaars uit Babylonië. Daarvoor pleit dat de astrologen van Babylon wereldberoemd waren en dat in het Tweestromenland een grote Joodse gemeenschap was. Maar dat zou betekenen dat Mattheüs een woord heeft gebruikt zonder de betekenis goed te kennen. Dat niet valt uit te sluiten – niets menselijks is de evangelisten vreemd – maar het is wetenschappelijk wat onbevredigend te zeggen dat een auteur zelf niet weet wat hij bedoelt.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.