Het paleis van Sarvestan

On november 14, 2026november 14, 2026 door Jona LenderinginArcheologie, Iran, Perzië, ToerismeEen reactie plaatsen

Je moet er wat moeite voor doen om er te komen, bij het Sarvestan-paleis. De meeste bezoekers zullen er aankomen met een taxi vanuit Shiraz; het is zo’n honderd kilometer, dus houd rekening met een rit van anderhalf uur en een chauffeur die je een plezier doet met westerse muziek (Modern Talking). Maar na die rit ben je ook ergens, want het goed bewaarde Sassanidische paleis ligt schitterend in een immense, verder volkomen lege vlakte.

Het Sarvestan-paleis, vernoemd naar een stadje in de omgeving, is gebouwd door koning Bahram V de Ezel (r.420-438). Wij zijn geneigd die bijnaam als verwijt te beschouwen, maar een vergelijking met het geduldige, lieve, oersterke dier is natuurlijk een groot compliment. Bahram was een succesvolle vorst, die na een dynastiek conflict de troon besteeg, de Sassanidische posities in Centraal-Azië herstelde en de macht zonder problemen kon doorgeven aan zijn zoon.

Lees verder “Het paleis van Sarvestan” →

Alexander de Grote bij de Perzische Poort

On november 6, 2026november 5, 2026 door Jona LenderinginGeschiedenis, Iran, Macedonië, PerziëEen reactie plaatsen

Tijdvak: 350 v.Chr. - 325 v.Chr.

0350-0325 v.Chr.

We gaan vandaag verder met de reeks over Alexander de Grote. Het laatste blogje in de reeks is alweer een paar weken geleden. De Macedoniërs waren toen bezig met een terreurcampagne tegen de Ouxiërs, die het Zagrosgebergte leefden langs de kortste weg naar Persepolis. Alexanders rechterhand Parmenion volgde een zuidelijkere route, maar ook hij was op weg naar de Perzische hoofdstad. De verdediging van het Perzische moederland was in handen van de satraap van Persis, Ariobarzanes.

Die zal Ahuramazda hebben gedankt toen hij hoorde langs welke route Alexander naderde, want bij de zogeheten Perzische Poort had hij, hoewel zijn leger kwalitatief minder was dan dat van zijn vijand, een redelijke kans. Als hij Alexander daar terug zou kunnen drijven, kon de zegevierende Perzische strijdmacht terugkeren naar Persis en het leger van Parmenion overvallen.

Lees verder “Alexander de Grote bij de Perzische Poort” →

Alexander de Grote en de Ouxiërs

On september 24, 2026oktober 5, 2026 door Jona LenderinginGeschiedenis, Iran, Macedonië, Perzië4 reacties

Tijdvak: 350 v.Chr. - 325 v.Chr.

0350-0325 v.Chr.

Zoals ik in een eerder blogje in deze reeks al aangaf, was Alexander de Grote op weg gegaan naar Persis, het kernland van het Perzische Rijk, het huidige Fars. Niet al zijn manschappen namen deel aan deze operatie. Persis mocht dan het politieke centrum zijn van een wereldrijk, het was agrarisch arm en kon onmogelijk de 60.000 soldaten, de 30.000 non-combattanten, de 8500 paarden en de 1800 lastdieren voeden waaruit het Macedonische leger op dit moment lijkt hebben bestaan. Een groot aantal soldaten overwinterde in het vruchtbare Elam, deels als garnizoen voor de stad Sousa.

De weg naar het Zagrosgebergte, dat Persis als een muur begrenst, maakte deel uit van het stelsel van koninklijke wegen en de Macedoniërs konden zonder problemen oprukken. Kleitabletten uit Persepolis vermelden dat de heerbaan tussen deze paleisstad en Sousa was voorzien van twee dozijn pleisterplaatsen. De eerste etappes van Alexanders route zijn daardoor goed te reconstrueren. Na twee dagen overbrugden de Macedoniërs de rivier de Dez in de schaduw van de vervallen, duizend jaar oude tempeltoren van Choga Zanbil, en na een tussenstop in een dorp dat in de kleitabletten wordt aangeduid als Ithema, bereikte het leger Šurkutir, het huidige Shushtar. Daar stak het leger de Karun over, die, zoals Curtius Rufus schrijft, “diep temidden van rotsachtige, met wouden begroeide oevers stroomt”.

Lees verder “Alexander de Grote en de Ouxiërs” →

Het Proto-Elamitisch

On juni 8, 2026juni 8, 2026 door Jona LenderinginArcheologie, Elam, Iran8 reacties

Tijdvak: 3200 v.Chr. - 2900 v.Chr.

3200-3100 v.Chr.3100-3000 v.Chr.3000-2900 v.Chr.

Een proto-Elamitische tekst (Nationaal Museum, Teheran)

Misschien verwacht u vandaag een methodisch stukje, want het is maandag, maar ik geef u in plaats daarvan een blogje over een onontcijferde taal, het Proto-Elamitisch. Het enige methodische dat daaraan valt te ontdekken, is dat ik drie foefjes toon waarmee onderzoekers dit type probleem aanpakken.

Maar eerst even vier jaar terug. Toen blogde ik over de ontcijfering van een oude schriftsoort, het zogeheten Lineair Elamitisch, dat in het zuidwesten van Iran in gebruik is geweest tussen ongeveer 2300 en 1900 v.Chr. De taal die ermee werd geschreven, een vroeg soort Elamitisch, lijkt op geen enkele andere antieke taal, wat het interessant maakt. Helaas zijn er maar weinig geleerden die het kunnen lezen, en dat is jammer, want zeker de jongere taalfasen zijn rijk gedocumenteerd.
Lees verder “Het Proto-Elamitisch” →

Ekbatana

On mei 27, 2026mei 28, 2026 door Jona LenderinginArcheologie, Geschiedenis, Iran, Klassieken, Perzië

Een van de vele wonderlijke verhalen die de Griekse onderzoeker Herodotos van Halikarnassos vertelt, is zijn beschrijving van Ekbatana, dat volgens hem de hoofdstad was van het Iraanse volk der Meden. Het gaat met zekerheid om de huidige stad Hamadan in het westen van Iran: beide plaatsnamen gaan terug op een oud-Iraans woord Hagmatana, “verzamelplaats”. Herodotos vertelt dat een zekere Deïokes, een onkreukbare rechter, de verschillende Medische groepen tot een eenheid maakte en een hoofdstad stichtte.

Ekbatana is vanwege de concentrisch gebouwde muren onneembaar. Ze zijn zo aangelegd dat iedere ringmuur slechts met zijn tinnen boven de volgende uitsteekt. Deze constructie werd vergemakkelijkt door het feit dat de vesting zich op een heuvel bevindt, maar het is voornamelijk het werk van mensenhanden geweest. In totaal zijn er zeven van dergelijke cirkels en in het middelpunt staat het paleis met de schatkamers. … De tinnen van de eerste vijf zijn fel beschilderd in verschillende kleuren: wit voor de eerste, dan zwart, de derde rood, de vierde blauw en de vijfde oranje. De twee binnenste muren zijn respectievelijk verzilverd en verguld. Dit vestingwerk diende om de koning en zijn onderkomen te beschermen. Op bevel van Deïokes moest het volk zijn huizen in een kring om de buitenmuur heen bouwen.noot Herodotos, Historiën 1.98; vert. Hein van Dolen.

Lees verder “Ekbatana” →

Turkse TV (2) Malik Shah

On april 15, 2025januari 7, 2026 door Alie van ArragoninByzantijnse Rijk, Cultuur, Geschiedenis, Irak, Iran, Turkije9 reacties

Tijdvak: 1075 na Chr. - 1100 na Chr.

1075-1100 na Chr.

Uyanış: Büyük Selçuklu, Awakening: Great Seljuk, is een Turkse historische dramaserie en richt zich op het leven van Malik Shah I en zijn zoon, Ahmad Sanjar. De serie vertelt het verhaal van de structuur van het Seljukenrijk, politieke gebeurtenissen en hoe het een islamitische staat werd.

Jalal ad-Dawlah Malik Sjah I was de sultan van de Seljuken van 1072 tot 1092. Onder zijn bewind bereikte het Seljukenrijk het toppunt van zijn macht en reikte het van Khorasan in het noordoosten van het huidige Iran, tot de Golf van Iskenderun. Alhoewel hij tot een Turks volk behoorde, is zijn naam een combinatie van de Arabische en Perzische woorden voor koning. Hij veroverde geheel Klein-Azië, nadat zijn voorganger Alp Arslan, waarover ik gisteren blogde, de Byzantijnen al had verslagen in de Slag bij Manzikert in 1071. De Seljuken bereikten zo ook de Bosporus en vormden daarmee een directe bedreiging voor Constantinopel.

Lees verder “Turkse TV (2) Malik Shah” →

Nesaïsche paarden

On november 28, 2024mei 28, 2026 door Jona LenderinginIran, Klassieken, Oud China, Perzië2 reacties

De Nesaïsche paarden, wat zijn dat nou weer? Allerlei bronnen noemen ze, van de Griekse onderzoeker Herodotos in de vijfde eeuw v.Chr. tot de Babylonische Talmoed in de zevende eeuw na Chr. Eén ding is hierbij duidelijk: de edele dieren kwamen van de zogeheten Nisaïsche vlakte, die zich ergens in het Zagrosgebergte moet hebben bevonden, dus in het westen van het huidige Iran. Dat is het gebied waar ooit de Meden woonden.

Vermoedelijk lag die vlakte ergens langs de grote weg vanuit Mesopotamië via Behistun naar Hamadan (oude Ekbatana), maar zeker is dat niet, aangezien er een anekdote bestaat dat de Romeinse generaal Marcus Antonius, toen hij het Parthische Rijk aanviel, Nesaïsche paarden zag.noot Strabon, Geografie 14.9.4. Dat suggereert een meer noordelijke locatie. De naam helpt ons niet veel verder, want Nisâya is Perzisch voor “bewoond gebied”.

Lees verder “Nesaïsche paarden” →

Grotefend en het spijkerschrift

On september 28, 2024januari 7, 2026 door Jona LenderinginGeesteswetenschappen, Geschiedenis, Iran, Perzië1 reactie

Tijdvak: 1800 na Chr. - 1850 na Chr.

1800-1825 na Chr.1825-1850 na Chr.

Het verhaal van Champollions ontcijfering van de hiëroglyfen is vaak genoeg verteld. Ik heb er lang geleden weleens een filmpje over gemaakt. Hoe een codebreker uit de Tweede Wereldoorlog, Michael Ventris, erin slaagde het Lineair-B te lezen, heb ik ook weleens aangestipt. Dat is eveneens een bekend verhaal. Over de ontcijfering van het spijkerschrift hebben we het op deze blog echter nooit gehad, terwijl dat een leuke puzzel is geweest.

Spijkerschriften

Maar eerst even dit. Er zijn verschillende soorten spijkerschrift. Het voornaamste is het Babylonische, dat ook door de Assyriërs werd gebruikt. Het is afgeleid van het Sumerische spijkerschrift. Verder hadden de Elamieten een eigen spijkerschrift, en toen de Perzen eenmaal in het Nabije Oosten de macht hadden, voelden ze zich aan hun stand verplicht ook een eigen schrift te hebben. Dat gebruikten ze in hun koninklijke inscripties, vaak in combinatie met andere schriftsoorten – kijk maar hier.

Lees verder “Grotefend en het spijkerschrift” →

Qanat

On mei 18, 2024januari 7, 2026 door Jona LenderinginIran, Libië en Maghreb, Perzië9 reacties

In de Maghreb hebben ze het over een foggara of een khettara, langs de Perzische Golf spreken ze van een falaj en in Iran noemen ze het een qanat. Of een karez. Maar het gaat steeds om hetzelfde: een door mensen gegraven ondergronds kanaal met ontluchtingsgaten. Als je erover heen vliegt, lijkt het alsof een bommenwerper een reeks bommen heeft laten vallen in eindeloos lange rij. Die kraters verbinden dus een dorp met een verderop gelegen bron, meer of een grot.

De ontluchtingsgaten hebben drie functies. Om te beginnen zijn ze er natuurlijk om lucht toe te voeren, maar ze dienen ook om bij het onderhoud makkelijk vuil en zand te verwijderen. Omdat ze ook zorgen voor licht in de tunnel, zijn ze nooit heel erg ver van elkaar verwijderd. Een laatste toepassing is die van valkuil: klein wild wordt naar zo’n gat gedreven en viel daar naar zijn dood.

Lees verder “Qanat” →

Het Parthische Rijk (4): Het einde

On december 20, 2023januari 7, 2026 door Jona LenderinginGeschiedenis, Irak, Iran, Jodendom, Oezbekistan, Oud Armenië, Perzië, Romeinse Keizerrijk8 reacties

Tijdvak: 100 na Chr. - 225 na Chr.

0100-0125 na Chr.0125-0150 na Chr.0150-0175 na Chr.0175-0200 na Chr.0200-0225 na Chr.

Hatra was omstreden tussen Rome en het Parthische Rijk

Ik schreef in het vorige blogje over het Parthische Rijk dat het met het Romeinse keizerrijk een compromisvrede had bereikt over Armenië. De koning van die bufferstad zou een Parthische prins zijn uit de Arsakidische dynastie, maar had de goedkeuring nodig van de Romeinse keizer. Er was echter niets geregeld voor de afzetting van een koning.

Trajanus’ oorlog

Toen de Parthische koning Osroes I gedwongen was een Armeense leider te onttronen, vormde dat voor de Romeinse keizer Trajanus de aanleiding tot een oorlog. In 114 viel hij het Parthische Rijk binnen, gesteund met een betere cavalerie dan de Romeinen ooit eerder hadden kunnen inzetten. De Parthen werden verslagen. De Romeinen annexeerden Armenië en in het volgende jaar marcheerde Trajanus naar het zuiden, waar hij de Parthen dwong het ene na het andere bolwerk te ontruimen. In 116 capituleerde Ktesifon en richtte Trajanus nieuwe provincies in met grandioze namen als Assyria en Babylonia. Dat bleek voorbarig.

Lees verder “Het Parthische Rijk (4): Het einde” →