Het is vandaag, 16 maart, volgens de Oosters-Orthodoxe kerk,noot de feestdag van een interessante heilige, de apostel Aristobulus, die door Paulus naar Britannia gestuurd zou zijn. Hij wordt daarom ook wel de eerste bisschop van Groot-Brittannië genoemd, hoewel er in die tijd nog geen bisschoppen bestonden. Zijn naam betekent ‘uitstekende raadgever’ en hij zou deel uitgemaakt hebben van de ‘zeventig apostelen‘, gezanten van Jezus:
Daarna stelde de Heer tweeënzeventig anderen aan, die hij twee aan twee voor zich uit zond naar iedere stad en plaats waar hij van plan was heen te gaan.noot
De vertalers geven in een kanttekening aan dat andere handschriften het hebben over zeventig, en zo staat deze groep ook bekend. Namen noemt de Bijbel niet, hiervoor moeten we teruggaan naar Dorotheus van Tyrus, een bisschop/martelaar uit de late derde eeuw, of een vergelijkbare lijst van de hand van Hippolytus van Rome (ca 170-ca 235). Ook het Chronicon Paschale, een Oost-Romeinse wereldkroniek uit ongeveer 630, kent een soortgelijke lijst.
De historische Aristobulus
Aristobulus zelf komt maar één keer in het Nieuwe Testament voor (aangenomen dat het om dezelfde persoon gaat) en wel in de brief van Paulus aan de christenen in Rome. Aan het eind van zijn brief doet hij aan tal van mensen de groeten. Zo schrijft hij: “Groet de huisgenoten van Aristobulus”.noot Wij kunnen hier dus ten hoogste uit afleiden dat een Aristobulus in Rome woonde met christelijke huisgenoten.
H. Baarlink wijst er in zijn Inleiding tot het Nieuwe Testament (1989) op dat Aristobulus en Narcissus (uit het daaropvolgende vers) niet als christenen worden aangesproken en dat het vermoedelijk rijkere mensen waren die christelijke slaven of bedienden in huis hadden. In dat geval zou Aristobulus, althans ten tijde van de brief, niet eens een volgeling van Christus geweest zijn.
Hiermee houden de feiten op. De rest is traditie dan wel legende.
De legende
Een van de belangrijkste bronnen is het martyrologium van Hippolytus. In het Synaxarion, het Oosters-Orthodoxe liturgieboek met beschrijvingen van de levens van de heiligen (dat enige wetenschappelijke betrouwbaarheid niet ontzegd kan worden maar anderzijds vaak de legendevorming volgt), valt het volgende te lezen:
De heilige Aristobulus, de broer van Agios Barnabas, werd tot bisschop in Britannia benoemd door de apostel Paulus, die hem noemt in zijn brief aan de Romeinen. Hij leed veel ellende door toedoen van de heidenen, maar bracht ook velen tot Christus. Nadat hij daar de kerk had gevestigd, ontsliep hij eindelijk in vrede.
Ten eerste valt op dat Aristobulus de broer van Barnabas wordt genoemd. Barnabas, die oorspronkelijk Jozef heette, mogelijk een neef van de evangelist Marcus, is één van de belangrijkste figuren uit het vroegste christendom en metgezel van Paulus. Hij wordt liefst drieëntwintig keer in de Bijbel genoemd. De auteur van de Handelingen noemt hem een “leviet uit Cyprus“.noot Hij zou gestorven zijn in het jaar 61 in Salamis op Cyprus. Volgens de traditie zou Aristobulus ook uit Cyprus komen. Een traditie van de kerk van Rome stelt Aristobulus gelijk aan Zebedeüs, de vader van de discipelen Johannes en Jakobus, maar dit is helemaal een slag in de lucht.
Ten tweede zou volgens de traditie Aristobulus, evenals Barnabas, een metgezel van Paulus geweest zijn op zijn zendingsreizen. Paulus noemt hem echter in dit verband in het geheel niet. Ook zou Aristobulus een helper van de apostel Andreas geweest zijn. Op zijn weg naar Brittannië zou hij gestopt zijn in het noorden van Spanje om daar het evangelie te brengen.
Ten derde, hoewel Julius Caesar in 54 v.Chr. al een poging deed Brittannië te veroveren, begon de bezetting van deze eilanden pas in 43 na Chr. onder keizer Claudius. Aristobulus zou dus het evangelie verkondigd hebben aan de heidense Britse Kelten. Hij is overleden wellicht vlak na het begin van de Romeinse bezetting. Volgens het Synaxarion is hij in vrede in de Heer overleden, maar andere versies van de legende beweren dat hij als martelaar is gestorven, maar dat kan zijn om zijn heiligheid te vergroten.
Nog meer legendevorming
In latere tijden zet de vorming van de traditie zich voort. De benedictijnse monnik Serenus de Cressy (1605-1674) beweerde dat Aristobulus was ‘gewijd’ door Paulus en stierf in de abdij van Glastonbury in 99 (de abdij dateert op zijn vroegst uit 712!), maar Michael Alford (1587-1652), een Engelse jezuïet en de auteur van Fides Regia Britannica, sive Annales Ecclesiae Britannicae beweert dat Aristobulus de echtgenoot was van Maria Salome, volgens de apocriefe traditie één van de ‘drie Maria’s’. Alford stelt voorts dat Aristobulus stierf in “het tweede jaar van Nero“, dus 56 na Chr. Alford beweert ook dat
het volkomen zeker is dat Aristobulus, voordat Sint-Paulus naar Rome was gekomen, in Brittannië was.
Aristobulus heeft in zekere zin een concurrent in zijn tijdgenoot Jozef van Arimatea, een belangrijke bijbelse een hoogstwaarschijnlijk historische figuur waar sinds de tweede eeuw de legendevorming mee aan de haal is gegaan, iets waar bepaalde kerkvaders stevig de hand in hebben gehad. De fameuze Johannes Chrysostomos (347-407) beweerde zelfs dat hij één van de ’70’ was.
Jozef van Arimathea zou het christendom, inclusief de Graal, naar Engeland hebben gebracht, om precies te zijn naar Glastonbury. Het is opmerkelijk dat, zoals we zagen, Serenus de Cressy beweerde dat Aristobulus in Glastonbury in het jaar 99 is overleden. Er is echter geen serieuze onderzoeker die deze (graal-)legende als historisch beschouwt.
Al in 1865 stelt Smith dat
the account of Joseph of Arimathea a superstitious fable of comparatively modern invention
is. Daarnaast stelt John Scott in An Early History of Glastonbury (1981) dat
the legend purporting that Joseph of Arimathea founded the Abbey there is of 12th or 13th-century origin has no basis in fact. Rather, the early writings frequently centre on Aristobulus.
[Met dank aan Hans Overduin. Oorspronkelijk gepubliceerd op de beëindigde website Grondslagen.net.]
Zelfde tijdvak
De dood: twee opties – of drienovember 22, 2023
III Gallica (1)mei 20, 2023
De Kushana’saugustus 20, 2025
Gastblogs zijn altijd de moeite waard. Ze bieden nét even iets anders. Dank u wel dus!
Fictief dus.