Wat heet mooi? Sculptuur

Cycladenidool (Museum für Kunst und Gerwerbe, Hamburg)

Een tijdje geleden nodigde ik u uit om te noemen wat u mooi vond. Dat had ik in 2015 al eens eerder gedaan, toen dit nog een kleiner blogje was, en ik was wel enigszins voorbereid op een respons die overeenkwam met de groei van de blog, maar de hoeveelheid schoonheid die u me toestuurde, was nogal overweldigend. Ik heb al geblogd over de mooie teksten waarmee u anderen bevoordeelde en over de mooie architectuur die we niet mogen vergeten. Vandaag een duik in de musea: welke sculptuur is een omweg waard?

Prehistorie

Die lijst kan alleen beginnen met een voorwerpje dat weliswaar veel te vroeg is maar ook behoort tot mijn favorieten: de Dame van Brassempouy in het museum in Saint-Germain-en-Laye (bij Parijs). Het is vijfentwintig millennia oud en gewoon prachtig. De volgende objecten uit de lijst zijn een stuk jonger: twee mensen noemden de beeldjes (“idolen”) die in het derde millennium v.Chr. zijn gemaakt op de Cycladen. Elk museum bezit wel een Cycladenidool, maar het grootste overzicht is het weinig bezochte Museum voor Cycladische Kunst in Athene.

Lees verder “Wat heet mooi? Sculptuur” →

Wat heet mooi? Architectuur

Skara Brae, Orkney

Een tijdje geleden vroeg ik u te noemen wat u mooi vond uit de Oudheid en omdat de respons me overweldigde, heb ik tot nu toe alleen nog maar over mooie teksten geschreven. Vandaag neem ik u mee langs voorbeelden van architectuur waarop de lezers van deze blog elkaar attenderen. Er zitten verrassende keuzes bij.

Prehistorie

Eén zo’n verrassing was dat vier monumenten uit de Atlantische Prehistorie werden genoemd. Om te beginnen de megalieten van Carnac, weliswaar “strikt genomen geen Oudheid” maar wel zo’n plek waar iemands liefde voor de oude wereld kan ontluiken. Even oud als het spijkerschrift en onze hunebedden zijn de megalieten van Callanish op de Hebriden en de grafheuvel van Newgrange. Skara Brae op de Orkney-eilanden is wat jonger en werd tweemaal genoemd. Dit kleine dorp is opgegraven door niemand minder dan Gordon Childe.

Lees verder “Wat heet mooi? Architectuur” →

Wat heet mooi? De teksten

Een dichteres uit Pompeii, soms geïdentificeerd als Sapfo.

Wat heb ik me op de hals gehaald, dacht ik, toen ik de ruim 230 mooie voorwerpen en tekstennoot Een tekst is natuurlijk ook een voorwerp, meer precies een werktuig, en nog preciezer een container (voor informatie). zag waarmee u reageerde op mijn oproep anderen met schoonheid te verrijken en te bevoordelen. U leverde teveel schoonheid voor één blogje, en sometimes there’s so much beauty in the world, I feel like I can’t take it. Ik begin met een lijst van mooie teksten, en heb op 10 september een blogje over architectuur, en wat daarna komt weet ik nu nog niet.

Observatie vooraf: je zou hebben verwacht dat als mensen houden van een bepaalde cultuur en bijvoorbeeld sculptuur noemen, ze ook wel architectuur zouden noemen en teksten. Maar dat blijkt niet zo te zijn. Soms kan ik verklaren waarom mensen die een bepaalde esthetiek waarderen die wel in de ene kunstcategorie kunnen benoemen maar niet in een andere. Keltische voorwerpen liggen in allerlei musea maar Keltische architectuur is feitelijk niet overgeleverd. Even vaak kan ik het verschil niet verklaren.

Lees verder “Wat heet mooi? De teksten” →

Wat heet mooi?

Mozaïek uit Lambaesis

Bijna veertien jaar geleden, toen deze blog net bestond, stelde ik aan de lezers de vraag welke zaken uit de Oudheid ze mooi vonden:

Ik nodig u uit tien mooie dingen uit de Oudheid te noemen die iedereen zou moeten kennen. Er zijn geen beperkingen: Martialis’ gedicht over Erotion, de Nefretite-buste uit Amarna, de Oxyrhynchushymne, alles is toegestaan.

Het resultaat zal, als het goed gaat, bestaan uit twee lijsten:

  1. dingen die je zou kunnen lezen
  2. dingen die je zou kunnen bekijken.

Het moet mensen helpen bij een museumbezoek, bij de keuze van een vakantiebestemming of bij het zoeken naar iets moois om te lezen.

Lees verder “Wat heet mooi?” →

De Havenstraat. Zomaar, omdat ’ie mooi is

Industrieterrein Havenstraat, Amsterdam

Stel, je bent met mij ergens aan het fietsen of wandelen. Er zijn mensen die dat weleens meemaken. Hun kan het gebeuren dat ze ineens moeten inhouden om even te genieten van een gebouw dat ik mooi vind. Dat is dan doorgaans een gebouw uit de voor- of naoorlogse jaren waar ze zelf totaal niets moois aan ontwaren.

Erger nog. Het kan een rommelig industrieterreintje zijn. Of een verlaten tramremise. Ergens langs een grauwe, stedelijke weg.

Onderstaande foto’s maakte ik aan de Amsterdamse Havenstraat. Zomaar omdat ik er een zekere schoonheid in herkende. U hoeft het niet mooi te vinden hoor. Maar scroll wel even door naar onder.

Lees verder “De Havenstraat. Zomaar, omdat ’ie mooi is” →

Herculaneum en Pompeii in Assen

Silenos en Pan (Parco archeologico, Herculaneum)

Als ik zeg dat ik bovenstaand reliëf mooi vind, wat is er dan mooi? Bedoel ik het kunstwerk zelf of de afgebeelde mannen? Of bedoel ik dat het knap is gemaakt? En nog iets. Als we van mensen constateren dat ze mooi zijn, is dat dat een objectief gegeven, is dat dan pure subjectiviteit of is dat iets daar tussenin? Gegeven het feit dat mensen die er goed uitzien makkelijker een baan vinden, betere evaluaties krijgen en meer geld verdienen, is de vraag “Wat is schoonheid?” niet onbelangrijk.

Wat heet mooi?

De expositie “Sterven in Schoonheid” in het Drents Museum stelt zulke vragen centraal. Voor de Griekse en Romeinse denkers, zo lezen we, was schoonheid geen kwestie van subjectieve smaak, elck wat wils. De schoonheid van een voorwerp was een afspiegeling van iets groters en echters, en het was belangrijk.

Voor de klassieke filosoof Plato zit schoonheid bijvoorbeeld niet alleen in de dingen die je kunt zien of ervaren, maar ook in wat je doet. Zo kunnen wetten “mooi” zijn, en mensen die geen oog hebben voor schoonheid zouden automatisch ook onrechtvaardig zijn. Sterker nog, het kijken naar iets aantrekkelijks als kunst zou ervoor zorgen dat je ook mooiere gedachten denkt en mooier spreekt.

Lees verder “Herculaneum en Pompeii in Assen” →

Rotterdam CS

Stoplichten zijn wellicht zinvol om na een aanrijding te bepalen wie opdraait voor de schade, maar voor het overige heb ik er nog weinig nuttigs aan kunnen ontdekken. Ik trek me er dan ook niet zoveel van aan en verraste mezelf toen ik in Rotterdam, hoewel ik toch een trein te halen had, zomaar bleef staan toen een voetgangerslicht op rood sprong. De naderende tram was nog een eind weg, bedacht ik verbaasd, er was geen ander verkeer, ik kon royaal oversteken – en toch bleef ik stilstaan. Waarom?

Pas toen realiseerde ik me dat het stationsplein zo mooi is. Het rode stoplicht was de aanleiding geweest die ik nodig had gehad om het even op me te laten inwerken.

Lees verder “Rotterdam CS” →

Edle Einfalt und stille Größe (2)

Misschien herkent u het gebouw hierboven nog van het nieuws. Inderdaad, de voormalige kerncentrale bij Dodewaard. Ik was gisteren op weg van Nijmegen naar Tiel en Gorkum en fietste er langs. En ineens dacht ik: wat is dit eigenlijk een mooi gebouw.

Het is dezelfde edle Einfalt und stille Größe die je kunt zien in een fiets of een klaslokaal. Je kunt precies zien hoe het gebouw in elkaar steekt. Vorm volgt functie. Alles is helder en strak. Mooier bestaat niet.

De kerncentrale, zo valt hier te lezen, is ontworpen door J. de Gruyter.

Wetenschappelijke illustraties

saturnus_rhea

Een kleine maand geleden blogde ik over iemand die een bril in een museum had laten liggen, waarna dat voorwerp prompt was aangezien voor een kunstwerk. Ik vertelde toen dat dit een simpele waarheid tot uitdrukking bracht: kunst is niet kunst omdat het van zichzelf kunst is, kunst is kunst omdat wij dat erin herkennen. Ik toonde als voorbeeld de bovenstaande foto, die makkelijk had kunnen doorgaan voor een abstracte compositie in een museum van eigentijdse kunst, al is het een NASA-foto van Saturnus en het maantje Rhea.

Wetenschappelijke illustraties kunnen wel vaker doorgaan voor kunstwerken – hier zijn nog wat voorbeelden.

Lees verder “Wetenschappelijke illustraties” →

Moderne kunst

saturnus_rhea

Iemand, zo lezen we, liet zijn bril liggen op de vloer in een museum en de mensen geloofden dat het kunst was. Eerlijk gezegd geloof ik het bericht niet. Stel, je zou niet de logische gedachte “hé, iemand is z’n bril kwijt” hebben en écht even denken dat het kunst was, dan kijkje of er een bordje is met de woorden “Zonder titel VI (1917). Marcel Duchamp. Metaal en glas.”

Toch draagt de anekdote, waar of niet, een belangrijk punt over: kunst is niet kunst omdat het van zichzelf kunst is, kunst is kunst omdat wij dat erin herkennen. Dezelfde boodschap wordt overgedragen in de verhalen, waarvan er talloze de ronde doen, dat schoonmakers een zeldzaam kunstwerk per ongeluk weggooiden. Ze hadden het kunstige niet herkend en zagen dus alleen een stapel hout of een urinoir of dertig reproducties van de Mona Lisa. Of denk aan de recente anekdote over een kunstkenner die meende dat een stuk keramiek heel oud was en er een hoge prijs aan toekende, tot hij werd geconfronteerd met het feit dat het was gemaakt door een leerlinge van een middelbare school.

Lees verder “Moderne kunst” →