Een fonteinleeuw uit Wallonië

Ik was vandaag even in Ath, waar in het charmante archeologisch museum een al even charmante expositie is over Romeinse tuinen. Mijn aandacht werd getrokken door bovenstaande leeuw. Of beter: fonteinleeuw, want het dier is bedoeld om water te spuwen en het museum heeft het beeld zelfs in die functie hersteld. Het oogt puntgaaf, alsof het gisteren uit een beeldhouwersatelier is gekomen. Maar ik begrijp dat het geen replica is.

Deze fonteinleeuw stond ooit op een binnenplaats van de tweede-eeuwse Romeinse villa van de Grand Bon Dieu in Anthée (een kilometer of tien ten westen van Dinant), die rond 1870 door Charles Grosjean is opgegraven. Qua vorm is het een landgoed waarvan er dertien in een dozijn gingen: een hoofdgebouw met een brede galerij, aan weerszijden torenachtige zijvleugels, ervóór een rechthoekige tuin en het geheel omgeven door een lage muur. Wat de villa bijzonder maakt is de omvang: het ommuurde deel mat niet minder dan twaalf hectare. En er waren fonteinen.

Op het eerste gezicht doet het dier wat denken aan de leeuwtjes die stonden op de Romeinse begraafplaatsen van het Rijnland en Gallië. De steensoort, gewonnen aan de bovenloop van de Maas, duidt daar zeker op. Toch is vermoedelijk een Italiaanse beeldhouwer aan het werk geweest. De Rijnlandse leeuwen hebben doorgaans een wat natuurgetrouwere snuit; ook de manen lijken meer op wat we uit Italië gewend zijn. Zo zijn er nog meer stilistische kenmerken die een zuidelijke beeldhouwer suggereren.

Vrijwel zeker stond deze fonteinleeuw, waarvoor we geen parallel kennen uit het noorden van Gallië, bij een waterbassin. Aan de kleurstelling was gedacht: een ietwat okerkleurige leeuw spiegelde zich in een waterpoel van blauwe natuursteen. Leuk want levensecht.

Maar er is misschien iets meer aan de hand. De Grieks-Romeinse schrijver Ploutarchos weet dat

Egyptische fonteinen hun water krijgen vanuit leeuwenbekken, omdat de Nijl steeds nieuw water naar de velden van Egypte brengt wanneer de zon gaat door het sterrenbeeld Leeuw. noot Ploutarchos, Tafelgesprekken 670D.

Misschien is dit waar, maar ik vind het zelf wat vergezocht. Leeuwenfonteinen kwamen voor op zoveel plekken in de Grieks-Romeinse wereld. Het is natuurlijk niet ondenkbaar dat de eigenaar van de villa in Anthée was gefascineerd door het oeroude land van de Nijl. Hij zou met die belangtelling de eerste Romein niet zijn en ook de laatste niet. Maar eerlijk gezegd denk ik niet dat de we deze hypothese nodig hebben als de klassieke conventie voldoende verklaart.

[Dit was het 456e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]