Edgar Allan Poe bedacht de detectiveroman, Dan Brown verzon de thriller met de pseudo-onthulling en Ruurd Halbertsma is (voor zover mijn belezenheid reikt) de ontwerper van een vooralsnog naamloos genre op de grens van thriller en historische roman. Halbertsma combineert in zijn romans de avonturen van de eenentwintigste-eeuwer Tjalling Kingma in de wereld van illegale oudheden en politieke intrige, met de wederwaardigheden van vrijwel vergeten geleerden uit de vroege negentiende eeuw in hun wereld van illegale oudheden en politieke intrige. En waar de hedendaagse gebeurtenissen pure fantasie zijn, zijn de beschrijvingen van het leven van een Jean-Emile Humbert, van een Caspar Reuvens en van een Bernard Rottiers feitelijk correct. Ik ken geen andere boeken die verleden feiten en hedendaagse fictie zo combineren, maar ik heb vanzelfsprekend niet alles gelezen.
Ik schreef dat de hedendaagse gebeurtenissen pure fantasie zijn, maar dat is niet helemaal waar. In Venusval besluit Frankrijk de Venus van Milo terug te geven aan Griekenland, zoals het land werkelijk deed met de Benin-bronzen. We lezen over een premier in Groot-Brittannië die een sterke gelijkenis vertoont met Boris Johnson. De directrice van het museum in Paestum maakt een compliment aan het Rijksmuseum van Oudheden voor het organiseren van een expositie over Paestum. En laatstgenoemd museum wordt in Venusval in opspraak gebracht door activisten – in de roman Turken, in werkelijkheid Egyptenaren – die een voorspelbaar nationalistisch relletje voorspelbaar opstoken.
Dat relletje, dat is maar goed ook, want het betekent dat Tjalling Kingma, die conservator is in het Leidse museum, tijdelijk op non-actief wordt gezet, even uit Nederland weg moet en in Griekenland aankomt, waar hij de plaats bezoekt waar de Venus van Milo is opgegraven. Twee eeuwen eerder was kolonel Bernard Rottiers daar; hij verrichtte opgravingen die – zowel naar de huidige als toenmalige regelgeving – alleen als illegaal zijn te typeren. Deze Rottiers heeft verschillende collecties oudheden verkocht aan het destijds nog jonge Rijksmuseum van Oudheden. Waar ik als lezer moest grinniken om de verwijzingen naar de actualiteit, vond ik in de hoofdstukken over Rottiers’ doen en laten in Griekenland en over zijn onderhandelingen met museumdirecteur Reuvens, fijne evocaties van de tijd van de romantiek.
Ondanks het plezier dat ik heb beleefd aan die historische hoofdstukken, denk ik dat de actuele hoofdstukken beter beklijven. Halbertsma gebruikt ze om vragen te introduceren over museale ethiek. Een mooi voorbeeld is dat de (niet naar de werkelijkheid verwijzende) directie van het (wel werkelijk bestaande) Allard Pierson-museum in Amsterdam een expositie over vrouwengeschiedenis wil organiseren, en van alle kanten krijgt te horen dat dit een achterhaald thema is. Op het gebied van gender zijn er immers actuelere invalshoeken mogelijk. Dat aansluiting bij die invalshoeken tevens betekent dat oudheidkundigen achter andermans actualiteit aan lopen (I.D.O.H.Z.O.), in plaats van te vertellen wat ze zélf aan interessants te melden hebben, laat Halbertsma onderbelicht.
Ik heb eerder over Halbertsma’s romans geschreven (hier en daar), maar anders dan bij Roofkunst en Sluikwaar viel me dit keer op hoe sterk de vrouwelijke personages zijn. Of dat in de eerdere romans over Tjalling Kingma ook het geval was, herinner ik me eigenlijk niet. In elk geval ontmoet Halbertsma’s held een nieuwe liefde – een vrouw die qua levenslust niet onderdoet voor Zorba de Griek – en gaat hij als conservator Griekenland en Rome met pensioen. Net als Halbertsma zelf, overigens; ook hier een knipoogje naar de werkelijkheid.
Venusval eindigt met een terloopse opmerking dat Kingma’s collega Inga Thomsen weleens de nieuwe conservator in het Rijksmuseum van Oudheden zou kunnen zijn. Als dat een belofte is voor een vierde roman, zie ik daar alvast naar uit.
[Full disclosure: ik ken Ruurd Halbertsma persoonlijk; hij schreef onlangs voor deze blog over de deurklopper van Caspar Reuvens.]
Zelfde tijdvak
Skaras of Arar? (2)januari 29, 2021
Het Romeinse Rijk van Fik Meijer (1)februari 21, 2016
Het Maurya-rijk: Ashoka en daarnajuni 27, 2024
“Dan Brown verzon de thriller met de pseudo-onthulling”
Nee hoor. In de jaren tachtig heb ik al een misdaadromannetje gelezen met precies hetzelfde thema – een Judas Evangelie dat verborgen moet blijven van de RKK.
Het is een goede zaak dat er nu misdaadromans zijn over de donkere kant van de oudheidkunde.