[Tweede van zeventien blogjes over Constantijn de Grote (r.306-337). Het eerste was hier.]

Ik vertelde gisteren hoe keizer Constantijn in 306 tot augustus werd uitgeroepen, dat zijn constitutionele positie onduidelijk was, dat hij een demotie tot caesar had geaccepteerd en dat ook anderen van de situatie gebruik hadden gemaakt om zich tot keizer uit te roepen. Eén daarvan, de door de oostelijke augustus Galerius en Constantijn erkende Severus II, was gevangen genomen.

Voor Constantijn vormde de gebeurtenis de aanleiding om zich anders te gaan presenteren. Opnieuw vormen de mijlpalen het bewijs: ze vermelden Constantijn niet langer als caesar van augustus Severus, maar duiden hem aan als caesar en zoon van keizer Constantius. Anders gezegd: de macht was niet aan hem gedelegeerd door een hoger lid van de Tetrarchie, maar was hem nagelaten door zijn vergoddelijkte vader.

Ondertussen dwong Severus’ gevangenschap Galerius te interveniëren. De Tetrarchie moest bewijzen effectief te zijn. In de late zomer van 307 bereikte hij Rome, waar hij constateerde dat de stadsmuren onneembaar waren. Hij verliet dus Italië – en niet als enige. Maximianus en zijn zoon Maxentius hadden onenigheid gekregen en eerstgenoemde was inmiddels de Alpen overgestoken en op weg gegaan naar Constantijn. Maxentius, die nu het rijk alleen had (althans in Italië), liet meteen zijn officiële rivaal Severus uit de weg ruimen.

Constantijn ontving Maximianus in zijn residentie in Trier. Het moet bij deze gelegenheid zijn geweest dat hij twee Frankische leiders in het plaatselijke circus ter dood liet brengen. Toen een redenaar enkele jaren later herinneringen ophaalde, vergeleek hij de executie met de wijze waarop Hercules ooit twee slangen had gedood: Hercules was immers de beschermgod van de keizers Maximianus, Constantius Chlorus en Constantijn.

Maximianus had Constantijn iets te bieden: als augustus kon hij Constantijn verheffen tot de rang die Galerius hem had geweigerd. Omgekeerd kon Constantijn de gepensioneerde Maximianus helpen door hem opnieuw te erkennen als augustus. De alliantie werd bekrachtigd met een huwelijk: Constantijns eerste echtgenote, Minervina, was overleden en hij hertrouwde nu met Fausta, de dochter van Maximianus.

Na de winter – het was inmiddels 308 – hervatte Constantijn zijn oorlog in het Rijnland. Hij stak de rivier over en viel het land binnen van de Bructeri, een van de stammen die waren opgegaan in de Frankische federatie. Bij terugkomst in Trier zal hij hebben vernomen dat Maximianus vergeefs had geprobeerd zijn zoon af te zetten. De macht in het westen was nu verdeeld tussen de caesar Constantijn in het noorden en de rebel Maxentius in Rome, terwijl Maximianus’ rol was uitgespeeld.

[Dit was een bewerking/bekorting van een deel van het boek Het visioen van Constantijn, dat ik in 2018 samen met Vincent Hunink maakte. U kunt het nog bestellen. Wordt vervolgd.]