De officier die in 306 door de soldaten tot keizer werd uitgeroepen, de man die wij Constantijn de Grote noemen, was ruim dertig jaar oud en opvallend bereisd. Terwijl zijn vader Constantius I Chlorus als de caesar van de augustus Maximianus in het westen was gebleven en bijvoorbeeld te Windisch een zege had geboekt op de Alamannen, had Constantijn als stafofficier deelgenomen aan de campagnes waarmee caesar Galerius de Sassanidische Perzen had gedwongen tot een voor de Romeinen voordelig vredesverdrag. Vele jaren later zou Constantijn herinneringen ophalen aan zijn bezoek aan de ruïnestad Babylon.noot Toespraak tot de vergadering der heiligen 16.

In 301 was Constantijn in Diocletianus’ gezelschap naar Egypte gereisd, waar hij wellicht heeft gezien hoe manicheeërs op de brandstapel belandden. Vier jaar later, kort nadat Constantius en Galerius de oude augusti Diocletianus en Maximianus hadden opgevolgd, had Constantijn deelgenomen aan Galerius’ campagne tegen de Sarmaten, een volk aan de Beneden-Donau. In die oorlog zou hij zich hebben onderscheiden in een ruitergevecht en een aanval hebben geleid door een moeras.

Keizer

Na deze veldtocht reisde Constantijn naar het westen, vermoedelijk langs de rivier de Sava en vanaf de Adriatische Zee richting Povlakte. Vervolgens stak hij de Alpen over en reisde hij naar Boulogne, waar hij voor het eerst na twaalf jaar zijn vader terugzag.

Vader en zoon hadden weinig tijd voor hernieuwde kennismaking. Weliswaar ondernamen ze na de oversteek naar Britannia in het najaar van 305 nog een veldtocht tegen de Picten in het huidige Schotland, maar in de zomer overleed Constantius. Naar toenmalig gebruik werd hij meteen erkend als godheid. Hij had zijn zoon aan zijn troepen, het Zesde Legioen Victrix, aanbevolen en zij riepen Constantijn uit tot keizer – als augustus.

De constitutionele kwestie

Hoewel in de tetrarchie het leger een vorst legitimeerde, brak de verheffing van Constantijn de regel van de Tetrarchie: bij de dood van de augustus behoorde niet diens zoon, maar diens caesar hem op te volgen. De augustus van het oosten, Galerius, kon Constantijns troonsbestijging niet over zijn kant laten gaan en erkende hem als caesar, terwijl hij Constantius’ officiële caesar erkende als augustus. Deze Severus II verbleef op dat moment in Italië.

Het is maar de vraag of Galerius gelijk had. In de Tetrarchie maakten de augusti de wetten en Constantius had de opvolgingswet simpelweg aangepast. Dat recht had hij. Het Romeinse Rijk had geen grondwet en er was voor geschillen geen oplossing: Galerius had gelijk vanuit het perspectief van een bestaand systeem en zou zich de komende jaren inspannen om dat te laten voortbestaan, terwijl Constantius gelijk had vanuit het perspectief van een wetgever. Hij had de wet, zoals hij mocht, aangepast.

Galerius’ beslissing Constantijn niet als augustus maar als caesar te erkennen, was bedoeld om rust te brengen. Het staat vast dat Constantijn zich heeft neergelegd bij zijn demotie. Dat blijkt uit de mijlpalen die hij langs de heerbanen in Gallië liet oprichten: ze vermelden de augustus Galerius met zijn caesar Maximinus Daia en de augustus Severus met zijn caesar Constantijn.

Keizer Maxentius

Helaas werd de rust verstoord. Constantijn was caesar geworden omdat hij de zoon was van een augustus, maar in Rome was nog iemand met die claim: Maxentius, zoon van oud-augustus Maximianus. Op 28 oktober 306 riep Maxentius zich uit tot keizer, wat meteen leidde tot een interventie door augustus Severus, die de rebel wilde uitschakelen. Hij werd echter voor de muren van Rome geconfronteerd met muiterij, trok zich terug naar Ravenna en gaf zich daar over aan Maximianus, die inmiddels uit pensioen was teruggekeerd en Severus huisarrest gaf in een villa aan de Via Appia bij Rome.

Zo waren er in het voorjaar van 307 niet minder dan zes keizers tegelijk: in het oosten regeerden de officiële augustus Galerius en zijn caesar Maximinus Daia, ten noorden van de Alpen heerste de caesar Constantijn en in Italië waren de gearresteerde augustus Severus, de teruggekeerde augustus Maximianus en de rebel Maxentius.

[Dit was een bewerking/bekorting van een deel van het boek Het visioen van Constantijn, dat ik in 2018 samen met Vincent Hunink maakte. U kunt het nog bestellen. Wordt de komende dagen nog zestien keer vervolgd.]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Bes, Your Friendly Neighborhood Helping God
november 5, 2019

Limesmoeheid (1)
december 10, 2017

De wierookroute (1)
mei 2, 2018