Het taoïsme: de Zhuangzi (1)

De Gele Keizer

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Een klerk met weinig ambitie

Zhuangzi, oftewel meester Zhuang (oudere schrijfwijze: Chuang-tzu), werkte als klerk in een laktuin. Althans, als we de Han-historicus Sima Qian mogen geloven: verdere bronnen over het leven van meester Zhuang hebben we eigenlijk niet. Die laktuin zou gelegen hebben in Meng, dat niet ver van de hoofdstad van de staat Song lag.

Een laktuin was een plaats waar lakbomen groeiden en werden afgetapt, en waar waarschijnlijk ook handwerkslieden lakproducten produceerden. Nu waren lakproducten in de tijd waar we het over hebben – Zuangzi leefde van de tweede helft van de vierde tot het begin van de derde eeuw v.Chr. – strategisch erg belangrijk: lak werd onder andere gebruikt voor wapens en strijdwagens. Daarom stonden dit soort werkplaatsen meestal onder staatsbeheer. Zhuangzi was dus waarschijnlijk een ambtenaar. Maar dan wel een erg lage ambtenaar. Dat is natuurlijk opvallend. Was hij niet ambitieus?

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (1)” →

De erfenis van het mohisme

Zomaar een hert uit de Periode van de Strijdende Staten (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de oosterse filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over de Chinese filosofie stond daar en we zijn inmiddels aanbeland in de derde reeks: over Meester Mo, over het boek Mozi en de leer van het mohisme. Het eerste deel is hier.] 

Tijdens de Periode van de Strijdende Staten was het mohisme een invloedrijke school binnen de Chinese filosofie. Ze was georganiseerd in sektes, die ongetwijfeld werden bestuurd volgens de eerste drie genoemde mohistische doctrines, dus in een strikte hiërarchie, waarin promotie en degradatie afhingen van iemands daden en intenties, zonder onderscheid des persoons.

Lees verder “De erfenis van het mohisme” →

Mohisme 6: De inrichting van de samenleving

Twee Chinese bestuurders (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

[Kees Alders schrijft over de oosterse filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over de Chinese filosofie stond daar en we zijn inmiddels aanbeland in de derde reeks: over Meester Mo, over het boek Mozi en de leer van het mohisme. Het eerste deel is hier.] 

Zoals in de vorige aflevering gesteld zijn de mohisten ervan overtuigd dat het met de juiste strategie mogelijk moet zijn de mensheid in één generatie zo te veranderen dat het welzijn van allen voortaan volledig geborgd is. Hoe zagen zij dat voor zich?

Lees verder “Mohisme 6: De inrichting van de samenleving” →

Mohisme 2: de “Mozi” (1)

Blad uit de Mozi

[Kees Alders schrijft over de oosterse filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over de Chinese filosofie stond daar en we zijn inmiddels aanbeland in de derde serie: over Meester Mo, over het boek Mozi en de leer van het mohisme. Het eerste deel is hier.] 

Het mohisme moet in de Periode van de Strijdende Staten een belangrijke en invloedrijke stroming zijn geweest, ieder geval invloedrijk genoeg om  confucianisten en taoïsten te motiveren de mohisten herhaaldelijk van repliek te dienen, in onder andere de Analecten en de Zhuangzi, twee sleutelwerken van het vroege confucianisme en het taoïsme.

Lees verder “Mohisme 2: de “Mozi” (1)” →

Confucius 9: Confucius en andere filosofen

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het negende blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.] 

Het is vrijwel zeker dat er geen invloeden van het confucianisme zijn op de Grieks-Romeinse filosofie en vice versa. Desondanks zijn er veel parallellen. Een belangrijk verschil is echter dat de Grieks/Romeinse denkers die we zullen noemen, afgezien van Sokrates, systeemdenkers waren: ze hadden één omvattende filosofie die metafysica, psychologie en ethiek behandelde. De oorspronkelijke filosofie van Confucius omvat eigenlijk alleen ethiek.

Confucius en Sokrates

De vergelijking met Sokrates zien we in commentaren regelmatig terugkomen. Confucius en Sokrates zijn bijna-tijdgenoten: de Griek werd (vermoedelijk) tien jaar na de dood van de Chinees geboren. Zowel Sokrates als Confucius doceerden hun filosofie mondeling, via gesprekken, en we kennen ze beiden alleen doordat anderen over hen schreven. Van beiden weten we wel dat ze historische figuren zijn geweest.

Lees verder “Confucius 9: Confucius en andere filosofen” →

Confucius 8: Waar staat Confucius?

Hert uit de tijd van Confucius (Museum für Kunst und Gewerbe, Hamburg)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het achtste blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.] 

Zoals eerder gezegd: in het confucianisme staat altijd het leren en studeren centraal. Het doel daarvan is het cultiveren van de moraal, en daarmee het vormgeven van de maatschappelijke orde van een menselijke samenleving, die alleen daarmee kan bestaan.

Confucius is daarin niet dogmatisch, en al helemaal niet metafysisch. Dat waarover we geen kennis kunnen hebben, vindt Confucius de moeite van het bestuderen niet waard. Hij concentreert zich liever op praktische zaken en het hier en nu, en heeft een hekel aan speculatie over vragen als die naar het hiernamaals of de aard van de Hemel. In dat laatste verschilt hij wezenlijk van het taoïsme (daoïsme), dat we later zullen bespreken.

Lees verder “Confucius 8: Waar staat Confucius?” →

Confucius 7: De vijf kernwaarden (2)

Han-Chinese soldaat (Musée Guimet, Parijs)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het zevende blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.] 

Zoals de vorige keer kan gezegd: iemand die medemenselijk is, leeft niet in totale zelfopoffering. Dat is uiteindelijk allemaal maar ijdelheid. Iemand die alles weggeeft wat hij heeft, en gunsten weigert, doet de mensen om zich heen tekort, omdat hij hen dan niet meer kan helpen.

Medemenselijkheid betekent ook niet dat je als mens zomaar alles over je kant laat gaan. Moet je haat beantwoorden met innerlijke kracht, zoals sommige mensen zeggen? Confucius zegt Nee. Hij raadt aan om haat met rechtvaardigheid te beantwoorden. Maar hoe dan rechtvaardig te zijn?

Lees verder “Confucius 7: De vijf kernwaarden (2)” →

Confucius 6: De vijf kernwaarden (1)

Geleerde Chinezen in gesprek (Han-periode; Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het zesde blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.] 

De confuciaanse ethiek wordt vaak omschreven door middel van vijf kernwaarden. Deze systematisering is in de Analecten nog niet aanwezig, en stamt uit de latere traditie. Desondanks komen de kernwaarden al wel in de Analecten voor, en het is handig om ze te benoemen om de ethiek van het vroege confucianisme te begrijpen.

Lees verder “Confucius 6: De vijf kernwaarden (1)” →

Confucius 5: Studie en oefening

Chinese hoveling (Han-dynastie; Musée de Mariemont, Morlanwelz)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het vijfde blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.] 

Het confucianisme is een expliciet intellectualistische filosofie. Opvoeding en studie staan centraal. Confucius’ eigen onderwijs stond open voor mensen van alle rangen en standen. Eenieder die, ten teken dat het onderricht hem wat waard was, desnoods voor de meester maar een stukje gedroogd vlees ter betaling meebracht, kon van zijn onderwijs gebruik maken.

Lees verder “Confucius 5: Studie en oefening” →

Confucius 4: Confuciaanse relaties en verhoudingen

Chinees bronswerk uit de tijd van Confucius (Musée Guimet, Parijs)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het vierde blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.] 

In het China van de tijd van Confucius deed het er nogal toe waar je wieg stond. Afkomst bepaalde in hoge mate de kansen die je kreeg. Het recht op scholing en het recht op het bekleden van hoge functies hingen daarvan af. Macht was daarbij overerfelijk. Het maakte dus nogal wat uit of je van adel was of niet.

Lees verder “Confucius 4: Confuciaanse relaties en verhoudingen” →