[Dit is het laatste van acht blogjes over het Colosseum in Rome. Het eerste was hier.]
Slechts weinigen protesteerden tegen de bloederige jachtpartijen, executies en gevechten in het Colosseum. Enkele christelijke auteurs ontrieden hun geloofsgenoten de gang naar het amfitheater omdat ze het vermaak als heidens beschouwden, wat iets anders was dan een veroordeling van het spektakel als zodanig. Bovendien werd hun raad in de wind geslagen: de al genoemde nieuwsgierigheid van een Alypius is representatief.
Seneca over gladiatoren
Daarnaast waren er filosofen die protest aantekenden tegen de onmenselijkheden, zoals Seneca, die overigens in 56 na Chr. zelf spelen had georganiseerd:
Toevallig kwam ik terecht bij een middagvoorstelling en ik verwachtte iets grappigs en ontspannends te zien, waarbij de ogen van de mensen tot rust kunnen komen van het kijken naar mensenbloed. Het tegendeel was het geval. Al het vechten van vanmorgen was louter barmhartigheid geweest. Nu was het afgelopen met die onzin en ging het uitsluitend om doodslag.
De vechtenden hebben niets waarmee ze zich kunnen beschermen. Met hun hele lichaam blootgesteld aan voltreffers halen zij nooit tevergeefs uit. De meeste toeschouwers geven hieraan de voorkeur boven de gewone gladiatorenparen en de gladiatoren die alleen op verzoek vechten. Waarom ook niet? Door helm noch schild wordt het zwaard tegengehouden. Waartoe dienen toch die beschermingen? Waartoe die kunstjes? Dat is alleen maar uitstel van de dood. ’s Morgens worden mensen voor leeuwen en beren geworpen, ’s middags voor hun eigen toeschouwers. Zíj laten moordenaars voor hun toekomstige moordenaars werpen en houden de overwinnaar vast voor een volgend bloedbad; het einde is de dood van de strijders. Genadeloos wordt er gevochten totdat de arena leeg is.
“Maar iemand heeft een roofoverval gepleegd, hij heeft een mens gedood.”
Wat dan nog? Heeft hij dit verdiend, omdat hij een moord heeft gepleegd? En jij, och arme, wat heb jij verdiend dat je hiernaar moet kijken?
“Maak hem af, geef hem met de zweep, leg hem het vuur aan de schenen. Waarom loopt hij zo bang het zwaard tegemoet? Waarom doodt hij met zo weinig lef? Waarom sterft hij met zo weinig enthousiasme? Met zweepslagen moet hij opgejaagd worden om wonden op te lopen; met blote en vooruitgestoken borst moeten zij elkaars voltreffers opvangen.”
Er is een pauze in het schouwspel: “Ondertussen moeten er mensen worden gewurgd, anders gebeurt er helemaal niets.’noot
Seneca was adviseur geweest van keizer Nero, maar toen hij dit schreef, was zijn invloed sterk afgenomen. Het maakte dus niet uit dat hij zich tegen de gevechten keerde. Wellicht is het juist daarom dat hij het kon schrijven; immers, zolang hij deel uitmaakte van de regering, kon Seneca zich dit soort uitspraken überhaupt niet permitteren.
Marcus Aurelius in het Colosseum
Volgens Cassius Dio kon zelfs Marcus Aurelius, die walgde van de shows, niet verhinderen dat mensen voor de leeuwen werden gegooid:
Marcus was zo afkerig van bloedvergieten dat hij zelfs in Rome alleen naar gladiatoren placht te kijken die streden als atleten, zonder risico voor hun leven. Want nooit gaf hij aan een van hen een scherp zwaard; ze streden allemaal met botte wapens, zoals degens met een dop. En hij stond zover af van elke vorm van bloedvergieten dat hij een leeuw, die was afgericht om mensen te eten, op verzoek van het volk wel het theater binnen liet brengen, maar niet naar het beest wilde kijken en ook zijn trainer de vrijheid niet gaf, ofschoon de mensen daar langdurig bij hem op aandrongen. In plaats daarvan liet hij omroepen dat de man niets had gedaan om zijn vrijheid te verdienen.noot
Zelfs een vooraanstaand senator als Seneca en een keizer die met groot succes dertig legioenen commandeerde, konden geen einde maken aan de bloedige rituelen in het Colosseum.
Zelfde tijdvak
De Dekapolisjuni 9, 2023
Apollonios van Tyana (7)november 4, 2013
Robert Nouwen, Rome & de Lage Landen (1)februari 16, 2026
Dit is echt vreselijk om te lezen.
Op dit punt staat de “Klassieke Oudheid” echt van ons af, en het schuurt wel hevig dat een samenleving met dergelijke wrede mentaliteit steeds als voorbeeld is gesteld geweest. Brrr
Er zijn nog wel een paar van zulke punten – genocide als geaccepteerd politiek middel, bijvoorbeeld. Of vrouwen en kinderen als bezitsobjecten. Ik heb nooit begrepen hoe weldenkende mensen antieke samenlevingen hoger kunnen prijzen dan de onze..
Dit alles relativeert wel een beetje mijn afkeer van voetbalvandalisme. Want ik heb wel eens overwogen niet langer mijn favoriete FC Twente te steunen – de laatste keer na de thuiswedstrijd tegen die Zweden vorig jaar.
Wij leven in een tijd van ongekende luxe, waarin zelfs de armsten het vele malen beter hebben dan toen. Wij kunnen het ons daarom ook veroorloven om van een hoge morele troon neer te kijken op wat men destijds normaal vond (met uitzonderingen). Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat als men destijds ons gezien had dat ze ook wel een oordeel klaar zouden hebben. over wat wij met onze ongekende mogelijkheden allemaal zouden hebben kunnen doen, en niet gedaan hebben.
Maar ik denk vooral dat onze mindset zo anders is dan die van de Romeinen 9en tijdgenoten) dat we dat oordelen het beste achterwege kunnen laten. We zien de Romeinen als voorbeeld op een aantal terreinen, maar zeker niet alle. En ik zou ook zeker niet willen dat die negatieve zaken ons verhinderen de goede ook met het badwater weg te gooien.