Alexander de Grote op de Alexandersarcofaag (Archeologisch Museum van Istanbul)
[Dit is het derde van vier stukjes over Alexander de Grote. Het eerste vindt u hier en een poging de veroveringstocht te contextualiseren vindt u daar.]
Na de dood van koning Darius vonden de Perzen die de strijd met Alexander wilden voortzetten, een nieuwe leider: Bessos. De Macedonische propaganda typeert hem – misschien terecht – als Darius’ moordenaar. In elk geval had hij zijn machtsbasis in Baktrië: het vruchtbare grensgebied van wat nu Afghanistan en Oezbekistan is. Om Bessos aan te pakken, moest Alexander een omweg maken via Kandahar en Kabul en over de Hindu Kush, maar hij slaagde er zo in Baktrië vanuit een onverwachte richting binnen te vallen. Bessos was niet voorbereid en werd gearresteerd door zijn eigen mannen. Die leverden hem uit aan Alexanders vriend Ptolemaios. Alexander liet Bessos kruisigen.
De twee jaar in Oezbekistan, waarover ik gisteren schreef, veranderden Alexander. In een onbekend land vocht hij tegen een vijand waartegen zijn eigen troepen niets konden uitrichten, terwijl zijn pas in dienst genomen Perzische cavalerie wel successen boekte. Dat leidde tot spanningen en toen Alexander probeerde wijzigingen in het hofprotocol aan te brengen om de Perzen wat meer ter wille te zijn, werd hij door de Macedoniërs tegengewerkt. Toen er versterkingen aankwamen, bleken dat vooral huurlingen uit Griekenland, wat niet op prijs werd gesteld door de Macedoniërs. In een poging de inheemse bevolking voor zich te winnen, trouwde Alexander met de lokale prinses Roxane en bruuskeerde daarmee zijn Perzische maîtresse Barsine en haar familie.
Alexander kon niet alle mensen tegemoet komen en zijn frustratie blijkt uit het radicale karakter van zijn maatregelen. Als Spitamenes werd gesteund door de bevolking, dan moesten die mensen maar worden gedeporteerd. Als er spanningen waren tussen Macedoniërs en Grieken, dan liet hij de laatsten achter als kolonisten. En toen Alexander bij een drinkgelag eens een vriend doodsloeg, was er niets aan de hand, want net als zijn vader Zeus was hij de belichaming van het recht. Het idee was hem aan de hand gedaan door de filosoof Anaxarchos, maar de auteur van een van onze bronnen, Arrianus, plaatste vraagtekens bij het denkbeeld:
Het maken van speelfilms over de Oudheid – peplums in het Hollywood-Latijn dat ons in Gladiator ook ‘Roma victor’ gaf – is terug van weggeweest. Het tijdvak biedt immers een perfect excuus om geweld in beeld te brengen. En dat verkoopt. Gladiator bood weinig ander vermaak dan het spektakel dat destijds werd aangeboden in het Colosseum (van de plot of de karakterontwikkeling hoefde de film het althans niet te hebben). The Passion of the Christ toont twee uur lang hoe iemand wordt doodgemaakt. Terwijl ik dit stuk schrijf moet Troy nog in première gaan maar ik durf er ongezien een krat bier op in te zetten dat Brad Pitt, om het karakter van Achilleus recht te doen, niet de helft van de gezichtsuitdrukkingen hoeft te gebruiken die hij nodig had in de inmiddels klassieke eindscène van Seven. Het moet volstaan te kunnen matten, al weet ik dat hij zich zó in zijn rol inleefde dat hij letsel opliep aan uitgerekend zijn achillespees.
En dan komen er nog drie films aan over Alexander, de Macedonische koning die het Perzische Rijk onderwierp. Baz Luhrman, groot geworden met Heavenly creatures, Romeo and Juliet en Moulin rouge, lijkt de jonge veroveraar te tonen als een wereldverbeteraar die de mensheid wil verenigen, en met zijn homoseksuele geliefde Hefaistion nieuwsgierig zoekt naar de uiterste randen van de aarde. Luhrmans collega Oliver Stone, de regisseur van Platoon, JFK en Nixon, schetst een wranger portret: zijn Alexander schijnt een man te worden die aan zijn succes ten onder gaat en eindigt als paranoïde, wrede alcoholist. Ontevreden met deze portretten van Alexander als homo en despoot, heeft de Griekse overheid opdracht gegeven een film te maken met een Griek in de hoofdrol, een Griek (de debutant Atcheson) als regisseur, en een echt Grieks scenario waarin wordt getoond hoe Alexander –voor de gelegenheid tot Griek genaturaliseerd– de Griekse cultuur over de beschaving hunkerende wereld verspreidde.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.