Ik schreef eerder dat we weinig wisten over Caesars echtgenote Calpurnia, die na de moordaanslag vrij snel uit beeld verdwijnt. Ze nam het lichaam van haar man nog in ontvangst en droeg diens archief over aan Marcus Antonius. Meer vernemen we niet.
Heel misschien hebben we echter een indirecte aanwijzing. Suetonius vertelt namelijk dat het testament van Julius Caesar op verzoek van diens schoonvader Lucius Calpurnius Piso werd geopend en voorgelezen in het huis van Marcus Antonius. Dat is wonderlijk, want zoiets intiems als het afhandelen van iemands laatste wil deed je liever in huiselijke kring. Bovendien woonde Caesar, als hogepriester, naast de tempel van de Vestaalse Maagden, die de akte hadden bewaard. Het zou veel logischer zijn geweest het testament bij Calpurnia thuis te openen, maar haar vader besloot anders. Het is denkbaar dat hij zijn dochter in de luwte wilde houden omdat zij, zoals je verwachten zou, compleet van de kaart was. Die vaderlijke liefde en die echtelijke genegenheid zijn ontroerende details in een geschiedverhaal waarin voor ontroering weinig plek is.
De aanwezigen verbraken de zegels van het testament op 18 maart 44 v.Chr., drie dagen nadat Caesar was vermoord, vandaag 2069 jaar geleden. Het was de dag waarop hij had zullen vertrekken naar de al een half jaar voorbereide oorlog tegen de Parthen. De Grieks-Romeinse geschiedschrijver Cassius Dio vertelt:
Vervolgens werd Caesars testament voorgelezen en zo kwam het volk te weten dat hij Octavianus als zoon had geadopteerd en Marcus Antonius, samen met Decimus Junius Brutus en enkele andere samenzweerders, tot voogd over hem had aangesteld, en tevens tot zijn erfgenamen had benoemd voor het geval Octavianus de erfenis niet zou kunnen aanvaarden. Verder bleek dat Caesar niet alleen iets had nagelaten aan een aantal privépersonen, maar dat hij ook zijn park aan de Tiber aan de stad had vermaakt. Toen bovendien bekend werd dat elke burger, volgens Octavianus’ memoires, 120 sestertiën kreeg, 300 volgens andere bronnen, leidde dit tot opstootjes.noot
Het “park aan de Tiber” was de villa waar Kleopatra op dat moment woonde. Ze zal nog wel even in het complex hebben verbleven. Je zet niet zomaar een koningin uit haar paleis, ook als je het zojuist blijkt te hebben geërfd, ook als je de stad Rome bent. Ergens in april of mei, toen het vaarseizoen gunstig was, zal Kleopatra echter naar Alexandrië zijn teruggekeerd. In Rome had zij niets meer te zoeken nu haar beschermheer was overleden. Trouwens, haar zoon Caesarion was in die stad zijn leven niet zeker.
Interessanter dan een Egyptische koningin, die voor de Romeinse politici alweer nieuws-van-gisteren was, was de geadopteerde zoon van Julius Caesar. We kwamen hem vorig jaar al tegen tijdens Caesars Spaanse campagne. Octavianus heette eigenlijk Octavius maar heette voortaan, door adoptie, Gaius Julius Caesar. Een naam met magie, die er al snel voor zou zorgen dat hij de beschikking kreeg over een eigen leger, bestaand uit veteranen van Caesar Senior. Ik heb al vaker verteld dat Caesar Junior ofwel Octavianus ofwel keizer Augustus zichzelf nooit, geen dag zelfs, heeft aangeduid als “Gaius Julius Caesar Octavianus” ofwel “de Gaius Julius Caesar uit de familie Octavius”.
Dat gezegd zijnde: de jongeman, die in maart 44 v.Chr. nog in Apollonia (in het huidige Albanië) was bij het leger dat Julius Caesar vooruit had gestuurd voor de campagne tegen de Daciërs en de Parthen, had een grootse toekomst. Maar voor het moment was hij – althans voor Marcus Antonius – een quantité négligeable.
[Wordt overmorgen vervolgd. Een overzicht van de reeks #RealTimeCaesar is hier.]
Zelfde tijdvak
De mythe van Mithrasdecember 6, 2023
Han-Chinamei 2, 2025
Het Romeinse Rijk van Fik Meijer (1)februari 21, 2016
“.. Decimus Junius Brutus en enkele andere samenzweerders, tot voogd over hem had aangesteld, en tevens tot zijn erfgenamen had benoemd ..”
Misschien had Caesar een idee van een mogelijke aanslag, maar hij had duidelijk geen enkele notie van wie er bij betrokken was.
Sowieso twijfel ik bijzonder aan het idee ‘dat Caesar wel iets door had’, omdat hij zeer waarschijnlijk niet zonder escorte aan de wandel was gegaan, of tenminste Marcus Antonius zou hebben ingelicht. Maar zijn testament spreekt ook boekdelen.
Weten we eigenlijk waarom Caesarion helemaal niets kreeg?
Alleen Kleopatra beweerde dat Caesarion Caesars kind was. Het is chronologisch mogelijk, maar Caesar heeft het kind nooit erkend.
Als dat dan zo duidelijk was, waarom zou Caesarion dan in Rome in gevaar zijn geweest?
“ Het is denkbaar dat hij zijn dochter in de luwte wilde houden omdat zij, zoals je verwachten zou, compleet van de kaart was.”
Is het ook niet denkbaar dat de schoonvader zijn dochter vanuit veiligheidsoverwegingen in de luwte wilde houden?
Als ik even een paar blogjes terugdenk, waar we lazen dat ze helemaal overstuur was, lijkt het eerste me waarschijnlijker.
Overigens was dit een hele mooie reeks over de laatste jaren van Caesar. Ik kende het verhaal in grote lijnen, maar dit heeft veel toegevoegd.
Dank!
Ze was eerst juist dapper en toen juist van de kaart. Ik zou ook wat claimen om mezelf achter gesloten deuren te verstoppen als mijn man net vermoord was.
Zeker! Het een sluit het ander niet uit.
Het was natuurlijk een onvoorspelbare, chaotische situatie maar Romeinse vrouwen moesten -zeg ik zo voor de vuist weg- zelden vrezen voor hun fysieke veiligheid bij politiek geweld tegenover hun zonen, vaders of echtgenoten.
Het één sluit het ander niet uit.