Onder aan de voet van de Sinaïberg ligt al eeuwenlang het Catharinaklooster. Volgens de overlevering ligt het bij de plek van het Brandende Braambos. In 337 na Chr. zou keizerin Helena, de moeder van Constantijn de Grote, er een kapel hebben laten bouwen. Later, in de zesde eeuw, liet de Byzantijnse keizer Justinianus rond de kapel een versterkt klooster aanleggen. Dat bestaat nog en heeft zijn naam te danken aan de heilige Catharina van Alexandrië.
Catharina
Volgens een losjes op de historische Hypatia geïnspireerde legende was Catharina de dochter van de gouverneur van Alexandrië en was keizer Maxentius verliefd op haar. Ze sloeg hem af, omdat ze had beloofd maagd te zullen blijven. Maxentius liet het er niet bij zitten en stuurde veertig filosofen op haar af om haar ervan te overtuigen haar geloof af te zweren. Het tegendeel gebeurde. Katharina, die al op haar vijftiende Plato uit haar hoofd kende, bekeerde de filosofen.
Maxentius wilde haar daarna verpletteren onder een rad met ijzeren punten, maar de bliksem sloeg in het rad en brak het in stukken. Toen hij haar wilde verbranden, sloegen de vlammen uit naar haar beulen. Uiteindelijk liet Maxentius haar op 25 november 307 onthoofden. Uit haar lichaam stroomde melk naar de stad, waar toen pest heerste. De pest verdween en engelen brachten haar lichaam over naar de Sinaïberg. Daar ontdekte men rond 800 na Chr. haar lichaam, dat – geheel volgens de heiligentraditie – nog intact bleek te zijn.
Het klooster bevond zich in moslimgebied. Het stond echter onder de bescherming van Mohammed zelf. In 623 zou namelijk een delegatie van het klooster naar de Profeet zijn gegaan om zijn ondersteuning te vragen. Hij willigde die wens in en gaf de monniken een document mee, de Ahtiname (ahd betekent verplichting in het Arabisch). In 1517 heeft sultan Selim I de Grimmige dat document meegenomen naar Constantinopel, maar hij bevestigde de bescherming en gaf het klooster kopieën van het origineel.
Palimpsesten
Het klooster, sinds 2003 Werelderfgoed, staat bekend om zijn collectie van meer dan drieduizend oude handschriften. Ze zijn in het Grieks, Latijn, Palestijns Aramees, Oud-Syrisch, Arabisch, Georgisch, Kaukasisch, Albanees en Slavisch en bevatten behalve religieuze ook medische teksten.
Broeder Justin, de bibliothecaris, wist dat de collectie enkele palimpsesten bevatte, handschriften die waren uitgewist om voor andere, in de ogen van de kloosterlingen relevantere, teksten te gebruiken. Die staan in de belangstelling sinds onderzoekers in 2008 bekendmaakten dat ze met spectral imaging in een palimpsest een tekst van Archimedes hadden gevonden. Broeder Justin kende een van die onderzoekers en vroeg of zijn team belangstelling had om de palimpsesten in de collectie van het Katharinaklooster te bestuderen.
Ontdekkingen
Sindsdien is een team van drieëntwintig experts bezig om in wat tot nu toe 160 palimpsesten blijken te zijn de onderliggende teksten leesbaar te maken en te identificeren. Enkele daarvan blijken een mengsel te bevatten van Latijn en Ethiopisch en er zijn teksten die behoren tot het corpus van de Griekse arts Hippokrates van Kos. Verder is een werk geïdentificeerd van de medicus en filosoof Galenus, in een Oud-Syrische vertaling. Ook zijn er veel teksten in Palestijns Aramees, twee tot dan toe onbekende Griekse medische teksten en enkele nog niet geïdentificeerde teksten in Latijn in verschillende vroege schriften. Die zijn van belang voor de studie van de ontwikkeling van het Latijnse schrift.
Bijzonder is de ontdekking van twee teksten in Kaukasisch Albanees, dat gesproken werd in een christelijk koninkrijk in wat nu Azerbaijan is. In de achtste en negende eeuwen zijn de kerken van dat koninkrijk door brand verwoest, inclusief de handschriften in hun bezit. De twee teksten uit het Catharinaklooster zijn de enige overgebleven geschreven bronnen uit het christelijke koninkrijk.
[Een gastbijdrage van archeologiejournalist Theo Toebosch. Dit stukje verscheen oorspronkelijk op zijn eigen, helaas ter ziele gegane blog maar was aardig genoeg om te bewaren.]
Zelfde tijdvak
Het Getty Museum (1)juli 1, 2023
Verkokerde vakgebieden (1)november 23, 2012
De Germanen in Bonnjuli 19, 2021
Nu Theo Toebosch vandaag een gastbijdrage schrijft, is dat een goede gelegenheid om iets te zeggen over zijn boek Kobarid. Ik vind dat een adembenemend boek waarbij het micro, meso en macro niveau prachtig worden gecombineerd. Grondig uitgezocht zo te zien en met voor mij veel nieuws. Ik kan het van harte aanbevelen. Het boek verdiend een breder publiek dan alleen een Nederlands. Het zou vertaald kunnen worden in het Sloveens, Italiaans en Duits. Een Engelse vertaling lijkt me marginaal.
Met dank aan JonaL die met zijn bespreking mij op Kobarid attent maakte.
Zojuist liep ik tegen deze open access aan: https://evangelicaltextualcriticism.blogspot.com/2023/10/new-book-on-sinai-palimpsests-open.html