De antieke watermolen

Reconstructie van een door een watermolen aangedreven zaagmachine (Schloss Schallaburg)

Het is wel eens beschouwd als een van de grootste historische canards: het idee dat de watermolen pas in de Middeleeuwen zou zijn uitgevonden. Het bewijs dat ze al in de Oudheid watermolens kenden, is echter overstelpend. Waar en hoe ze precies zijn uitgevonden is niet helemaal duidelijk, maar we weten wel het een en ander.

Je hebt namelijk twee dingen nodig: waterraden om een as te laten draaien en tandwielen om die rotatie om te zetten in de beweging van bijvoorbeeld een zaag. De herkomst van het tandwiel ken ik niet, maar om een waterrad te bedenken, heb je een flinke rivier nodig met een gestage stroom. Daarmee kom je eigenlijk automatisch uit bij de Eufraat, Tigris en Nijl.

Lees verder “De antieke watermolen”

Turkse TV (7) Mehmet II de Veroveraar

Mehmet II de Veroveraar

Mehmed Fetihler Sultani, Mehmed: Sultan of the Conquests belicht, net als de in het vorige blogje behandelde tv-serie, het leven van sultan Mehmet II de Veroveraar, een van de beroemdste heersers van het Ottomaanse Rijk. Geschokt door het onverwachte overlijden van prins Alaaddin II, trekt sultan Murad II zich terug in de stad Bursa en wordt opgevolgd door zijn zoon, Mehmet.

Nadat Mehmet de troon heeft bestegen, voert hij zijn eerste grote strijd tegen troonpretendent Orhan, die zijn toevlucht heeft gezocht in Constantinopel. Mehmet heeft een droom: precies die stad wil hij als sultan veroveren. Om dit doel te bereiken, verzamelt hij getalenteerde mensen om hem heen. Een groep onder leiding van zijn grootvizier Çandarlı Halil Pasha vindt echter dat het goed ommuurde Constantinopel niet in te nemen is en werkt Mehmed tegen. Maar de sultan is vastberaden. Uiteindelijk heeft hij succes en neemt hij de hoofdstad van het Byzantijnse Rijk in.

Lees verder “Turkse TV (7) Mehmet II de Veroveraar”

Turkse TV (6): Mehmet II de Veroveraar

Mehmet II de Veroveraar

Mehmed Bir Cihan Fatihi: deze tv-serie richt zich op Mehmet II de Veroveraar, die sultan was tussen 1451 en 1481, de zevende sultan van de Ottomaanse Dynastie. Mehmets naam werd onsterfelijk omdat hij een einde maakte aan het duizendjarige Romeinse Rijk, wat hij bereikte toen hij Constantinopel in 1453 innam.

De tv-serie vertelt het verhaal. Na de dood van zijn vader bestijgt de jonge Mehmet op negentienjarige leeftijd de troon en erft de titel van sultan. Zijn grootste wens is om Constantinopel, het huidige Istanbul, te veroveren. Dit zal echter niet eenvoudig zijn, aangezien de stad in het verleden al meerdere keren omsingeld is geweest, en eerdere pogingen om de stad in te nemen meestal waren mislukt. Het moeilijke aan zijn missie is dat hij niet alleen moet vechten tegen het hele Oost-Romeinse Rijk, maar ook interne vijanden te trotseren heeft, zoals zijn grootvizier Çandarlı Halil Pasha.

Lees verder “Turkse TV (6): Mehmet II de Veroveraar”

Turkse TV (5) Osman I Ghazi

Osman I Ghazi

Kuruluş: Osman, Establishment: Osman, is een geromantiseerde tv-serie, eveneens geproduceerd door Bozdağ Film. De serie vertelt het verhaal van Osman I Ghazi (1258-1324), de zoon van Ertuğrul, en stichter en naamgever van het Osmaanse ofwel Ottomaanse Rijk. Er wordt uitgebreid aandacht besteed aan Osmans conflicten met vijanden binnen de verschillende lokale clans en vijanden van buitenaf, zoals Byzantium en de Mongolen. In stappen zie je hoe Osman de grondslag legt voor het latere Ottomaanse Rijk. Het scala aan externe tegenstanders is complex omdat Byzantium, het Mongoolse Il-khanaat en het Sultanaat van Rum soms individueel optrokken tegen Osman en soms met Osman samenwerkten tegenover een van de andere partijen.

Het Il-khanaat was een van de vier delen van het Mongoolse Rijk. Het lag in het huidige Iran en delen van Turkije, Irak, Iran, Afghanistan, Azerbeidzjan, Turkmenistan en Uzbekistan. De stichter van dit khanaat was Hulaga Khan, de kleinzoon van Dzjengis Khan. De dynastie die met Hulaga begon, heet Ilkhaniden. Toen Hulaga het bewind kreeg was zijn opdracht de moslimstaten tot aan Egypte te veroveren, wat hem uiteindelijk niet lukte.

Lees verder “Turkse TV (5) Osman I Ghazi”

Turkse TV (3) Manzikert

Het slagveld bij Manzikert

De Slag bij Manzikert was een militair conflict dat plaatsvond op vrijdag 26 augustus 1071 in het uiterste oosten van het Byzantijnse Keizerrijk, nabij Manzikert (het huidige Malazgirt), ten noorden van het Van-meer. Een Byzantijns leger, aangevoerd door keizer Romanos IV Diogenes, vocht tegen een leger van het Seljukenrijk onder aanvoering van de al genoemde sultan Alp Arslan. De strijd eindigde in een nederlaag voor de Byzantijnen en de gevangenneming van de keizer.

In de jaren na deze veldslag veroverden de Seljuken het grootste deel van Anatolië. De nederlaag ondermijnde de autoriteit van de Byzantijnen in Klein-Azië en Armenië en markeerde het begin van het einde voor het Byzantijnse Rijk als een militair levensvatbare staat.

Lees verder “Turkse TV (3) Manzikert”

Turkse TV (2) Malik Shah

Malik Shah

Uyanış: Büyük Selçuklu, Awakening: Great Seljuk, is een Turkse historische dramaserie en richt zich op het leven van Malik Shah I en zijn zoon, Ahmad Sanjar. De serie vertelt het verhaal van de structuur van het Seljukenrijk, politieke gebeurtenissen en hoe het een islamitische staat werd.

Jalal ad-Dawlah Malik Sjah I was de sultan van de Seljuken van 1072 tot 1092. Onder zijn bewind bereikte het Seljukenrijk het toppunt van zijn macht en reikte het van Khorasan in het noordoosten van het huidige Iran, tot de Golf van Iskenderun. Alhoewel hij tot een Turks volk behoorde, is zijn naam een combinatie van de Arabische en Perzische woorden voor koning. Hij veroverde geheel Klein-Azië, nadat zijn voorganger Alp Arslan, waarover ik gisteren blogde, de Byzantijnen al had verslagen in de Slag bij Manzikert in 1071. De Seljuken bereikten zo ook de Bosporus en vormden daarmee een directe bedreiging voor Constantinopel.

Lees verder “Turkse TV (2) Malik Shah”

Turkse TV (1) Alp Arslan

Alp Arslan

Alparslan: Büyük Selçuklu, Alparslan: Great Seljuk is een Turkse historische actieserie, waarin veel veldslagen worden uitgevochten. Het is de prequel van Uyanış: Büyük Selçuklu, Awakening: Great Seljuk (later meer daarover). De serie toont de politieke gebeurtenissen, veldslagen en oorlogen gedurende de regering van Alp Arslan als sultan van het Seljukische Rijk.

Muhammed Alp Arslan (ca. 1029/1030-1072) was de tweede sultan van de dynastie van de Seljuken en achterkleinzoon van Seljuk, de stichter van de dynastie. Zijn geboortenaam is Muhammed Bin Davud Cagri. Hij kreeg de naam Alp Arslan door zijn militaire dapperheid en het betekent “dappere leeuw”. Hij regeerde van 1063 tot 1072.

Lees verder “Turkse TV (1) Alp Arslan”

Maron, een laatantieke kluizenaar

Een moderne afbeelding van Maron

Effe een stukje over de Late Oudheid, over de christelijke kluizenaar Maron. Hij is op afbeeldingen herkenbaar aan een zwarte habijt en een stola, en hij heeft meestal een staf in de hand, waardoor hij te identificeren is als abt. Hij zou zelf hebben opgekeken van die typering, want een abt staat aan het hoofd van een klooster, dus een gemeenschap van monniken. Maron was daarentegen een alleen levende kluizenaar.

Het was in zijn tijd, zo rond het jaar 400 na Chr., niet ongebruikelijk dat mensen in het lijden van Christus wilden delen door in eenzaamheid een sober leven te leiden, liefst in een ontoegankelijk gebied. Zo ook Maron, die leefde bij een verlaten heidense tempel in de buurt van de Syrische stad Kyrrhos. Dat zijn hele bezit bestond uit een leren tent, was voor die tijd opvallend sober: meestal leefden kluizenaars en monniken in grotten of simpele huisjes. Blijkbaar trok Marons nog radicalere versterving de aandacht, want hij had nogal wat volgelingen, die in de omgeving kwamen wonen. Die zullen Marons gezag hebben erkend en op zondag zijn samengekomen voor de eredienst, maar hadden verder weinig gemeenschappelijk. Helemaal alleen waren ze dus niet, een georganiseerd klooster waren ze evenmin; men noemt deze tussenvorm weleens een laura.

Lees verder “Maron, een laatantieke kluizenaar”

Herakleios (4): de Arabieren

De vallei van de Yarmuk

[Dit is het laatste van vier blogjes over keizer Herakleios, geschreven door Hein van Dolen, classicus, byzantinoloog en tevens de vertaler van Goden en halfgoden.

Terwijl Herakleios kampte met onoplosbare religieuze kwesties en met de financiële problemen die het gevolg waren van de oorlog met de Perzen, dreigde een nieuw gevaar. In het zuidoosten was de Arabische expansie begonnen, die ten koste van het Byzantijnse Rijk zou gaan. De motor achter deze expansie was, zoals bekend, het nieuwe monotheïstische geloof van de Arabieren: de islam.

Al snel na de dood van Mohammed (traditioneel gedateerd in 632) waren militaire campagnes naar Byzantijns Syrië en Perzisch Mesopotamië begonnen. In slechts enkele jaren vielen steden als Damascus (635) en Jeruzalem (637) in Arabische handen. Mesopotamië viel in 638 en Egypte in 641. De nieuwe monotheïsten werden niet overal ervaren als vijanden: in Egypte en Syrië begroetten de monofysieten de Arabieren als bevrijders, mede doordat Herakleios strenge belastingmaatregelen nam. De Arabieren stelden zulke eisen niet.

Lees verder “Herakleios (4): de Arabieren”

Herakleios (3): christelijke disputen

Een achttiende-eeuwse weergave van het Concilie van Chalkedon (451).

[Dit is het derde van vier blogjes over keizer Herakleios, geschreven door Hein van Dolen, classicus, byzantinoloog en tevens de vertaler van Goden en halfgoden. Het eerste was hier.]

Herakleios had, zoals we gisteren zagen, na de jarenlange oorlog tegen de Perzen, te maken met financiële problemen, die hem hadden gedwongen zijn leger te verkleinen. Daar kwam nog een probleem van heel andere orde bij. Al lange tijd braken de theologen zich het hoofd over de verhouding van de goddelijke en menselijke natuur van Christus. Teveel nadruk op de goddelijke natuur deed onrecht aan zijn menselijkheid, maar de goddelijkheid kwam in gevaar als Christus teveel als mens werd gezien.

Verschillende concilies waren aan dit vraagstuk gewijd en uiteindelijk is in het Concilie van Chalkedon (451) de knoop doorgehakt: Christus is goddelijk en menselijk in één persoon, volmaakt in beide naturen, die onscheidbaar zijn verenigd. Wie zich niet aan deze doctrine hield, werd verketterd.

Lees verder “Herakleios (3): christelijke disputen”