Tijdens haar huwelijk met Agrippa circuleerden geruchten over het veronderstelde overspel van Julia. Minstens drie mannen werden met haar in verband gebracht. Dit soort geruchten waren destijds gebruikelijk en Augustus hechtte er geen waarde aan. De gelijkenis tussen Agrippa en zijn zonen was vertrouwenwekkend. Men zou Julia later in de mond leggen dat ze alleen tijdens haar zwangerschappen vreemd ging (“ik neem geen passagier aan boord, tenzij het ruim vol is”).
Als Julia werkelijk overspel pleegde, overtrad ze de huwelijkswetgeving waarmee Augustus de moraliteit van de “goeie oude tijd” wilde herstellen. Julia had zo haar eigen gedchten. Tot haar vaders afschuw besteedde veel werk aan haar uiterlijk en kleedde zich opzichtig. Daarnaast hield ze van luxe en trok ze op met jonge mannen met een – volgens Augustus – nogal bedenkelijke reputatie. Haar vader had echter een zwak voor haar en haar scherpe geest.
Derde huwelijk: Tiberius
Toen Julia in 12 v.Chr. zwanger was van haar derde zoon, Postumus, kwam Agrippa onverwachts te overlijden. Ook zijn as werd in het Mausoleum van Augustus bijgelegd. Uit respect voor haar echtgenoot noemde Julia haar zoon Marcus; de bijnaam Postumus is hier te vertalen als “nakomertje”.
Volgens de huwelijkswetgeving, die drie kinderen toch wel het minimum vond dat een vrouw van stand op de wereld moest zetten, was er voor Julia geen reden om te hertrouwen. Ze had wel vijf kinderen gebaard. Voor een dochter van Augustus golden uiteraard andere regels. Terwijl ze nog in rouw was, werd ze in 11 v.Chr. voor een derde keer uitgehuwelijkt, nu stiefbroer Tiberius. Suetonius vertelt dat ze haar gevoelens voor de zoon van Livia niet onder stoelen of banken had gestoken en Tiberius versterkte zo zijn positie als tweede man in het Romeinse staatsbestel.
Het huwelijk zou echter ongelukkig zijn. Tiberius was gelukkig getrouwd geweest en had uit dat huwelijk al een zoon. Suetonius hechtte bovendien wel geloof aan de geruchten die inmiddels aan Julia kleefden. Men roddelde dat het paar sliep in gescheiden kamers, waar Tiberius om zou hebben gevraagd na de dood van hun eerste kind. In 6 v.Chr. strandde het huwelijk en Tiberius trok zich terug op Rhodos. Dat Gaius en Lucius, de als zonen geadopteerde kleinzonen van Augustus, inmiddels volwassen waren, zal een rol hebben gespeeld: Tiberius was niet meer de eerste kandidaat voor de opvolging.
Julia in ballingschap
In 2 v.Chr. kwam Augustus ter ore dat Julia van zins was haar vader van de troon te stoten. Althans, dat is wat de Romeinse schrijver Plinius de Oudere schrijft. Julia zou het complot hebben gesmeed met een van haar minnaars, Iullus Antonius, de zoon van Marcus Antonius en diens derde vrouw Fulvia.
Zou het waar zijn? In elk geval onterfde Augustus zijn dochter en nu kwam de geruchtenstroom pas goed op gang. Ze werd beschuldigd van seksuele escapades op het spreekgestoelte op het Forum Romanum (Rostra): de plaats waar Augustus de huwelijkswetgeving had gepresenteerd. Volgens een andere roddel zou Julia zou zich op het Forum als prostituee hebben aangeboden. Ook werd ze beticht van overmatig drankgebruik. Het zijn allemaal standaardroddels, zoals we vaker lezen over al te machtige Romeinse vrouwen.
Wat de waarheid ook zij, Augustus was woedend en verstootte zijn dochter via een brief die hij in de Senaat liet voorlezen. Hij liet zich daarna lange tijd niet zien en ontving geen mensen. Volgens zijn eigen wet had hij het recht Julia te doden of in ballingschap te sturen. Uiteindelijk koos hij voor het laatste. Julia en enkele vermeende minnaars gingen in ballingschap. Iullus Antonius werd tot zelfmoord gedwongen.
Julia’s bestemming was Pandateria. Hier leefde ze met haar moeder Scribonia, die haar dochter vrijwillig vergezelde. Geneugten als wijn en luxe kleding werden hen ontzegd en de bezoekerslijst werd gecontroleerd.
Terugkeer
De ballingschap was voor Augustus zowel een persoonlijke als politieke nederlaag. Julia was populair en de mensen gunden haar een beter lot. Cassius Dio meldt dat het volk druk uitoefende op Augustus om Julia terug te halen.
Na vijf jaar ging hij overstag en in 4 na Chr. mocht Julia terugkeren naar het vasteland. Haar nieuwe woonplaats was Rhegium (Reggio di Calabria, in de punt van de Italiaanse laars), waar ze meer vrijheden genoot. Ondanks de roep van het volk om haar volledig te vergeven, was Augustus echter niet te vermurwen.
Dood
Tijdens haar ballingschap stierven Julia’s twee oudste zonen: Lucius in 2 na Chr. en Gaius anderhalf jaar later in 4 na Chr. Augustus liet zich daarna – mede door Julia – overhalen om zijn stief- en schoonzoon Tiberius te adopteren. Hij zou daarmee Augustus opvolgen als familiehoofd en als keizer. Hij deelde de adoptie met Agrippa Postumus. Laatstgenoemde maakte zichzelf echter onmogelijk en werd door Augustus verbannen naar Sorrento. Julia’s derde man zou de nieuwe alleenheerser zijn.
Augustus stierf in 14. Hij had zich nooit met zijn dochter verzoend. Julia’s erfenis was al toegewezen aan Livia en Tiberius. Haar laatste levende zoon, Agrippa Postumus, werd vermoord toen Tiberius de macht overnam. Julia stierf enkele maanden na haar vader, misschien door ondervoeding nadat Tiberius haar financiële toelage had beëindigd, of misschien uit verdriet om haar laatste omgebrachte zoon. Misschien is het allebei wel waar en weigerde ze te eten. Augustus had Julia een plek in het familiemausoleum al ontzegd en het is onduidelijk wat Tiberius heeft bepaald over de as van zijn echtgenote.
Ze werd overleefd door twee dochters: Julia Minor en Agrippina Maior. De eerste had in 8 na Chr. een enkeltje Pandateria gekregen, ook al op beschuldiging van overspel. Ze verbleef hier twintig jaar, tot aan haar dood in 28. Daarmee was het eiland vrij voor Agrippina Maior, de moeder van de latere keizer Caligula. Zij werd er in 29 naartoe gestuurd.
***
Dit was een gastbijdrage van Lauren van Zoonen. Dank je wel Lauren!
Zelfde tijdvak
XII Fulminata, het bliksemlegioenapril 27, 2024
Romeins bestuurmei 22, 2017
Het ongrijpbare antieke christendom (1)augustus 9, 2018
Wat een mooi verhaal!
Onzin, het is een vreselijk verhaal.
Op je 12de uitgehuwelijkt worden en opgevoed worden door je stiefmoeder Livia.
Gelukkig behield Julia kennelijk contact met haar moeder Scribonia, die bij haar verbleef in de ballingschap.
Waarom zou een verdrietig verhaal niet ook mooi kunnen zijn?
Nee, een verdrietig verhaal is nooit mooi.
Iets anders is dat het mooi verteld kan worden en dat is w.s. wat Thusnelda bedoelde, maar niet schreef.
Semantische spijkers op laag water, maar is het dan niet juist het verhaal dat mooi is, terwijl de gebeurtenis triest was?
Ik weet niet hoe het met jullie is, maar ik kan uit eigen ervaring zeggen dat verdriet wel degelijk mooi kan zijn. Het is een manier om iets wat je hebt meegemaakt te verwerken.
Dit gezegd hebbende weet ik niet helemaal zeker of het verhaal van Julia (in tegenstelling tot dat met Romeo) verdrietig is. Tragisch is misschien een beter woord.
Ik heb geleerd dat Augustus Tiberius tot erfgenaam maakte omdat de opvolger van de princeps rijk genoeg moest zijn om het nieuwe staatsbestel in stand te houden, maar dat neemt niet weg dat de oude man meer dan rijk genoeg was om ook zijn dochter zonder financiële zorgen achter te laten. Dat hij zich nooit heeft verzoend is een sterk voorbeeld van hoe Augustus ongemeen hard kon zijn. Zou hij hebben voorzien dat Tiberius zo snel korte metten zou maken met Julia en Agrippa?